Verrassing op de Grasmarkt. Wie de luchtige sfeer op het SP.A-hoofdkwartier opsnuift, zou niet vermoeden dat zich hier veertien maanden geleden een drama voltrok. Vandaag blaakt voorzitster Caroline Gennez van enthousiasme, toen stond ze er wat bleek en hulpeloos bij wanneer Johan Vande Lanotte haar de fakkel doorgaf.

Dat ze de partij stilaan weer op de rails krijgt, is niet de enige reden voor haar goedgemutstheid. We ontmoeten Gennez net voor ze haar koffers pakt richting Denver, Colorado, op weg naar de Democratische Conventie van haar 'held', Barack Obama.

'Ik verwacht in een echt gekkenhuis terecht te komen. Stel je voor, een geweldige speecher als Obama - ik bekijk al die toespraken op Youtube - in een stadion met 75.000 mensen. Ik kon me geen mooier begin van een nieuw politiek jaar voorstellen. Ik volg de verkiezingsstrijd in de States van heel nabij. Het Amerika van Bush hebben we wel gehad, en het was voor de modale Amerikaan én voor Europa allerminst zaligmakend. De States hebben nood aan verandering. Al betwijfel ik dat Obama het zal halen van McCain. Hij moet in Amerika winnen, hé, niet in Europa.'

Obama inspireert de jonge leading lady van de Vlaamse socialisten. 'Hij probeert een progressief alternatief te introduceren. Dat heb ik dan alvast met hem gemeen (lacht). Obama wil de grove onrechtvaardigheden van het Bush-regime rechttrekken. De middeninkomens en koopkracht verbeteren, bijvoorbeeld, in plaats van een belastinghervorming die alleen de allerrijkste Amerikanen bedient. Het is heel makkelijk in een duaal land als de VS om te verdelen, zwart-blank, rijk-arm, bedrijven-werknemers. Dat doet Obama uitdrukkelijk niet. Hij heeft de moed van een overtuiging. In een verdeeld land werkt dat inspirerend. Dat moeten wij hier ook meer hebben, politici met de moed van een overtuiging.'

U loopt in Denver misschien Patrick Dewael of Annemie Neyts tegen het lijf. Ook Jean-Marie Dedecker zegt fan van Obama te zijn. Dat ruikt een beetje naar politieke recuperatie.

'Dedecker, fan van Obama? Omgekeerd zou dat niet bepaald het geval zijn, leg hun programma's maar eens naast elkaar.'

'Ik ben het ook zeker niet met alles eens. Die Amerikaanse manier van negative campaigning, het ontzettend hoge showgehalte. Maar toch denk ik daar inspiratie te kunnen opdoen: hoe geef je mensen hoop in plaats van ze angst aan te jagen? Dat laatste is toch wat LDD en de extreme rechterzijde doen.'

'Ik weet niet of Open VLD het eens is met het voorstel van Obama om alle fiscale aftrekken rond energiebesparende maatregelen af te schaffen en die te vervangen door premies. Obama laat zien dat hij bezig is met de concrete problemen van de mensen. Dat zouden we hier ook beter doen.'

Spreekt Obama aan omdat omdat hij bezig is met de problemen van de mensen, of omdat hij een ander ideologisch perspectief biedt?

'Je kunt nooit een venster op de toekomst openen als je niet geloofwaardig bent in je principes. Maar je kunt mensen de mooiste principes voorspiegelen, als je geen concrete oplossingen kunt bieden, baat het niet.'

In de Belgische politiek zijn ideologische debatten ver weg. Hoe belangrijk is het grote verhaal nog voor de SP.A?

'Wij schrijven met heel wat mensen ons nieuwe SP.A-verhaal. Onze partij wordt daarbij helemaal gereorganiseerd, niet alleen intern maar ook in onze relatie met middenveldorganisaties. In oktober zal dat uitmonden in een visiecongres zoals er wellicht nog nooit één geweest is in dit land. Het wordt een soort politieke beurs met ruimte voor veel discussie en debat voor leden en niet-leden, mensen die iets te zeggen hebben en dat willen delen met andere progressieven.'

Johan Vande Lanotte heeft iets soortgelijks met de fietsersbond en ngo's allerhande. Uiteindelijk draaide het hele Pro-project uit op een gigantische mislukking.

'We mogen die mensen vooral niet het gevoel geven dat we ze politiek willen recupereren. Er is bij veel organisaties nogal wat koudwatervrees tegenover de politiek. Dat heeft onder meer te maken met het slechte imago van de politiek, en het voorbije jaar heeft daar niet veel goed aan gedaan.'

'Ik zal niet proberen mensen te lokken. Ik wil dat onze eigen organisatie leeft van ideeën en debat. We zullen onszelf opnieuw uitvinden, maar tegelijk onze principes behouden.'

'Ik hou wel altijd voor ogen alles in concrete voorstellen te vertalen. Hadden wij bijvoorbeeld onze concrete maatregelen voor duizend euro extra koopkracht per gezin kunnen invoeren, dan stonden de mensen er bij het begin van de winter wel een pak beter voor.'

