In ons land werd het onderzoek gevoerd in 59 ziekenhuizen, wat leidde tot twee grote vaststellingen. Eén: de kwalificatie van onze verpleegkundigen is best oké, rond het Europese gemiddelde. Twee: wij lijden onder een nijpend tekort aan verpleegkundig personeel. Uit een studie van de KU Leuven blijkt dat – onder andere door de vergrijzing - de sector de komende vijf jaar nood heeft aan elf procent extra verpleegkundigen. In vergelijking met de ons omringende landen is de werkdruk in onze ziekenhuizen de op één na hoogste. Schrijnend en perfect vermijdbaar, maar dan moeten we wel enkele fundamentele keuzes durven te maken. Keuzes die wij hierbij ook aan de kiezer duidelijk willen maken.

Eén: betere zorg creëer je door een beter en modern HR-beleid. Eind 2012 waren er in Vlaanderen alleen al 1.370 verpleegkundigen en 494 zorgkundigen te kort. Eén keer je competente mensen hebt overtuigd, is het vooral zaak om ze aan boord houden, en dat is moeilijk als zij kreunen onder de toenemende werkdruk met lange shiften en vaak moeten invallen voor collega's die er ziek of opgebrand van raken. De arbeidstevredenheid en de betrokkenheid van werknemers moet drastisch omhoog. Hoe? Door minder belastende en meer transparante arbeidsschema’s (en dus waar nodig duidelijk meer zorgpersoneel) én door medewerkers de kans te bieden om zelf zaken te verbeteren en te vernieuwen én samen verantwoordelijkheden op te nemen in zelfsturende teams.

Twee: een betere taakverdeling en een optimale samenwerking leveren efficiëntiewinsten op en verrijken elke job. Nu is een verpleegkundige 20 procent van de tijd bezig met niet-verpleegkundige taken die ook door een zorgkundige kunnen uitgevoerd worden. Zorgtaken laat je best uitvoeren door mensen die daar voldoende competentie voor hebben, maar liever niet door mensen die daarvoor overgekwalificeerd en dus ook duurder zijn. Artsen en verpleegkundigen moeten zich kunnen toespitsen op taken waarvoor alleen zij de noodzakelijke competentie hebben, en moeten hierbij beter ondersteund worden door zorgkundigen en logistieke medewerkers waar mogelijk. Iedereen moet doen waartoe hij of zij specifiek opgeleid is. Die taakverdeling moeten we grondig herbekijken in het licht van de ontwikkeling van nieuwe zorgberoepen.

Drie: ziekenhuizen moeten gefinancierd worden op basis van de zorgnood van de patiënt. Onnodige of overbodige zorg mag niet voordelig zijn voor dokters en ziekenhuizen. Uitstekende zorg creëer je enkel door een zeer doelmatige en efficiënte werking, die garandeert dat elke euro goed besteed wordt. We kunnen de 15% verkwisting van middelen in onze gezondheidszorg, zoals professor Lieven Annemans onlangs nog becijferde, veel beter gebruiken. Dubbele of onnodige onderzoeken, mensen met (te) weinig geld belanden zonder doorverwijzing op spoed, mensen met (te) veel geld lopen rechtstreeks naar de specialist, … en zo kunnen we nog even doorgaan. De over- of misconsumptie moet eruit. Tegelijk worden patiënten die eigenlijk nog verzorging nodig hebben, maar geen dure behandelingen meer kunnen ondergaan, te vroeg ontslagen omdat ze niet langer opbrengen. Bij de herdenking van de ziekenhuisfinanciering moeten we dus ook zeker de verzorgingscomponent herwaarderen.

Vier: onze ziekenhuiszorg kunnen en moeten we veel beter structureren. Vandaag hebben we bijvoorbeeld dubbel zoveel ziekenhuisbedden (6,6 per 1.000 inwoners) als in Denemarken (3,5 per 1.000 inwoners). Onze ziekenhuizen kunnen en moeten veel beter samenwerken en zich specialiseren in deeldomeinen. Het is overbodig om op elke hoek van de straat een ziekenhuis te hebben met een chirurgische robot of een spoeddienst die 7 op 7, 24 op 24, open is. Betere afspraken zouden heel wat geld en personeel kunnen vrijmaken om elders efficiënter in te zetten.

Kortom, een betere taakverdeling in en tussen de ziekenhuizen, een grootschalige efficiëntie-oefening én een modern HR-beleid leveren heel wat winst op. De middelen die we zo winnen, moeten we rechtstreeks weer in onze zorg pompen. Onder meer door te investeren in verpleegkundigen. Elders heeft men precies daardoor andere kosten zien dalen: er treden minder complicaties op en de verblijfsduur in het ziekenhuis wordt korter. Investeren in meer verpleegkundigen is wellicht één van de meest effectieve maatregelen om de zorgkwaliteit en de patiëntveiligheid te garanderen en te verhogen.

In de sociale welvaart die wij voor ogen hebben kan onze gezondheidszorg - waar de rest van de wereld ons voor benijdt - ook voor de volgende generaties topkwaliteit blijven leveren. Maar dan moeten we wel in mensen durven te investeren en niet op de dienstverlening te besparen. Laat u dus niet bang maken door diegenen die roepen dat alleen zo - lees: overheidsuitgaven bevriezen – onze gezondheidszorg nog kan uitmunten én toegankelijk zijn voor iedereen. Ik wil niet nog meer onnodige gevaren in ziekenhuizen op mijn geweten en trek daarentegen voluit een andere kaart: Inzetten op de mensen die door goed voor ons - jong of grijs - te zorgen, de kosten van de gezondheidszorg helpen beheersen. Dus op deze dag zeg ik: Leve de verpleegkundigen! Laat ons ook voor hen zorg dragen…

Gerlant van Berlaer

Kinder- en spoedarts 19 de plaats Vlaams Parlement (Vlaams-Brabant)