De gereglementeerde boekenprijs

Geachte meneer de minister,
Beste collega’s,  

Vandaag bespreken we in de commissie de gereglementeerde boekenprijs. De basisregel van de GBP is dat nieuwe boeken de eerste zes maanden na hun publicatie een gereglementeerde prijs krijgen, waarop verkopers maximaal tien procent korting mogen geven. Na deze zes maanden is de boekenprijs weer vrij. Een uitzondering op de korting van 10% zijn de scholen en bibliotheken. Zij krijgen een hogere korting (25% - discussiepunt) (Belga, 3 juni 2016) – Ik hoop dat er nog een amendement komt.

In de aanloop van de verkiezingen van 2014 werd al duidelijk dat er voor een overgrote meerderheid en over de partijgrenzen heen een politiek draagvlak is om deze GBP in te voeren. Binnen de boekensector bestond dit draagvlak allang. Het boekenoverleg (Boek.be, Canon Cultuurcel, Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Letterenhuis, Stichting Lezen Vlaanderen, Verenigde Boeken Importeurs, Vlaams Centrum voor Openbare Bibliotheken, Vlaams Fonds voor de Letteren, Vlaamse Auteursvereniging, Vlaamse Boekverkopersbond, Vlaamse Uitgeversvereniging, Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen en het Vlaams Overlegorgaan inzake Wetenschappelijk Bibliotheekwerk) heeft dit voorstel op tafel gelegd (2011). Ik wens hen hier vandaag uitdrukkelijk te bedanken voor hun inzet. Vandaag ligt er een voorstel van een decreet op tafel.

Ook het afgelopen jaar hebben we hierrond veel samengezeten en nagedacht. Zo waren er twee hoorzittingen ( 22 juni 2015 en 10 november 2016), een gedachtewisseling, enz. Wat mij in deze hoorzittingen geraakt heeft is dat uit bijna elke getuigenis, niet allemaal, maar bijna elke naar voorkwam dat de liefde voor boeken en de boekensector groot is. Zonder deze liefde en maatschappelijke inzet zouden wellicht heel veel mensen uit het boekenvak, ik denk dan aan de boekenmensen, ermee gestopt zijn. Iedereen is in dit debat gedreven door één zelfde liefde: de liefde voor het boek!

En de GBP is niet iets nieuws of een uitvinding van Vlaanderen. We hebben talloze voorbeelden Frankrijk, Duitsland en Nederland kunnen ons inspiratie geven. Steeds meer landen voeren een gereglementeerde boekenprijs in of hebben reeds zo een vasten boekenprijs. Dit toont aan dat het geen voorbijgestreefd instrument is (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 17 juli 2015, p. 5 – spreker Evi Werkers).

Wat zijn de uitdagingen waar deze GBP aan tegemoet komt?

Het boekenvak en de boekensector zitten in lastig vaarwater en hebben een lange periode van moeilijkheden achter de rug. In de meeste bedrijfstakken betekent een nieuw model automatisch het duurste. Dit is bij boeken net andersom. Het is normaal in deze sector dat er eerst sterk gesnoeid wordt in de prijs, om dan in een latere levenscyclus het volle pond te laten betalen. Als er natuurlijk nog een latere levenscyclus komt. Dit zorgt voor een neerwaartse prijsspiraal en dat zorgt voor een minimaal rendement bij boekhandel en uitgever De toegevoegde waarde van het boek dat door de Europese Unie nadrukkelijk als cultuurproduct wordt bestempeld, wordt sterk ondergewaardeerd (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 17 juli 2015, p. 4)

In landen zonder prijsregulering zien we dat het boekenaanbod versmalt, uitgevers en boekenhandelaren beperken hun commerciële risico of investeringen in minder evidente titels en tot slot het aantal bestsellers stijgt ten nadele van een breed en kwalitatief aanbod (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 17 juli 2015, p.4 – spreker boekenoverleg).

Het voorstel dat hier nu vandaag op tafel ligt probeert een antwoord te bieden op deze uitdagingen.

Het voorstel van een gereglementeerde boekenprijs is dan ook nauwelijks een economische maatregel maar een instrument van cultuurpolitiek. Dat bewijzen de omringende landen met een sterke boeken- en letterencultuur: Nederland, Frankrijk en Duitsland. Zij gebruiken de reglementering als een speerpunt om hun culturele en creatieve spelers de nodige wind in de zeilen te geven. Het boek louter overlaten aan de vrije markt leidt tot een grote verschraling van het aanbod, ‘bestselleritis’ en eenheidsworst. De tijdelijke prijscontrole – het compromisvoorstel legt enkel tijdelijk een maximumkorting op – ondersteunt een gunstig boeken- en leesklimaat (Verslag hoorzing gereglementeerde boekenprijs, 17 juli 2015, p. 5 ).

Samengevat kunnen we zeggen dat de gereglementeerde boekenprijs een dubbel doel heeft:

Aan de ene kant de daling van het aantal boekhandels halt toeroepen en aan de andere kant de diversiteit van het aanbod in de boekhandels handhaven.