'We mogen ook niets uit de weg gaan. Zwijgen over veiligheid of over asiel omdat dat heikele thema's zijn, is ab-so-lu-te onzin. Er bestaan geen linkse of rechtse thema's, wel goede of slechte oplossingen.'

Uw partij klimt in opiniepeilingen wel een klein beetje uit het dal, maar 16,8 procent blijft toch bijzonder slecht voor een sociaal-democratische partij.

'Er is veel ruimte om te groeien! (lacht) Ik heb sinds 10 juni heel veel nagedacht over waarom we nu zo diep gevallen zijn. We hebben twintig jaar geregeerd en echte trendbreuken gerealiseerd, zoals de toetreding tot de monetaire unie of het indijken van het begrotingstekort. We hebben nieuwe concepten bedacht voor toekomstige problemen, zoals de maximumfactuur in de gezondheidszorg of het Zilverfonds. Wat Frank Vandenbroucke doet op onderwijs, is een echte trendbreuk, net als wat Stevaert deed op verkeersveiligheid en ruimtelijke ordening.'

'Socialisten zijn het succesvolst als ze de samenleving hervormen en in verandering de leiding nemen. Karel Van Miert zat er in zijn tijdsgewricht pal op, Janssens en Stevaert ook.'

Johan Vande Lanotte niet?

'Paars was uitgeregeerd. Ook de moed van de overtuiging was bij de meeste bestuurders wat weg. We waren ingedommeld. Het compromis werd bijna tot norm verheven. Zowel bij de VLD als bij ons.'

'Van een christendemocratische partij verwachten de Vlamingen misschien dat ze de meubels beheert. Van ons verwachten mensen terecht dat we niet alleen de staatsmacht beheren, maar dat we het land hervormen. Daar moet je natuurlijk veel moediger en creatiever voor zijn, wat Paars II niet was. Al denk ik er met pijn in het hart aan terug, als ik de complete stilstand nu zie. Die stilstand is bij uitstek de verantwoordelijkheid van de christendemocraten.'

Wat verwijt u hen?

'Yves Leterme heeft goed bestuur en een staatshervorming beloofd. Na 450 dagen hebben we gewoon helemaal geen bestuur. En we hebben ook helemaal geen grote staatshervorming.'

'Voor de verkiezingen was er nog een window of opportunity om arbeidsmarktbeleid te regionaliseren of de financieringswet te herzien. Maar door de non-methode van Leterme en het dédain van de N-VA en de Waalse partijen tegenover elkaar, kan er nu niets meer. Daar zitten we nu wel mee.'

'Nu is Letermes nieuwe credo 'verantwoordelijkheid nemen'. (ironisch) Hij is verantwoordelijk door eerst uit de regering te stappen, dan er weer in, dan er weer uit, en binnenkort is hij standvastig als hij niks toegeeft maar vooral niet zegt wat hij zelf wil. Ondertussen blijft alles verrotten. Het einde van België is heel lang iets geweest voor de morsige blaadjes van Vlaams Belang. Maar nu is dat blijkbaar een reële optie voor de grootste partij van het land.'

'Ook de agenda van Didier Reynders (MR) wordt op een plat cynische manier bediend. Geen bestuur betekent dat de belastingen niet op een deftige manier worden geïnd, dat er geen koopkrachtmaatregelen komen, dat de welvaartsvastheid voor de uitkeringen er niet hoeft te komen... Een diehard liberaal heeft dat het liefst. Want dan verliest de overheid en de gemeenschap alle geloofwaardigheid en dan is het enige dominante maatschappelijke domein nog de economie.'

Ziet u een uitweg?


'Als men in september niet van gemeenschap tot gemeenschap begint te onderhandelen, moeten er vervroegde verkiezingen komen. We zitten in een stellingenoorlog met als enige tactische bekommernis: niet toegeven. Wie zo aan politiek doet, delft zijn eigen graf.'

'De dialoog tussen de gemeenschappen moet vastleggen waar we met dit land naartoe gaan. Ik geloof in de meerwaarde van België, een heel ander België dan nu. De sociale zekerheid, gezondheidszorg en pensioenen, defensie, buitenlandse zaken, buitenlandse handel en grote delen van justitie moeten federaal blijven of worden. Maar voor de rest moeten we onze sociale agenda wel in de regio's realiseren.'

Dat vergt toch ook een grote staatshervorming?


'Ja, maar dat vergt vooral de moed om over alles te spreken, ook over de faciliteiten en Brussel. Net zoals er over de financieringswet gesproken moet worden. Als je het ene taboe op het andere stapelt, is het niet moeilijk voor de overkant om te zeggen: wij doen niets.'

Waarom heeft de SP.A niet constructiever deelgenomen aan de gesprekken over de staatshervorming?


'Omdat wij te serieus zijn om mee te werken aan een politieke muppetshow. De N-VA wil geen oplossing en Leterme forceert zich op geen enkele manier om een oplossing te vinden.'

Merk je ook bij de SP.A-achterban geen communautaire radicalisering?

