Zelfs als vrouwen een boerka of ander bedekkend gewaad dragen, is de kans groot dat ze eronder sexy lingerie dragen RITS-studente Sofie Peeters bond de kat de bel aan in haar intussen veelbesproken docu 'Femme de la rue'

'Waarom denkt u dat vrouwen schaars gekleed gaan en hun gezicht verven?' Wellicht beseffen ze het zelf niet, maar de droevige reactie die Sharia4Belgium vorige week gaf op 'Femme de la rue' bevatte wel een erg interessante vraag. Want ja, waarom willen vrouwen eigenlijk mooi zijn?

Het had een week geduurd - ook moslimfundamentalisten houden vakantie - maar vorige donderdag reageerde Sharia4Belgium dan toch nog op Femme de la rue, de veelbesproken documentaire van RITS-studente Sofie Peeters. Zij had gefilmd hoe ze in bepaalde straten in Brussel commentaar kreeg van mannen terwijl ze over straat liep. Die commentaar varieerde van kijken en sissen tot aanspreken en uitschelden. "Waarom denken jullie dat vrouwen zich schaars kleden en hun gezicht verven als een clown? Toch voor de reacties van mannen?", zei de extreme moslimorganisatie als reactie in een filmpje op YouTube. Intelligent kun je hun filmpje bezwaarlijk noemen. Maar de vraag op zich is wel interessant. Waarom kleden vrouwen zich mooi? Het antwoord blijkt simpel. Of we nu willen of niet, de mens is hoofdzakelijk gefocust op voortplanting, zegt Mark Nelissen, professor in de gedragsbiologie aan de universiteit van Antwerpen. Dat geldt zowel voor mannen als voor vrouwen. Ook als ze al kinderen hebben. Die eeuwige zoektocht naar goed genetisch materiaal heeft de mens gemeenschappelijk met dieren, maar in de natuur gaat het toch ietwat anders in zijn werk. Daar zijn het vooral de mannetjes die de andere sekse moeten verleiden. Meteen de reden waarom het bij de meeste diersoorten de mannetjes zijn die felgekleurd zijn, een extra laag dons of langere pluimen hebben. Bij de menselijke soort zijn het beide seksen die verleiden, zegt gedragsbioloog Gino Delmotte. "Dat gebeurt door seksuele lichaamskenmerken uitdrukkelijker tot uiting te laten komen. Mannen dragen bijvoorbeeld strakke T-shirts om hun brede schouders te tonen. Vrouwen dragen hakken om hun benen langer te doen lijken, of een decolleté om hun borsten te accentueren. Beide seksen drukken daar, bewust of onbewust, mee uit dat ze goede genen hebben en dus vruchtbaar zijn."

Seksuele selectie

Toch zoeken mannen en vrouwen biologisch gezien niet dezelfde dingen bij de andere sekse, zegt Griet Vandermassen, filosofe (UGent) en feministe. "Vrouwen vinden de sociale status van een man belangrijk, net zoals zijn materiële middelen en zijn bereidheid om emotioneel te investeren in een relatie. Mannen vinden fysieke aantrekkingskracht veel belangrijker. Dat alles is een gevolg van de seksuele selectie: wij vinden die zaken aantrekkelijk die er in ons evolutionaire verleden voor hebben gezorgd dat we ons succesvol konden voortplanten." Een jeugdig uiterlijk, een gave huid, een smalle taille: wat wij ervaren als vrouwelijke schoonheid, komt eigenlijk neer op tekenen van vruchtbaarheid, zegt Vandermassen. Niet onbelangrijk: het belang van vrouwelijke schoonheid is universeel. Overal ter wereld zijn vrouwen veel meer bezig met hun fysieke aantrekkingskracht dan mannen. Maar wat schoonheid is, is erg relatief. "Voor de ene groep is dat een halsband die de nek langer maakt, voor de andere is dat eerder make-up, of vlechtjes, of een hoofddoek, of korte rokjes, of juwelen", legt Birsen Taspinar uit. Zij is psychologe, antropologe, Turkse, feministe en actief bij Ella, het kenniscentrum voor gender en etniciteit. "Het is dus niet zo dat een vrouw die een hoofddoek draagt per definitie niet aantrekkelijk gevonden wil worden. Je ziet in Brussel toch genoeg jonge vrouwen die gesluierd zijn, maar ook hoge hakken, felle make-up en een smalle jeans dragen? Daar is ook helemaal niets mis mee. Dat hoort bij jong zijn en bij vrouw zijn." Hoe dat biologische belang van vrouwelijke schoonheid cultureel wordt ingevuld, is inderdaad overal anders, bevestigt Mark Nelissen. Maar zelfs als vrouwen een bedekkend gewaad dragen, zoals een boerka, is de kans groot dat ze daaronder sexy lingerie dragen. Of dat hun enkels een manier zijn om hun schoonheid te tonen. De biologische drang tot voortplanting kun je aan de oppervlakte wel bedekken, zegt Nelissen, maar hem onderdrukken kun je niet.

