De sp.a trok vorige maandag meteen conclusies uit de zware verkiezingsnederlaag. De snelheid en nog meer de manier waarop dat gebeurde, verraste. Men kan het interpreteren als 'alles onder controle'. Maar is dat wel zo?

Het kartel sp.a-Spirit was afgelopen zondag dé verliezer van de verkiezingen. Verlies was ingecalculeerd. Maar dat het zo groot zou zijn, dat niet. Van Spirit blijft er in de Kamer niets meer over. De sp.a-fractie is amper groter dan die van de cdH. Zoiets kon niet zonder gevolgen blijven.

Dat Johan Vande Lanotte meteen al maandag zijn ontslag als voorzitter aankondigde, was enigszins te verwachten. De man heeft altijd zijn verantwoordelijkheid genomen. Zoals na de ontsnapping van Dutroux toen hij nog minister van Binnenlandse Zaken was.

Dat is deze keer nog meer het geval dan ooit. Door meteen zijn ontslag als voorzitter aan te kondigen neemt hij de verantwoordelijkheid voor de nederlaag en voorkomt hij een nacht van de lange messen. En door toch nog even te blijven tot oktober, voorkomt hij dat zijn opvolger al meteen moet opdraaien voor de herstructurering van de partij. Verkiezingen verliezen betekent immers minder parlementsleden maar ook minder geld en medewerkers en dus ontslagen.

Ieder zijn gelijk

Maar dat Johan Vande Lanotte gelijktijdig ook aankondigde dat de sp.a zich terugtrekt in de oppositie, dat Caroline Gennez vanaf oktober de nieuwe voorzitster wordt, dat Freya Van den Bossche de fractie in de Kamer zal leiden en dat Patrick Janssens een studie zal maken over het waarom van de verkiezingsnederlaag, dat lag minder in de lijn van de verwachtingen.

Waarom dat alles? Waarom zo snel? De meest aannemelijke verklaring is dat dringend een aantal zaken moest afgeblokt worden. Na een verkiezingsoverwinning heeft de voorzitter gelijk. Na een verkiezingsnederlaag wil iedereen zijn gelijk halen, zijn er altijd mensen die hun persoonlijke frustraties promoveren tot analyses. Indien men niet oplet, leiden die binnen de kortste keren een eigen leven en gaat de partij daarnaar handelen. Ook binnen de sp.a zijn er immers tendensen.

Zo is er een groep binnen de sp.a die met heimwee terugdenkt aan de periode dat de sp.a een klassieke arbeiderspartij was. SP.A-Rood wil van de sp.a opnieuw een uitgesproken travaillistische partij maken. Deze groep heeft ook heimwee naar het oude in alles solidaire en unitaire België. Daar tegenover staat een groep die nog weinig boodschap heeft aan het oude, vermolmde en dure België en opteert voor een verregaande staatshervorming met een in tijd en middelen af te bouwen solidariteit.

Nieuw: Freya zegt 'neen'

Door snel te handelen heeft de partijleiding dit willen afremmen. Maar nam ze ook de juiste beslissingen? De aanduiding van Patrick Janssens als de man die het rapport moet maken over wat misliep, wijst op lijfsbehoud. Janssens tekende mee de campagne uit, nu mag hij het resultaat zelf beoordelen. Daar is niet iedereen gelukkig mee binnen de partij. De basis wordt nog maar eens te weinig betrokken, is het oordeel.

In het geval van Freya Van den Bossche is er zelfs sprake van een regelrechte vergissing. Afgezien van het feit dat de sp.a haar heeft uitgeperst als een citroen en ze dringend aan een rustperiode toe is, wil ze haar politieke carrière niet helemaal hypothekeren, is ze straks als ex-minister van Begroting niet goed geplaatst om kritiek te hebben op de nieuwe regering. Veel zaken die ze dan zou moeten aanvallen zal ze immers nog zelf (voor een stuk) mee hebben beslist als minister.

