Dure, anonieme verkiezingsadvertenties ondergraven ons kiessysteem. Karin Temmerman, Renaat Landuyt, Bart Van Malderen en Kurt De Loor willen dit niet blauwblauw laten. Advertenties zoals die van de Antwerpse ondernemers om ‘nu anders' te stemmen zijn gevaarlijk. Ze zetten de deur open voor Amerikaanse toestanden, waar bedrijven partijen voor hun kar spannen

In de laatste rechte lijn naar de gemeenteraadsverkiezingen riep een groepje Antwerpse ondernemers hun stadsgenoten in peperdure, anonieme advertenties op om ‘nu anders' te stemmen. Een gevaarlijk precedent, dat de deur openzet voor Amerikaanse toestanden waar politieke partijen bedrijven voor hun kar spannen. En omgekeerd. SP.A wil paal en perk stellen aan dit soort campagnes.

100.000 euro. Zoveel hadden de ‘bezorgde Antwerpenaars', want zo tekenden ze, volgens de kranten veil voor hun anonieme advertenties. Een onverholen stemoproep om ‘eindelijk verandering te brengen in het verstarde Antwerpse politieke landschap'. Na enig zoekwerk wierp zich één woordvoerder op, Bruno Segers, ironisch genoeg een ex-CEO die niet eens in Antwerpen woont. Naar de andere ondernemers die de campagne financierden, hebben we tot vandaag het raden. Iedereen heeft recht op een mening, maar het is moeilijk discussiëren met een onzichtbare tegenstander. Wij doen graag aan politiek met open vizier. Dat is het eerlijkst.

Obama en Romney

Maar er stelt zich nog een veel groter probleem met de campagne van de Antwerpse ondernemers. We hebben in ons land een eerlijk en transparant systeem om de verkiezingsuitgaven te financieren. Het bedrag dat de politici en partijen mogen spenderen, is geplafonneerd, en elke uitgave moet nauwkeurig aangegeven worden. Dure, anonieme verkiezingsadvertenties van derden ondergraven dat hele systeem. Ze zetten de deur wagenwijd open voor Amerikaanse toestanden waar politieke partijen in de verkiezingscampagne bedrijven voor hun kar spannen. Een handige manier om veel meer geld tegen de campagne aan te smijten en veel meer kiezers te laten beïnvloeden.

Eenmaal de verkiezingen voorbij worden de rollen dan omgedraaid: dan spannen de bedrijven die de campagne sponsorden de politieke partijen voor hun kar. Want is er iemand die gelooft dat de Amerikaanse bedrijven Barack Obama of Mitt Romney enkel en alleen sponsoren uit oprechte vrijgevigheid? Dat ze alleen maar campagne voeren voor hen uit sympathie? Nee, natuurlijk niet. Ze hopen — verwachten zelfs — om er na de verkiezingen een voordeel uit te halen als ‘hun' kandidaat aan de macht komt. There's no such thing as a free lunch, zeggen ze in Amerika.

De Verenigde Staten zijn Vlaanderen of Antwerpen niet, maar de vraag is hier even pertinent. Hoesten de ondernemers belangeloos 100.000 euro op? Of hopen ze iets in de plaats te krijgen voor hun opvallende stemoproep? Aan de derde mogelijkheid — dat ze zijn aangespoord door een politieke instantie om campagne te voeren — durven we niet eens te denken. Wat ook de motieven van de ondernemers mogen zijn, we kunnen ons geen enkele dubbelzinnigheid veroorloven. Dit soort advertenties gaat een stap te ver.

Vicieuze cirkel

Ze creëren ook een fundamentele oneerlijkheid. Wie het zich kan veroorloven, kan partijen helpen de kiezer te beïnvloeden. Wie geen 100.000 euro op tafel kan leggen, moet lijdzaam toekijken hoe anderen hun agenda wél kunnen promoten en de kiezer wél in de richting van bepaalde partijen kan duwen. Die oneerlijkheid is een vicieuze cirkel. Het risico dreigt immers dat politici en partijen zo vooral de belangen gaan dienen van diegenen die zich in campagnetijden ontpoppen tot gulle sponsors.

Dat risico willen we kost wat kost uitsluiten. We hebben de voorzitters van de controlecommissies op de verkiezingsuitgaven, zowel die in de Kamer als die in het Vlaams Parlement, per brief gevraagd hun commissie zo snel mogelijk bijeen te roepen. De commissies moeten oordelen of de advertentie binnen de huidige wet op de verkiezingsuitgaven valt. Volgens ons is ze minstens in strijd met de geest van de wet. Tenzij een partij de kosten als verkiezingsuitgave heeft aangegeven, of de ondernemers in een aangetekende brief heeft gevraagd de campagne stop te zetten. Is dat niet het geval, dan valt de advertentie buiten de huidige wetgeving. En dan moeten we onderzoeken hoe we de wet kunnen wijzigen om dit soort campagnes en advertenties bij volgende verkiezingen tegen te houden.

Laten we dit gewoon blauwblauw, dan kunnen politieke partijen de wet in de toekomst immers omzeilen door personen, verenigingen of bedrijven aansporen om anoniem campagne te voeren voor hun boodschap. Dan zijn we de facto bij Amerikaanse campagnes aanbeland, wat we absoluut wilden vermijden. Verkiezingen zijn niet te koop, laat ons dat zo houden.