uw land uit ons programma

sp.a is de eerste partij die een stabiel eindpunt ziet voor de institutionele en communautaire hervormingen van ons land: de Belgische Unie. Hier leest u er alles over.

Van 1970 tot 2001 werden vijf staatshervormingen gerealiseerd. Daarmee kregen de de Gewesten en Gemeenschappen telkens bijkomende bevoegdheden. Ze kregen de bevoegdheid over enkele belastingen en financiering via dotaties. Maar het werk was niet af. Om de Gewesten vollediger bevoegd te maken voor het sociaaleconomisch investeringsbeleid, en om tegelijk de federale overheid te ontlasten zodat ze zich kan concentreren op haar sociale beschermingstaken, is een nieuwe hervorming nodig. Alleen zo kunnen we in de toekomst beter de sociale vooruitgang en het geluk van iedereen in ons land verzekeren.

Wij streven níet naar symbolen, maar naar gezonde financiën en sterkere overheden op elk niveau. We pleiten voor een evenwicht tussen:

(1) Verantwoordelijke regio’s, die bijdragen aan de sociaaleconomische ontwikkeling van de regio én de federatie. We willen de regio’s meer eigen fiscale verantwoordelijkheid geven, want dat is goed voor de democratie.

(2) Een solidaire federatie, die voldoende geld heeft om voor sociale bescherming te zorgen en die minder welvarende regio’s steunt in hun ontwikkeling.

Door meer eigen inkomsten en een beperking van de uitgaven op elk niveau.

We willen de gewesten exclusieve fiscale bevoegdheden geven voor Wonen en Energie, omdat die belastingverminderingen beter aansluiten bij de huidige Gewestbevoegdheden. Die fiscale bevoegdheden kan je op een sociale manier hervormen en uitbreiden, zodat zoveel mogelijk mensen een eigen huis kunnen kopen en hun woning kunnen isoleren.

Meer fiscale autonomie betekent dat je een eigen gewestelijk tarief in de personenbelasting invoert, en het federale tarief verlaagt. Zo hoeft het Gewest minder op dotaties te rekenen. Dat is goed voor de democratie. Want het is logisch dat een regering die geld uitgeeft, en daarmee investeert in sociale vooruitgang, ook aan haar bevolking uitlegt waar ze dat geld haalt.

Over de fiscale autonomie bestaan veel mythes. Het is geen wondermiddel. Kijk naar de federale regering: fiscale autonomie garandeert daar geen begroting in evenwicht. Maar het is zeker ook geen recept voor het einde van ons land. Want autonomie hoeft geen afbreuk te doen aan solidariteitsmechanismen en de progressiviteit van de belastingen.

Ook om de financiën op federaal niveau gezond te maken, en dus geld te vrijwaren voor de pensioenen, de gezondheidszorg en de sociale zekerheid, zijn belangrijke ingrepen in de Financieringswet nodig. We kunnen bijvoorbeeld Gewesten belonen wanneer ze een beleid voeren waardoor hun werkgelegenheid stijgt. Dat is ook goed voor de inkomsten van de sociale zekerheid. We vragen van de Gewesten een inspanning bij het terugdringen van het begrotingstekort, zodat de federale regering ruimte heeft om de vergrijzing te betalen.

Veel zaken organiseer je beter samen. Alles wat met de sociale zekerheid en sociale verzekering via de werkplek te maken heeft, werkt beter op federaal niveau. Daaronder vallen de gezondheidszorg en de pensioenen, maar ook werkloosheids-, ziekte- en invaliditeitsuitkeringen.

Maar ook alles wat met veiligheid te maken heeft, hou je het best Belgisch: zaken als Defensie, Binnenlandse Zaken en de politie.

De Gewesten en Gemeenschappen krijgen bijkomende bevoegdheden waarmee ze een investeringsbeleid kunnen voeren, dat de sociaaleconomische problemen die specifiek zijn voor een regio, beter aanpakt.

