Mark Van de Voorde, communicatieadviseur van premier Leterme en voormalig hoofdredacteur van Kerk en Leven vond het in een column op rknieuws.net nodig om eens hartelijk met mij te lachen omdat ik me op de Conventie van de Amerikaanse Democraten verslikte in het religieuze discours dat door de luidsprekers galmde. Het lijkt voor sommige christendemocraten nog altijd lastig te erkennen dat de oude tegenstellingen tussen vrijzinnigen en christenen in ons land grotendeels tot het verleden behoren.

Ik begrijp wel dat een CD&V communicatiespecialist tuk is op die levensbeschouwelijke tegenstellingen; het is immers handig om het ‘anders zijn’ van de andere uit te spelen om zo een politiek vijandsbeeld op te hangen. Marc van de Voorde ziet echter verschijnselen die er niet zijn - waarmee ik absoluut niet verwijs naar zijn God - maar naar de totaal voorbijgestreefde stelling dat er een oorzakelijk verband zou bestaan tussen niet-gelovig zijn en progressief zijn. Want zo schrijft hij het. Volgens Van de Voorde maakt de “Linkse Kerk” - nog zo’n oubollig begrip - rap twee tritsen: religieus is conservatief is republikein én niet-religieus is progressief is democraat. Progressieven kenmerken zich  door het emancipatorische karakter van hun politiek en daarom volg ik eerder de getuigenis van Rik Torfs - die bezwaarlijk van atheïsme kan verdacht worden - dat er voor hem “geen authentiek religieus gevoel denkbaar is zonder dat het tegelijk emancipatorisch is.” Heel wat leden van sp.a hebben dat overigens donders goed begrepen. Uit een sp.a-ledenonderzoek dat onlangs werd uitgevoerd door de Universiteit Gent blijkt dat maar liefst 41 procent van de leden van sp.a zich katholiek of christelijk noemt. Dat cijfer ligt nipt onder de 47 procent leden die zich niet-gelovig of vrijzinnig noemen. De overige leden bekennen zich tot geen enkele strekking, zijn moslim of protestant. Bij de mandatarissen is het vrijzinnige overwicht groter, namelijk 65 procent, maar toch 20 procent van hen bekent zich tot het christendom of het katholicisme. Ik wil nu van Mark van de Voorde ook graag weten hoe het zit met het pluralisme in zijn partij. Is dat vergelijkbaar met de diversiteit bij sp.a?

Al sinds de jaren ’80 onder voorzitter Karel van Miert opende de socialistische partij haar deuren voor gelovigen. Ik vertel geen geheimen als ik zeg dat dat aanvankelijk niet van een leien dakje liep. Dat is niet verwonderlijk als in sommige kringen de sociaal-democratie enkele decennia geleden nog gediaboliseerd werd. Maar ook de vrijzinnigen binnen de toenmalige sp hadden boter op het hoofd, als gevolg van de heilloze verzuiling die we in het verleden hebben gekend. Inmiddels is het tij gekeerd, vooral onder het voorzitterschap van Steve Stevaert die een lans brak voor een actief pluralistische samenleving. Die politiek zet sp.a door, zoals ook blijkt uit het hoofdstuk diversiteit in het recente boek Verder dan Morgen van Vlaams minister Kathleen Van Brempt. Wij leven vandaag in een uitermate diverse samenleving die gekenmerkt wordt door een rijk levensbeschouwelijk spectrum. En laat me héél duidelijk zijn: iedereen, welke levensbeschouwing hij of zij ook aanhangt, is méér dan welkom bij onze partij, zolang ze zich terugvinden in de beginselen van de sociaal-democratie. Wij staan een samenleving voor waarin iedereen respect toont voor andermans levensbeschouwelijke overtuiging én waarin onderlinge kritiek mogelijk is. Precies omdat we pluralisten zijn, zullen we onze beleidsintenties en beleidskeuzen niet baseren op de exclusieve waarheidsclaims uit één specifieke religie en opteren we voor discussies op basis van seculiere argumenten. Gelukkig zijn heel wat waarden die beleden worden door religieuze mensen volstrekt compatibel met seculiere humanistische waarden, of met wat de theoloog Hans Küng universele waarden of Weltethos noemt.

Wat ik aan Barack Obama zo apprecieer, is dat hij past in die pluralistische traditie. Obama is op zoek naar wat de Amerikanen bindt eerder dan naar wat hen scheidt; hij is een bruggenbouwer in een land dat onder de conservatieve Bush-administratie aan interne tegenstellingen ten onder dreigde te gaan. Dat is ook gebleken uit zijn overwinningsspeech waarin hij zich richtte tot alle Amerikanen, welk geloof ze ook hebben, of ze nu blank, Afro-Amerikaans, inheems of Hispanic zijn, hetero of homo...

Het getuigt van intellectuele oneerlijkheid als Van de Voorde laat uitschijnen dat je de Amerikaanse samenleving zondermeer kan vergelijken met de Europese. Vrijheid van religie betekent hier dat je ook de vrijheid hebt om géén religie te belijden. Ik mag aannemen dat Mark van de Voorde ook die vrijheid wil verdedigen, zoals ik ten volle zijn vrijheid zal verdedigen om openlijk christen te zijn, zelfs al beken ik mij tot het vrijzinnig-humanisme. Als puntje bij paaltje komt, zullen we toch moeten samenleven in een diverse samenleving en daarin biedt het pluralisme ons de garantie dat we dat vreedzaam en respectvol kunnen doen. Laat me toe te geloven dat progressiviteit altijd pluralistisch is, omdat geslotenheid van geest nooit kan leiden tot vooruitgang. Anderzijds geef ik ook graag toe dat een te grote openheid van geest er bij sommigen voor zorgt dat hun verstand er uit valt. Misschien is dat voor Mark van de Voorde al een hele geruststelling.

Caroline Gennez