De doelstellingen van het voorstel bieden perspectief op behoud en uitbreiding van een breed en gediversifieerd aanbod van boeken in de eigen taal en van een fijnmazig netwerk van boekverkooppunten met een kwalitatief aanbod en een klantvriendelijke lezersservice. Kortom, het voorstel biedt de belaagde spelers in het boekenvak de kans om te blijven investeren in breedte, in vernieuwing en in talenten van morgen . (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs,17 juli 2015, p. 5).

Het invoeren van de GBP is de beste manier om de kwaliteitsboekhandel meer ademruimte te verschaffen en te zorgen voor een rijk en divers boekenaanbod. Zonder en GBP zal het aantal kwaliteitsboekhandels en de diversiteit in het boekenaanbod verschralen. Hiervoor wordt ook verwezen naar de reguleringsimpactanalyse (Memorie van toelichting ontwerp decreet, 21 oktober 2016, p. 4).

Wat ligt er op tafel

De gereglementeerde boekenprijs is een vaste boekenprijs voor de verkoop van (e-)boeken aan de eindconsument. Dit wil zeggen dat er gedurende de eerste zes maanden, met ingang van de eerste dag waarop het boek voor verkoop aan de eindconsument beschikbaar is, een maximaal kortingsplafond geldt van 10%, om de boeken sector ademruimte te geven om te blijven investeren in een rijk en divers boeken­aanbod.”

Knelpunten

Korting van de bibliotheken: De bibliotheken willen een hogere korting (25%) terwijl de boekenproducenten en boekenhandelaars liever een korting zouden geven van (15-20%).

Yamila Idrissi heeft van heel wat sprekers een kritische opstelling gehoord. Hun emotionele toon getuigt van een grote liefde voor boeken. Zonder die liefde en maatschappelijke inzet zouden zowel de zelfstandige boekverkoper als de bibliothecaris er wellicht al lang mee gestopt zijn. Hier is immers geen sprake van hoge winsten. In feite is iedereen in dit debat gedreven door diezelfde liefde voor het boek. De grootte van die liefde zal ook bepalen hoezeer men samen op zoek wil naar oplossingen (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 10 november 2016).

Los van die principiële overwegingen heeft Yamila Idrissi begrip voor bibliotheken die in tijden van besparingen hun korting dan nog eens van pakweg 30 percent naar 15 percent zien dalen. Door de overheveling van de middelen naar het gemeentefonds is hebben we een belangrijke sleutel uit handen gegeven.

SARC: De SARC stelt voor om de maximale korting naar 20% terug te brengen. De druk op de bibliotheekmiddelen enerzijds en het blijvend mogelijk maken van dienstverlening en toegang tot bibliotheekleveringen door een breed aantal boekhandels anderzijds brengt de SARC tot dit compromisvoorstel (Advies Sarc, 21 oktober 2016).


Ik hoop dat we met deze commissie een middenweg vinden, een amendement kunnen formuleren dat tegemoet komt aan zowel de wensen van de bibliotheken als die van de boekenhandelaars.


Evaluatie

De SARC vraagt om bij de evaluatie de wenselijkheid van een uitbreiding van de termijn naar 1 jaar te onderzoeken.


De SARC dringt er op aan om in overleg de dienstverlening aan bibliotheken te omschrijven, duidelijk te bepalen wat gratis is en wat extra (dus betalend of verlaging van korting), en om meetpunten te bepalen (Advies Sarc, 21 oktober 2016).

 

Nulmeting : Hoe zal er een nulmeting worden gedaan? (informatie van boek.be) 

Wat is het probleem: Een dergelijke meting is immers cruciaal om in de toekomst op objectieve manier te kunnen nagaan wat de effecten zijn van het toekomstige GBP-decreet op het ecosysteem. Een gedegen nulmeting vooronderstelt dat de criteria duidelijk op voorhand zijn bepaald zodat de diverse actoren hun medewerking kunnen verlenen om die informatie op te bouwen en te analyseren.

SARC: Sarc vraagt om de criteria voor de nulmeting zorgvuldig te bepalen. Bij de evaluatie moet ook de effectiviteit van de gehanteerde termijn van zes maanden op de diversiteit van het aanbod en het aantal boekhandels worden onderzocht.

Brussel:

Om de regeling ook in Brussel dus volledig juridisch sluitend te maken, voorziet minister Gatz dan ook in onderhandelingen met Franse Gemeenschap en vooral ook met de federale overheid. Deze laatste is immers bevoegd voor de prijszetting bij instellingen “die wegens hun activiteiten niet kunnen worden beschouwd uitsluitend te behoren tot de ene of de andere gemeenschap” (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 10 november 2016 – toelichting minister Sven Gatz).

Ik heb hier enkele vragen over: 

 

  • Wat is de timing?
  • Wanneer zoekt hij een sluitende oplossin?
  • Welke afspraken zijn er gepland?
  • Wat is de houding van de federale overheid?
  • Hoe lopen deze contacten?