Sommige van die problemen verschillen sterk van regio tot regio. Neem nu het arbeidsbeleid. De Waalse en de Vlaamse economie en werkloosheidsproblemen verschillen dusdanig, dat je beter in beide regio’s op een andere manier de werkgelegenheid verzekert. Dus maak je het arbeidsbeleid beter regionaal. En daarom willen we ook arbeidsindicatoren, zoals de werkgelegenheidsgraad, gebruiken als maatstaf voor de responsabilisering van de regio’s.

Dezelfde redenering geldt voor het gezinsbeleid, voor maatschappelijke integratie en voor de verkeersveiligheid.

Het is ook beter om de bevoegdheidspakketten van de verschillende niveaus homogener te maken (bijvoorbeeld voor Wonen en Energie). Zo kan een regering – of het nu de Vlaamse, de Waalse of de federale is – betere beslissingen nemen.

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft te kampen met dezelfde grootstedelijke uitdagingen als Antwerpen, Gent, Luik en Charleroi, maar op grotere schaal. Stadsvlucht van middeninkomens, hoge kinderarmoede en jongerenwerkloosheid, een hoge instroom van immigranten die geen Frans of Nederlands spreken, hoge woningprijzen en een moeilijke mobiliteit. Brussel moet meer kunnen investeren in onderwijs en opleiding, tewerkstelling, mobiliteit, huisvesting en veiligheid. Daarvoor is meer geld nodig, maar in de eerste plaats beter bestuur. Brussel moet intern hervormd worden, zodat het Gewest een sterkere rol krijgt en de gemeenten enkel nog nabijheidsdiensten vervullen. Want Brussel is de hoofdstad van Vlaanderen, België én Europa. Iedereen moet een extra inspanning leveren om Brussel beter te maken, niet het minst de Brusselse politici zelf.

We blijven evenwel in een onderhandelde oplossing voor Brussel-Halle-Vilvoorde geloven. Een goede staatshervorming is een samenhangend pakket van maatregelen, die er samen voor zorgen dat de instellingen beter functioneren en de mensen in ons land erop vooruit gaan. Daarom willen we ook de broodnodige hervormingen doorvoeren in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, de Senaat afschaffen en vanaf 2014 de verkiezingen laten samenvallen.

De financieringswet legt de verdeling van de middelen tussen de verschillende overheden in ons land vast. De oude financieringswet was te ingewikkeld, en er zaten een aantal foute mechanismen in. In het kader van de staatshervorming is dit nu aangepast. De wet is er eenvoudiger op geworden en een aantal dingen zijn rechtgetrokken.

Het belangrijkste principe van de wet is dat ieder niveau over voldoende geld moet beschikken om de bevoegdheden die toegewezen zijn uit te oefenen. Dit is een broos evenwicht: enerzijds zorgen dat iedere overheid middelen krijgt volgens zijn prestaties, en anderzijds zorgen dat iedere overheid voldoende middelen heeft om beleid te kunnen voeren. Tegelijkertijd is ervoor gezorgd dat ook de federale overheid nog over voldoende middelen beschikt om haar taken te vervullen.

Verder zijn de fouten uit de vorige financieringswet rechtgetrokken. Vanaf nu zijn regio’s voor een stuk verantwoordelijk voor hun eigen inkomsten. Dus hoe beter ze economisch presteren, hoe meer inkomsten. Onze solidariteit is bewaard gebleven, maar van overbodige transfers is nu geen sprake meer.

Ja, zeker. De nieuwe financieringswet bevat dus een heel aantal veranderingen: meer autonomie, een zuivere solidariteit en een eenvoudiger systeem.

Eerst en vooral zijn de goede elementen uit de oude wet behouden. Zo gebruikt de wet nog steeds twee criteria om het geld te verdelen:

a. Een verdienste-criterium: hoeveel geld een regio krijgt hangt af van haar economische prestaties,

b. Een behoefte-criterium: de financiering van de echte noden van de regio, gebaseerd op bijvoorbeeld het aantal leerlingen als het over onderwijs gaat.

