Met een duizelingwekkende score van 860.000 bezoekers laat Documenta 13 elke blockbustertentoonstelling achter zich. Is hedendaagse kunst hip? Hier speelt de kracht van een sterk merk.

Documenta 13 sloot zondag de deuren met een record. De hoogmis van de actuele kunst, honderd dagen lang te zien in de Duitse stad Kassel, verkocht 110.000 tickets meer dan bij de vorige editie in 2007.

Het vijfjaarlijkse overzicht bewijst daarmee zijn ijzersterke reputatie. Het geldt meer dan ooit als een ijkpunt, een afspraak met de tijdgeest. En dat lokt veel meerwaardezoekers.

De Documenta heeft ook een onverwoestbaar aura van sérieux. Anders dan biënnales of andere afspraken met de hippe namen van het moment, mijdt de Documenta elke vorm van spektakel. Wie de deelnemerslijst van de jongste editie bekijkt, moet constateren dat deze tentoonstelling niet denkt in termen van marktwaarde, sterrenstatus of city marketing. Kunstliefhebbers weten dat blijkbaar in stijgende mate te appreciëren.

Ongetwijfeld bracht ook de euforische verslaggeving hen op ideeën. In Kassel is dit keer veel te beleven: het was de teneur van het gros van de recensies.

Deze editie was expansiever dan ooit. Nooit eerder werd de definitie van kunst zo opengerekt. Het maakte een rondgang - die makkelijk twee volle dagen in beslag nam - tot een spannende ontdekkingstocht. Documenta-watchers, onder wie de Duitse auteur Harald Kimpel, vroegen zich zelfs af of het begrip 'kunst' in deze radicale editie niet gewoon afgeschaft werd. Zodat het over vijf jaar, onder een nieuwe curator, opnieuw uitgevonden en scherpgesteld kan worden.

De Amerikaanse curator Carolyn Christov-Bakargiev maakte er eenWeltkunstschau van, die letterlijk over alles mocht gaan. Dat had alvast een positief effect. Ze gaf er een duidelijk signaal mee dat kunst voeling heeft met actuele thema's. Dat ze, met andere woorden, niet alleen op een moeilijke en onbegrijpelijke manier naar zichzelf verwijst.

In haar totaalproject schakelde Christov-Bakargiev biologen, specialisten van de kwantummechanica, technologiepioniers, milieuactivisten en filosofen in. Opvallend veel deelnemers probeerden de wereld te inventariseren en in kaart te brengen - althans dat stukje wereld waar ze hun vizier op richtten.

Documenta 13 zullen we onthouden als de omvangrijkste, meest ecologische, meest kritische en meest politieke editie tot nu toe.

Volgens veel critici was het ook een politiek correcte Documenta. Het concept - een stramien dat elke vorm van stramien overboord gooide - klonk eigentijds maar ook verwarrend. Deze Documenta hield zich met alle grote wereldraadsels bezig. Maar dan zonder dat dit provocerende kunst of anarchie opleverde.

Canon

Daarnaast was ook de waaier aan stijlen en verschijningsvormen onwaarschijnlijk groot. Een klankinstallatie en een smartphonewandeling in het Hauptbahnhof, een 'urbane interventie' van een krakersbende in een voormalig Hugenotenhuis: het is maar een greep uit de bizarre reeks. De tijd dat schilderkunst en fotografie alomtegenwoordig waren, ligt lang achter ons.

Bood deze Documenta een spiegel? Heeft ze een balans opgemaakt van waar het in de kunst vandaag om draait? Het is moeilijk te zeggen.

Zelfs een tentoonstelling van dit kaliber koestert niet langer de ambitie om de canon te updaten. Documenta 13 etaleerde vooral de verscheidenheid, het kloppende hart, de broeierigheid van de kunstscene. Daarnaast zal ze dus ook de geschiedenis ingaan als de Documenta van de superlatieven.