 

In afwachting van een sluitende regeling lopen momenteel ook gesprekken met het beperkt aantal Brusselse boekhandels dat Nederlandstalige boeken verkoopt. Aan hen wordt de vraag voorgelegd om de regeling op vrijwillige basis toe te passen. In casu gaat het om Standaard Boekhandel, Fnac en Passa Porta (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 10 november 2016 – toelichting minister Sven Gatz).

Ook hier heb ik enkele vragen over mijnheer de minister:

  •  Heeft u contact gehad met de Nederlandstalige boekhandels om de regeling op vrijwillige basis toe te passen?
  •  Wat was de reactie?

Warenhuizen

Vervolgens behandelt Jef Maes de vraag of niet-boekhandels de gereglementeerde boekenprijs moeten vrezen. In Nederland ligt hun marktaandeel op ongeveer 12,5 percent, in Vlaanderen op 18 percent, in Frankrijk op 20 percent. Dat wijst erop dat er geen link is met de gereglementeerde boekenprijs. In Frankrijk heeft het lange bestaan van een vaste boekenprijs geleid tot een mooi aanbod in de grootwarenhuizen met bookshops binnen de winkel. De concurrentie is er dan niet op de p van de prijs, maar wel op alle andere p’s: plaats, product, presentatie, personeel (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 17 juli 2015, p. 8).

Extra knelpunten SARC:

De SARC vraagt om antiquarische boeken, wetenschappelijke studieboeken en wetenschappelijke vakboeken niet als uitzondering op de gereglementeerde boekenprijs op te nemen.

Nederland een goed praktijk voorbeeld

En in Nederland hebben we een mooi voorbeeld van een GBP in de praktijk.

De wet omschrijft het doel van de vaste prijs op eenvoudige wijze, zoals vastgesteld door de kamerleden Boris Dittrich en Femke Halsema: “Het wetsvoorstel dient een cultuurpolitiek doel. De indieners beogen voorwaarden te scheppen waaronder in Nederland ook voor de langere termijn een breed en divers aanbod van boeken in het Nederlands en Fries beschikbaar kan zijn via een geografisch ruim gespreid net van boekhandels met een groot en gevarieerd assortiment. Het wetsvoorstel geeft de vaste boekenprijs, die dient als middel tot dit doel, een wettelijke basis.”.

In de afgelopen jaren is er enkele keren geëvalueerd of dat doel bereikt is, op basis van wat min of meer een nulmeting kan worden genoemd, uitgevoerd door het Centraal Planbureau – Sociaal Cultureel Planbureau. Dat mat de pluriformiteit in de titels, het literair-culturele segment, het aantal boekhandels en de variatie van titels die zij aanbieden. Ook in de laatste evaluatie van 2013 bleken al die factoren goed op peil te blijven. Op dat vlak bereikt de wet dus haar doel.

Het meeste voordeel bij het systeem zou er voor de consument moeten zijn, de participant aan de geletterde samenleving. Niet omdat de kaskrakers het goedkoopst worden, maar omdat het aanbod het meest pluriform blijft. Op plaatsen waar de vaste boekenprijs wordt afgeschaft, daalt niet alleen het aantal vaste boekhandels. Bestsellers worden weliswaar goedkoper maar bijvoorbeeld kinderboeken en non-fictie worden duurder en het assortiment verschraalt. Daarbij komt nog dat een boekhandel meer is dan een verkoopplaats: ze is van belang voor de lokale samenleving en voor de zogenaamde serendipiteit, het door toeval in aanraking komen met andere elementen (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 17 juli 2015, p. 15).

Waarom de sp.a de boekenprijs steunt


Sommige zullen hierover zeggen dat het too late is, nog andere zullen het too little vinden en nog andere zullen zeggen dat het too late and too little is, maar wat ik vandaag onthoud is dat het een belangrijk cultuurpolitiek instrument is om aan een deel van de verzuchtingen van de boekensector te voldoen.

Als sp.a steunen wij de GBP omdat we ervan overtuigd zijn dat het een gedeeltelijk antwoord biedt op de problemen zoals ze hierboven omschreven zijn.

De doelstellingen van het voorstel bieden perspectief op behoud en uitbreiding van een breed en gediversifieerd aanbod van boeken in de eigen taal en van een fijnmazig netwerk van boekverkooppunten met een kwalitatief aanbod en een klantvriendelijke lezersservice. Kortom, het voorstel biedt de belaagde spelers in het boekenvak de kans om te blijven investeren in breedte, in vernieuwing en in talenten van morgen (Verslag hoorzitting gereglementeerde boekenprijs, 17 juli 2015, p. 5).

Daarom zal de sp.a dit voorstel steunen

Omdat een gereglementeerde boekenprijs eindelijk de broodnodige zuurstof zal geven aan de mensen in het boekenvak in Vlaanderen. Ik zou er toch voor willen waarschuwen, de GBP is niet de ultieme, zaligmakende oplossing. Daarvoor is meer nodig. Sp.a hoopt dat we met deze commissie de andere nodige maatregelen ook zullen behandelen.

“A bookstore is one of the only pieces of evidence we have that people are still thinking.” - Jerry Seinfield

Deze discussie werd gesloten.