Maar een aantal elementen uit de oude wet zorgden voor perverse effecten. Deze zijn nu weggewerkt. Zo wordt de beruchte ‘ontwikkelingsval’ weggewerkt. Die zorgde ervoor dat het voor een Gewest niet voordelig was om economisch beter te presteren. Ook is de wet nu eenvoudiger: met vijf financieringswijzen in plaats van acht en de opheffing van de beperkingen op het heffen van eigen belastingen. Het nieuwe systeem van uitgebreide opcentiemen (zie vraag 10), maakt dat de wet veel transparanter is.

Zeer zeker. Vlaanderen gaat erop vooruit. Dat hebben het Planbureau en de Nationale bank berekend.

De deelstaten krijgen voor 10,7 miljard euro fiscale autonomie, waardoor ze een duidelijker beleid kunnen uitstippelen. Een groot deel van dit bedrag kan Vlaanderen gebruiken om de extra bevoegdheden te financieren. Maar bovenop de middelen uit de oude financieringswet krijgt Vlaanderen nog eens 880 miljoen euro.

Voor wat het Gewest betreft bestond er al een voordelige verdeling via de personenbelasting, en die wordt nu ook toegepast op het bedrag dat Vlaanderen krijgt voor de nieuwe bevoegdheid tewerkstelling. Daardoor krijgt Vlaanderen nu 63 procent van deze middelen in plaats van 53 procent.

Volgens de berekeningen van het Planbureau en de Nationale bank krijgt Vlaanderen ongeveer 157 euro meer per inwoner in vergelijking met Wallonië. Het feit dat Vlaanderen meer fiscale bijdragen levert, betekent dus ook dat het meer krijgt.

Vlaanderen kan er maar op één manier op achteruit gaan, net zoals de andere Gewesten: als er te weinig mensen aan het werk zouden zijn.

Vlaanderen kan er daarnaast zelf voor zorgen dat er extra geld vanuit de federale kas naar Vlaanderen stroomt. Want ook het milieu speelt mee in de financiering. Als Vlaanderen erin slaagt zijn burgers beter te doen isoleren, krijgt Vlaanderen meer, doen de burgers het slechter dan krijgt Vlaanderen minder. Eén procent vooruitgang in isolatie betekent al een extra som van 2 miljoen euro voor Vlaanderen.

Dankzij de herverdeling van een aantal middelen komen ook meteen een aantal nieuwe bevoegdheden naar de deelstaten. Hiermee kan Vlaanderen onmiddellijk aan het werk.

a. Zo kan Vlaanderen alles doen wat het wil met de kinderbijslag, behalve deze afschaffen. Hoeveel elk kind krijgt, of dit gebonden wordt aan de sociaaleconomische toestand van de ouders, of niet kan allemaal bepaald worden door de Vlaamse overheid. Voor Vlaanderen is hier is 3,3 miljard euro aan verbonden.

b. Hetzelfde geldt voor de ouderenzorg (2 miljard euro).

c. Idem voor de gezondheidszorg (780 miljoen euro).

d. De fiscale uitgaven voor energiebesparende maatregelen, de dienstencheques en de woonbonus zijn nu bevoegdheden van de Gewesten (765 miljoen euro).

Concreet kan Vlaanderen nu werk maken van een groter verschil tussen de uitkeringen en de laagste lonen, of maatregelen nemen om bedrijven aan te sporen om oudere werknemers aan te nemen en aan het werk te houden. Wallonië kan de fiscale mogelijkheden dan weer gebruiken om de jongerenwerkloosheid aan te pakken.

Voor een aantal domeinen komt er eenautonomie voor de deelstaten. Bepaalde bevoegdheden blijven federaal. Dit volgens het principe dat het best passende niveau een bevoegdheid voor zijn rekening neemt.

Heel concreet komt het erop neer dat Vlaanderen voor 1 op de 3 euro die de overheid uitgeeft moet rekenen op de eigen belastingen. De fiscale autonomie stijgt aanzienlijk voor de Gewesten. Voor Vlaanderen gaat dit om een stijging van 20 procent naar 34 procent autonomie.