Die fout is ondertussen rechtgezet. Freya Van den Bossche heeft voor de eerste keer 'neen' gezegd. Het uitgelekte kattebelletje dat in De Standaard werd gepubliceerd en zich in eerste instantie tegen haar leek te keren, is haar redding. Freya Van den Bossche blijft authentiek.

Caroline Gennez is een ander paar mouwen. Het is logisch dat ze als ondervoorzitster overneemt wanneer zich een probleem stelt. Zoals na het vertrek van Steve Stevaert en voor de verkiezing van Johan Vande Lanotte. Nu neemt ze niet over, maar wordt ze de facto aangeduid als de nieuwe voorzitster vanaf oktober, nadat een congres pro forma haar ook officieel heeft verkozen. Daardoor is ze het vrouwtje van het duo Vande Lanotte/Janssens, het vrouwtje van de teletubbies waar ze nu zelf deel van gaat uitmaken, het vrouwtje van de... verliezers.

Terug van weggeweest

Het probleem van de sp.a is dat er geen nieuwe generatie is om de fakkel over te nemen. De nieuwe generatie is Freya Van den Bossche, Bruno Tobback, Caroline Gennez, Peter Vanvelthoven... Maar zij werden na de vorige verkiezingen al meteen meegenomen. De helemaal nieuwe generatie is die van bijvoorbeeld Meryame Kitir. Maar die is natuurlijk nog veel te groen om al een rol te kunnen spelen.

Dus toch maar Caroline Gennez, waarvan gezegd wordt dat het een 'straffe madam' is die zich niet gemakkelijk laat doen. Maar zal ze ook sterk genoeg zijn om op te tornen tegen Frank Vandenbroucke? De man is ten zeerste intelligent. Daarom wordt ook al snel gezegd dat hij een goede minister is. Maar is dat wel waar? Overal waar hij passeerde als minister, namen de budgetten toe. Zoals op sociale zaken, zoals nu op onderwijs. Met veel geld is het altijd gemakkelijker besturen. Daarbij vergeet men wel dat het uiteindelijk de belastingbetaler is die hiervoor opdraait, de kleine man in verhouding het meest.

Maar goed, we hadden het dus over Frank Vandenbroucke. Zeer intelligent dus. Het probleem daarbij is dat hij dat ook zelf weet, daarom vindt dat hij altijd gelijk heeft en daarom ook altijd zijn wil doordrijft, desnoods tegen elke afspraak in. Alleen Steve Stevaert kon hem afstoppen, sinds Stevaert wegging is Vandenbroucke terug. Dat ziet men ook in het programma van de sp.a. Om het symbolisch samen te vatten: de gratis bus is weg, in de plaats krijgen we opnieuw de groepen die gratis op de bus mogen.

Vicepremier

Dat laatste brengt ons tot de vraag of het wel zeker is dat de sp.a definitief voor de oppositie heeft gekozen. Vandenbroucke was maandag de eerste om te zeggen dat de sp.a moet meewerken aan een staatshervorming, desnoods vanuit de oppositie.

Maar ook binnen de sp.a zelf is menig man ervan overtuigd dat de finale ambitie van Frank Vandenbroucke noch min noch meer regeringsdeelname is, in een tripartite en met hem als vicepremier. Het zou zijn ultieme wraak zijn op Steve Stevaert en op de PS. Op de PS omdat die partij hem weg wilde in 2003 en op Steve Stevaert omdat die het eens was met de PS.

Bovendien is dit een scenario dat ook Yves Leterme niet slecht zou uitkomen. De twee heren kunnen goed samenwerken. Frank Vandenbroucke heeft zijn genoegdoening. En de CD&V weet zich verzekerd van het leiderschap in de Vlaamse regering. Want blijft Frank Vandenbroucke in de Vlaamse regering, dan zal hij alleen die regering domineren en naar zijn hand zetten.

Kortom. Op het eerste gezicht is alles terug rustig bij de sp.a. Maar dat is slechts schijn. Er kan nog veel veranderen.