Dezer dagen werkt de Belgische regering hard aan de beloofde hervorming van onze banksector. Maar tussen de autoriteiten bevoegd met het overzicht en de verschillende partners van de regeringscoalitie, blijft er onenigheid bestaan betreffende de waarachtige natuur van die hoognodige hervorming.

Het is dan ook daarom dat wij het hier nuttig achten hier onze convergerende stemmen te bundelen om duidelijk te maken wat wij beschouwen als het sluitstuk van de hervormingen, namelijk het opsplitsen van de grootbanken.

Waarom ? Laten we even terugkijken naar hoe het allemaal begon. Toen in 2008 de verliezen van AIG zowel Merrill Lynch als Lehman Brothers kelderden (wat ook bij ons zowel Fortis als Dexia deed instorten), werd het plots en brutaal duidelijk dat globale, sterk met elkaar verweven financiële instituties, onze maatschappij duurzame schade kunnen berokkenen.

De diagnose die volgde was unaniem: de banken, verblind door hebzucht, hebben systematisch het wettelijke kader van het systeem afgebouwd. De toezichtoverheden hebben systematisch naar de andere kant gekeken, en de politieke verantwoordelijken hebben gefaald hun mandaat, namelijk dat uiteindelijk geld altijd in dienst moet blijven van het algemene belang en de toekomst van de ganse maatschappij, te vervullen.

Ethisch, hebben de banken weinig zin getoond om van koers te wijzigen. Begrijpelijk, sinds niets hen daar toe aanspoort. Wanneer banken onder elkaar en uit puur eigenbelang de referentie-index voor interestvoeten (Libor) vervalsten; wanneer miljarden dollars afkomstig van illegale activiteiten werden witgewast; wanneer banken speculatieve posities uitspeelden tegen hun eigen klanten; wanneer duizenden steden et gemeenten in Europa werden opgelicht met “giftige” leningen; en zelfs wanneer banken op industriële schaal klanten aanspoorden om de belastingen te ontduiken: nooit werd er een bankier van hoog niveau tot gevangenisstraf veroordeeld. Integendeel! Op het zelfde moment dat overheden nog steeds geld blijven pompen in bankkadavers, worden er extra pensioenen en bonussen betaald aan diegenen die voor het faillissement van deze banken verantwoordelijk zijn! Anderen nog vragen om “verontschuldiging” en betalen zware boetes met de hoop hun gevangenisschap te kunnen inruilen voor deze moderne “uitlaten”. Van too big to fail banken (te groot voor liquidatie), zijn we overgestapt naar too big to jail (te groot voor gevangenisstraf)!

Wat eerst een economisch et financieel probleem was, is nu een politiek probleem, het probleem van straffeloosheid. 

De Glass-Steagall oplossing

Het is dus tijd dat politici terug aan politiek gaan doen. De aanpak van de Amerikaanse president Franklin Roosevelt blijft een bron van inspiratie. Nadat de speculatieve orgieën eindigden in de crash van 1929 en nadat het vertrouwen van de burgers in hun banken was gesmolten, slaagde Roosevelt erin de situatie terug gezond te maken. Met de Banking Reform Act van 1933 stelde de Amerikaanse federale overheid zich borg voor het spaargeld en de deposito’s van de burgers. Maar om van deze staatswaarborg te genieten moesten banken alle riskante operaties opgeven.

De macht van een bank zoals JP Morgan, die door haar omvang de rol van centrale bank speelde in het begin van de 20ste eeuw, werd door Roosevelt gebroken met de Glass-Steagall Act, een wet die de banken opsplitste tussen enerzijds normale banken (wat men in Nederland wel eens nutsbanken noemt) die spaargelden en deposito’s beheren en goedkope kredieten uitschrijven aan gezinnen en bedrijven, en anderzijds handelsbanken die, wanneer zij riskante en speculatieve operaties uitvoeren, daar volledig en alleen voor verantwoordelijk zijn, ook wanneer het totaal misloopt. Roosevelts’ bankhervorming werd snel bekeken als een voorbeeld et werd ook bij ons, zoals koning Albert I dat wenste tegen de wil van de Société générale, in 1934, via koninklijke besluiten ingevoegd.

Men kan natuurlijk aanvoeren dat die wetgeving, in voege tussen 1933 en 1999, onvoldoende was om crisissen te vermijden. Dat is inderdaad zo, maar de crisissen gedurende deze periode, gezien de grootte van de bankinstellingen, waren niet onoverkoombaar en ook geen bedreiging voor de globale wereldeconomie. De opsplitsing van de banken beperkte hun omvang. Omgekeerd, sinds het afschaffen van deze wetgeving in Europa en Amerika, is het de buitenmatige grootte van de banken die het ergste doet vrezen en verscheidene topfinanciers, met inbegrip van deze die de wetgeving hebben doen evolueren, denken dat dit de grootste vergissing was ooit.

Financiële speculatie, die de bankiers zelf zo moeilijk kunnen identificeren, blijft steeds groeien. High frequency trading (uiterst snelle elektronische operaties), welke bijna niet bestond in 2007, vertegenwoordigt vandaag de helft van alle financiële markttransacties! Een bedrag dat zo groot is, dat het minste incident fataal wordt.

In de Verenigde Staten luidt de democratische senator Elizabeth Warren de bandklok: hebben we echt de lessen geleerd van de laatste crisis? Blijkbaar niet, zegt ze, want de vier grootste Amerikaanse banken zijn 30 % groter dan in 2008 et alleen al de 5 grootste Amerikaanse banken bezitten de helft van alle financiële activa van het land!

Bovendien is het nu bewezen dat de bergen van goedkoop geld dat er dagelijks word gedrukt en naar de banken geschoven niet naar de echte economie gaat maar naar een nieuwe financiële blaas die opnieuw de wereldeconomie kan kelderen. In Frankrijk, de balans van BNP Paribas, een bank die nu verantwoordelijk is voor het spaargeld van vele Belgen, is groter dans het BBP van Frankrijk.

Om een einde te stellen aan het permanente belangenconflict dat intrinsiek is aan het “model” van “universele” banken, heeft Mme Warren, met andere collega’s in het Amerikaanse Congres, een wetsvoorstel ingediend voor een “Glass-Steagall van de 21ste eeuw”. Daar heeft de pers natuurlijk heel weinig over geschreven.

Moedig zijn in België betekend deze keuze maken. Bij ons, in het land van Fortis en Dexia, is het meer dan tijd om het diepe wantrouwen van de Belgische burger tegenover ons banksysteem uit te roeien. Dat kan alleen maar door opnieuw een robuust en gesaneerd banksysteem in het leven te roepen. De banken opsplitsen --of nu de bankiers daarover tevreden gaan zijn of niet -- is dus de enige verantwoordelijke politiek. En België kan hier duidelijk een voortrekkersrol spelen.

Ondertekend :

• Bruno TOBBACK, federaal volksvertegenwoordiger, voorzitter sp.a

• Karin TEMMERMAN, federaal volksvertegenwoordiger, fractieleider sp.a

• Dirk VAN DER MAELEN, federaal volksvertegenwoordiger sp.a

• Meyrem ALMACI, federaal volksvertegenwoordiger, fractievoorzitter Groen

• Karel VEREYCKEN, stichter Agora Erasmus