Neen. Brussel krijgt wel een extra pakket middelen. Maar dit geld is gekoppeld aan een aantal voorwaarden en zal ook ten goede komen van de pendelaars naar Brussel. Dus vooral van de vele Vlamingen en Walen die in Brussel werken.

a. 135 miljoen euro gaat naar mobiliteit in Brussel.

b. 98 miljoen euro extra middelen gaan naar veiligheid, onderwijs en taalpremies. Dit komt dan ook ten goede aan de Brusselse Vlamingen.

c. 228 miljoen euro gaat naar structurele uitgaven. Dit bedrag is gebaseerd op het aantal pendelaars en het aantal internationale ambtenaren, maar dient ook voor onderhoud en voorzieningen van overheidsgebouwen en de Europese wijk.

Deze extra middelen kunnen hierna tot maximum 0,1 procent van het BBP groeien. Brussel heeft deze extra middelen ook hoogdringend nodig, de stad moet dringend een aantal investeringen doen voor haar inwoners en de mensen die er werken.

Met de nieuwe financieringswet zal op termijn minder geld naar Wallonië stromen. Om te vermijden dat bepaalde deelstaten achterop komen in ons federale land, is daarom eerst een compensatie ingebouwd. 500 miljoen euro gaat initieel naar Wallonië, om wat Wallonië nu krijgt te evenaren. Maar we bouwen dit bedrag stelselmatig af. De eerste 10 jaar blijft dit bedrag even hoog, maar is het niet geïndexeerd. Zo daalt dit bedrag in werkelijkheid geleidelijk. Na 10 jaar gaat ook het bedrag op zich naar beneden, tot er 10 jaar later geen compensatie meer is.

Dit blijft natuurlijk gecombineerd met de verantwoordelijkheid die het Gewest heeft voor de eigen economie en dus een stuk van de eigen inkomsten. Ook Wallonië zal dus meer inkomsten hebben als het meer mensen aan het werk krijgt.

Ja, want de financieringswet voorziet voor de regio’s die verliezen door deze financieringswet een compensatie. Een uitdovende compensatie, maar toch is er rekening mee gehouden dat alle Gewesten de tijd krijgen om zich aan te passen. De solidariteit blijft, maar is nu correcter en de foute elementen gaan eruit.

De federale regering zal minder geld ter beschikking hebben. Maar dat is ook logisch: een aantal bevoegdheden worden niet meer ingevuld door de federale regering.

Toch is er in de financieringswet uitgekeken naar middelen voor de federale regering.

a. De federale regering moet minder bijdragen aan de pensioenen voor ambtenaren, de Gewesten nemen geleidelijk aan meer van deze pensioenen voor hun rekening.

b. De Gewesten zijn verantwoordelijk gemaakt voor werkgelegenheid, krijgen meer geld als meer mensen aan het werk zijn. Dit betekent minder kosten voor het federale niveau aan sociale zekerheid.

c. De extra kosten die eraan komen voor ouderenzorg, fiscale uitgaven en arbeidsmarkt zijn vanaf nu ook een verantwoordelijkheid van de Gemeenschappen.

d. Als de Gemeenschappen in de toekomst meer geld nodig hebben, kunnen ze aankloppen bij de Gewesten.

e. De federale overheid blijft beschikken over een aantal belangrijke fiscale bijdragen: BTW, accijnzen en roerende voorheffing.

Een voldoende groot budget dus, waarmee het federale niveau nog steeds belangrijke beleidskeuzes kan maken.

De nieuwe financieringswet werkt met een financiering van de Gemeenschappen en een financiering van de Gewesten. Voor Brussel gelden dezelfde regels als voor alle Gewesten, aangevuld met een extra financiering. Voor de Gemeenschappen is er vooral een financiering aan de hand van de bevolkingscijfers. Voor het Gewest zijn er een aantal principes: autonomie voor de Gewesten, fiscale dotaties en solidariteit.

