"Het gevaar schuilt in een rechtse hutsepot van neoliberalisme, sociale afbraak én klimaatontkenning", zegt Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt.

"De strijd tegen deze rechtse hutsepot van neoliberalisme, sociale afbraak en klimaatontkenning zal belangrijk zijn om vooruitgang te boeken."

Het meest pakkende moment van de klimaattop in Doha was wellicht de Filippijnse onderhandelaar die in tranen uitbarstte. Het werd hem even te veel dat de weigering om iets te doen aan de klimaatopwarming massaal mensenlevens kost. Ik begrijp dus dat milieu-experts Luc Goeteyn en Chris Jacobson niet meer geloven dat verandering vanuit de politiek zal komen. (De Morgen, 10/12) Hun collega Anneleen Kennis vreest dat we evenmin moeten rekenen op de financiële markten en de beleggers, want net die lui hebben ons in de klimaatellende gestort. (De Morgen, 8/12) We moeten het dus zelf doen, besluiten Goeteyn en Jacobson. Dat is hoogst twijfelachtig. Een van de belangrijkste redenen waarom de politiek weigert maatregelen te nemen is precies de angst voor de reacties van kiezers.

We horen het niet graag, maar het wegverkeer is een van de belangrijkste bronnen van CO2-uitstoot. Het levert in de EU ongeveer eenvijfde van alle CO2-uitstoot. De belangrijkste vervuilers zijn personenwagens en bestelwagens. Vandaag rijden er wereldwijd 750 miljoen auto's rond. Tegen 2035 zullen dat er 3 miljard zijn, vier keer meer dan vandaag. Toen het Europees parlement onlangs stemde over een verhoging van de taksen op fossiele brandstoffen, om de omschakeling naar duurzame brandstoffen te bespoedigen, werd ook dat een flop. "Dat krijgen we nooit verkocht aan onze kiezers", zeiden heel wat collega's. Rekeningrijden dan maar? "Dat zal noodzakelijk worden," zeggen alle milieuexperts in koor. "Ben je knettergek geworden", klinkt het in politieke middens. "Dat krijg je nooit verkocht aan..."

Laten we dan die andere grote vervuiler aanpakken: de veeteelt, die 18 procent van de broeikasgassen uitstoot. Mochten we de échte kosten van vleesproductie aanrekenen, zouden we met z'n allen heel wat minder vlees kunnen eten. Maar... Precies, dat krijg je nooit verkocht aan... Ik ben er dus niet zo zeker van of mensen, die ongetwijfeld erg boos zullen reageren mochten politici transport en veeteelt duurzamer willen maken, spontaan zelf het klimaatprobleem zullen aanpakken.

Ik word er als politica die al jarenlang met het milieu- en klimaatprobleem bezig is, soms moedeloos van. We gedragen ons als slachtoffers van het 'gekookte kikkersyndroom'. De pan water wordt steeds heter en we weten niet wanneer we eruit moeten springen. Het is ook erg lastig iemand met de vinger te wijzen. Het voorbeeld van het wegtransport maakt duidelijk dat we allemaal boter op het hoofd hebben. En hoewel het bedrijfsleven laat en traag op gang is gekomen, zijn de technologie-intensieve sectoren de omslag wel aan het maken. In de Antwerpse haven is de uitstoot in de periode 2000-2010 met meer dan 40 procent afgenomen. Dat doen die bedrijven uiteraard om hun eigen hachje te redden. En wij, politici, hebben te weinig moed. Uiteraard zijn er, vooral op Europees niveau, belangrijke maatregelen genomen, die miljoenen tonnen broeikasgassen hebben bespaard, maar het lijken druppels op een hete planeet.

Ik voel meer voor de analyse van Anneleen Kennis, medeauteur van 'De mythe van de groene economie', die pleit voor een sociaal rechtvaardig en democratisch klimaatbeleid dat inzet op sociale herverdeling, strijd tegen de financiële markten en voor grenzen aan de groei. Zo'n aanpak belandt weliswaar in dezelfde paradox, namelijk dat de politiek het sociaal-economische systeem drastisch moet veranderen en dus maatregelen moet nemen die wrevel opwekken. Maar het heeft het voordeel dat een socialer en participatiever beleid de draagkracht kan doen toenemen. Een klimaatbeleid staat niet los van een doortimmerd sociaal beleid. Het zijn steeds de zwaksten die de hoogte tol betalen voor de klimaatopwarming.

Klimaatontkenning

Het gevaar schuilt dan ook in de opkomst van rechtse partijen in Europa die een neoliberaal programma combineren met een populistische vorm van klimaatontkenning, een gekend fenomeen in de VS. Het speelt in op een psychologisch mechanisme uit een rapport van de Wereldbank. We beschermen ons tegen problemen die uitermate bedreigend zijn en waar geen eenvoudige oplossing voor bestaat door ze te verdringen. Rechtse politieke partijen spelen daar graag op in. Ze roepen op om de auto meer ruimte te geven, terwijl we weten dat we het wegverkeer moeten inperken. Ze roepen dat een sociaal beleid het profitariaat versterkt, pleiten voor deregulering en zuchten dat het met het klimaat zo'n vaart niet zal lopen. De strijd tegen deze rechtse hutsepot van neoliberalisme, sociale afbraak en klimaatontkenning zal belangrijk zijn om vooruitgang te boeken. Niet enkel op het vlak van de klimaatopwarming, maar ook op dat van welvaart en welzijn.

Deze opinie van Kathleen Van Brempt verscheen op 11 december 2012 in De Morgen.