Soort zoekt soort

De biologie als motor van ons gedrag, blijkbaar komt het daar op neer. Toch zijn daar enkele bedenkingen bij te maken. Want hoe zit dat dan met vrouwen die helemaal niet zo bezig zijn met hun uiterlijk? Die hun intellectuele of sportieve kenmerken veel belangrijker vinden en die ook veel meer ontwikkelen? "In de biologie bestaat zoiets als assortative mating", legt Gino Delmotte uit. "Dat betekent dat seksen met dezelfde kenmerken elkaar aantrekken. Een intelligente vrouw zal zich dus aangetrokken voelen tot een intelligente man, een sportieve man tot een sportieve vrouw, enzovoort. Daar zijn natuurlijk uitzonderingen op, maar onbewust zit het wel in ons gedrag ingebakken." En wat met lesbische vrouwen? Er zijn toch vrouwen genoeg die niet op zoek zijn naar een mannelijke partner om zich voort te planten, en wel hakken, jurken en decolletés dragen? "De evolutie heeft geen apart programma voorzien voor homoseksuele mensen", legt Mark Nelissen uit. "Vrouwen volgen dus onbewust hun biologische programma, of ze nu lesbisch zijn of niet." Dat klinkt voor sommigen wellicht toch ietwat teleurstellend. Maken vrouwen zich dan vooral niet mooi voor zichzelf? Om zich beter in hun vel te voelen? "Absoluut", zegt Nelissen. "Een vrouw die zich niet mooi voelt, en een lage eigenwaarde heeft, straalt dat uit. Een vrouw die zich wel mooi voelt, heeft veel meer zelfvertrouwen, en is daarom ook aantrekkelijker. En zo kom je toch weer bij die zoektocht naar de juiste partner uit, iets wat weliswaar onbewust gebeurt." Vrouwen kleden zich overigens ook mooi voor andere vrouwen, geeft Nelissen nog mee. "Ze willen tot die groep van aantrekkelijke vrouwen behoren, ze willen meedoen in de competitie en een zo groot mogelijke partnerkeuze hebben." Precies de reden waarom vrouwen elke kleine verandering bij andere vrouwen zien, gaat Nelissen voort. "Als een vrouw een kilootje verdikt is, is de kans heel klein dat een man dat opmerkt. Vrouwen zien zoiets onmiddellijk. Zij zien namelijk alles bij de concurrentie."

Primitieve mannen

Dat vrouwen zich mooi maken om reacties bij mannen uit te lokken, is dus nog niet zo'n gekke gedachte? Zeker niet, zegt Griet Vandermassen, en dat mannen graag naar mooie vrouwen kijken, dat is op zich geen kwestie van seksisme. Ook dat is immers biologisch verankerd. "Maar er is een groot verschil tussen gezien worden en seksueel geïntimideerd worden. Elke vrouw heeft het recht gerespecteerd te worden. En mannen moeten in staat zijn om zich te controleren, om op een beschaafde manier te reageren op een mooie vrouw. Beweren dat mannen dat niet kunnen, wijst op een erg negatief manbeeld, waarbij ze herleid worden tot primitieve wezens die hun driften niet kunnen beheersen." Dat vrouwen in de westerse cultuur halfnaakt in de reclame worden opgevoerd, heeft daar overigens niets mee te maken, zegt Vandermassen. "Ten eerste is het geen excuus, en ten tweede is het een totaal andere discussie." Yamila Idrissi, Vlaams Parlementslid voor sp.a en geboren en getogen in Brussel, treedt haar bij. "In een publieke ruimte zijn er afspraken die een maatschappij maakt. En die maatschappij mag onbeschaamd gedrag niet tolereren. Het is niet omdat je werkloos bent of een machtspositie hebt als man, dat je je zo mag gedragen. Zoiets doe je gewoon niet. Het is toch niet omdat je hakken aan hebt dat een man zijn instincten niet moet bedwingen?"

Kwispelen

Natuurlijk willen vrouwen in hun schoonheid bevestigd worden, maar niet op een agressieve manier, zegt ook Birsen Taspinar. De vraag is wel: wat is positieve aandacht? "Dat is voor een deel subjectief", legt ze uit. "Er zijn vrouwen die het best leuk vinden als mannen naar hen fluiten, er zijn er die het ongelooflijk irritant vinden. Maar niet alles is subjectief. Er zijn zaken die elke vrouw, tot welke groep of cultuur ze ook behoort, als grensoverschrijdend gedrag ervaart. Als het een vorm van toenadering is die door het slachtoffer als ongewenst wordt ervaren - ook al vindt de andere dat hij niet over de schreef gaat - dan is er sprake van seksuele intimidatie." Als mannen zeggen: 'Maar vrouwen krijgen toch graag commentaar? Ze vinden het leuk, we zien dat, ze kwispelen met hun staart', dan zijn dat reacties van mensen die seksisme willen goedpraten, zegt Taspinar. Om hun eigen gedrag niet in vraag te stellen, leggen ze de schuld bij de ander. Overigens is seksisme niet alleen een probleem van mannen in een bepaalde buurt in de stad, legt Taspinar verder uit, het zit ingebakken in de hele maatschappij. "Structureel seksisme, waarbij mensen op basis van hun geslacht gediscrimineerd worden, is minder zichtbaar dan een aanval op straat, maar is niet minder aanwezig. Op de werkvloer bijvoorbeeld. Als je mannelijke collega meer krediet krijgt bij de baas gewoon omdat hij man is, dan is dat ook seksisme. Of als je te horen krijgt dat je te emotioneel reageert omdat je een vrouw bent, of omdat je wellicht je regels hebt. Mannen kunnen trouwens ook te maken krijgen met seksisme. Bijvoorbeeld als ze voortdurend te horen krijgen dat ze moeten beantwoorden aan bepaalde kenmerken omdat die typisch mannelijk zouden zijn." In elk geval kan seksisme verregaande gevolgen hebben voor iemands persoonlijke leven, besluit Taspinar. "Het gevoel van veiligheid en het zelfvertrouwen kunnen afnemen, de bewegingsvrijheid wordt verkleind, er kunnen zich zelfs trauma's ontwikkelen. Redenen genoeg om niet lichtzinnig om te gaan met seksistisch gedrag en het expliciet te veroordelen."