Wat de autonomie betreft, werkt de nieuwe wet met een systeem van opcentiemen. Dit betekent dat de federale overheid een minimumbedrag van de personenbelasting int, en dat Vlaanderen hier een bedrag kan aan toevoegen. Vlaanderen beslist ook zelf om dit te laten verschillen tussen inkomensklassen, en om bijvoorbeeld de laagste klasse geen extra belasting op te leggen. Het maximumbedrag dat de Gemeenschappen als korting kunnen geven is 1000 euro als ze beslissen om af te wijken van de progressiviteit in de federale belastingen.

Als het Vlaams Gewest hiervoor geen tarief inschrijft in zijn begroting zal het ook geen eigen extra middelen hebben.

Omdat deze autonomie gekoppeld is aan de personenbelasting, responsabiliseren we de Gewesten ook. Want hoe meer mensen werken, hoe meer mensen bijdragen leveren, en hoe meer middelen er voorhanden zijn.

Brussel krijgt een pakket extra middelen, 461 miljoen euro, maar dat is strikt gekoppeld aan een aantal voorwaarden (zie vraag 6).

In het akkoord zitten tien veranderingen die een grote stap zijn naar een nieuwe Brusselse gemeenschap. sp.a is naar deze onderhandelingen gestapt met een duidelijke visie over Brussel: het stadsproject van sp.a in Brussel en ons programma: “Eén stad, één visie” van 2009. Het akkoord bevat heel wat van onze programma punten maar is nog lang geen eindpunt.

“Het Brusselakkoord is een bescheiden stap in de goede richting”, zegt Pascal Smet. “Het is geen droom, ik word er niet euforisch van, maar de voorstellen zijn toch belangrijk genoeg om te aanvaarden in afwachting van een meer grondige hervorming van Brussel.”

Veiligheid

1. De minister-president is nu bevoegd voor de observatie en de coördinatie van de veiligheid in Brussel.

2. Er komt één politiereglement voor alle Brusselaars, in plaats van 19 verschillende reglementen.

3. De gouverneur is afgeschaft, en de minister-president zal voortaan de openbare orde kunnen handhaven in noodsituaties.

Netheid

4. De gemeenten houden de straten proper, het Gewest haalt het huisvuil op.

5. Alle containerparken komen onder de bevoegdheid van het Gewest. Mobiliteit en openbare werken.

6. Het Gewestelijke mobiliteitsplan zal bindend zijn voor de gemeenten. Elke ander plan dat in strijd is met het Gewestelijke mobiliteitsplan zal illegaal zijn. Hiertegen zal de Brusselse Gewest overheid dan ook optreden.

7. De openbare werken in de gemeenten zullen enkel nog subsidies ontvangen van het Gewest als ze overeenkomen met het mobiliteitsplan.

8. De uitvoering van het Gewestelijke parkeerbeleid komt eraan. Dit is een beslissing van minister Pascal Smet uit 2008, maar de huidige Brusselse regering is er nog niet in geslaagd de beslissing uit te voeren.

Stedenbouw en ruimtelijke ordening

9. Het Gewest zal voortaan de grote stedenbouwkundige projecten een vergunning toekennen. En niet langer de gemeenten.

Huisvesting

10. In het Gewest zijn de 33 huisvestingsmaatschappijen gehalveerd. Er komen een 15-tal maatschappijen van ongeveer 2.500 woningen.

Naast deze interne hervormingen zal het Brussels Gewest ook bevoegdheden krijgen inzake toerisme, sportinfrastructuur en beroepsopleiding.

Stemrecht op 16 kan maar dan op voorwaarde dat er meer aandacht gaat naar politieke vorming in het onderwijs. Dit kan bijvoorbeeld door lessen over democratie en samenleving in het programma in te schrijven. De jongerenbeweging van sp.a, animo, wist het mooi te vatten: 'als je op 16 groot genoeg bent om seks te hebben, dan ben je ook groot genoeg om te stemmen'.

Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 8 oktober 2006 hebben ook niet EU-burgers stemrecht op gemeentelijk niveau. sp.a heeft steeds geijverd voor dit stemrecht. We pleiten immers voor gelijke rechten voor iedereen. We willen dat zoveel mogelijk mensen mee beslissen over de organisatie van de samenleving. Dat is een fundamenteel, democratisch uitgangspunt.