'Ja, toch wel. Ik begrijp dat ook. De Franstaligen hebben het inderdaad nog altijd niet begrepen. Joëlle Milquet zegt op alles neen, en Didier Reynders zegt op alles ja zolang er niets gebeurt. De PS ook. Ze zijn mekaar waard. Mij heb je nooit horen zeggen dat de PS veel verschil zou maken voor een staatshervorming. Ik heb dat nooit geloofd. De Franstalige partijen houden elkaar in een wurggreep. Die molensteen van de verkiezingen van 2009 hangt daar, waar het leiderschap van Wallonië in de waagschaal ligt.'

Wat als u nog eens gevraagd wordt om toe te treden tot de regering, 'in 's lands belang'?


'Het antwoord is duidelijk: neen. Socialisten die regeren, moeten diepgaande hervormingen mogelijk maken. Ik zie geen enkele aanwijzing bij de huidige meerderheid dat ze dat wil. De meerderheid heeft zichzelf het brevet van onbekwaamheid uitgereikt. Wij moeten nu niet depanneren.'

'Het is echt ontspoord. Gelukkig hebben we nog administraties die min of meer hun werk doen. Als jullie 450 dagen niets zouden uitrichten op je werk, zoals de ministers van dit land, zouden jullie dan als beloning aan het eind van de zomer naar China met vakantie mogen gaan, op kosten van je werkgever?'

Die oneliner hebt u voorbereid!
(Gennez lacht uitbundig)

U blogde enkele maanden geleden dat een olijfboomcoalitie (christendemocraten, socialisten en groenen) een alternatief was.

'De grootste angel is nog altijd Brussel-Halle-Vilvoorde. Dat kiesarrondissement splitsen met de MR zal duizend keer moeilijker zijn dan met de PS of CDH. Voor die laatste twee is dat een symbool, voor de MR gaat het om reële macht die daar verloren gaat. Maar Leterme had zijn lot al verbonden aan oranjeblauw, een olijfboomcoalitie is theorie.'

'Zolang BHV niet wordt opgelost in een dialoog, zal al het overige ook stilliggen. Het enige wat rest, zijn verkiezingen!'

Los van het feit dat die verkiezingen ongrondwettelijk zijn, komen ze ook niet veel te vroeg voor de sp.a?

'De politiek moet zich op een bepaald moment verantwoorden tegenover de samenleving en dan gaat het er niet over of een partij er klaar voor is of niet. Het zou wel erg zijn als oppositiepartij schrik te hebben van verkiezingen.'

'We moeten gewoon de ingeslagen weg volgen. Dat is veel meer een hervormers- dan een bestuurderspartij zijn, volgens de dragende principes zekerheid, vrijheid, eerlijkheid. En dat vertalen in voorstellen rond maximumprijzen, hospitalisatieverzekering of kinderopvang.'

Uw partij heeft kinderopvang op een gezinsdag dit voorjaar tot prioriteit uitgeroepen. De sp.a zit wel in de Vlaamse regering en er is nog altijd niets concreets uit de bus gekomen.

'Dat zal er wel van komen. Ik zie niet in hoe een redelijk mens tegen het volledig inkomensafhankelijk maken van kinderopvang kan zijn. In ons voorstel ondersteunen we de private en publieke sector, maar vooral ook de ouders.'

'Kinderopvang is veel meer dan een noodzakelijk kwaad omdat mama uit moet gaan werken. Ik heb daarover veel inspiratie opgedaan in Zweden. Daar blijkt dat kinderen die in de kinderopvang zitten, een taal- en sociale voorsprong hebben. Het kind zelf heeft er dus ook voordeel bij.'

De praktijk is voorlopig dat pendelpeuters van hot naar haar moeten door het gebrek aan opvangplaatsen.

'Dat is een moderne en rijke regio onwaardig. Kinderopvang zou een universele dienst moeten zijn. Ook elk kind kan toch naar de kleuterschool gaan vanaf 2,5 jaar. Waarom is er dan ook niet voor elk kindje plaats in de kinderopvang?

U bent nu bijna een jaar voorzitter. Hoe zwaar was het eigenlijk?

'De interne strijd in de partij om voorzitter te worden vond ik veel zwaarder dan voorzitter zijn. Het partijvoorzitterschap was geen meisjesdroom...'

'Grenzeloos ambitieus' is toch het predikaat dat op u geplakt wordt?

'De mensen die dat zeggen, kennen mij niet goed. Maar ik ben eigenlijk wel heel graag voorzitter. Vlaanderen gaat erop achteruit als het zijn heil zoekt in populistische of rechts-conservatieve oplossingen. Ik geloof erin dat het beter gaat als wij de verantwoordelijkheid hebben om de samenleving naar onze ideeën in te richten. Als je dan de kans hebt om die partij te sturen, dan neem je er de ongemakken graag bij. Dan moet je gewoon alles geven wat je hebt en de mensen graag zien.'

'Mijn deur staat altijd open en als ik gevraagd word op een afdeling, probeer ik altijd te gaan. Ik probeer met heel veel middenveldorganisaties contacten te leggen, aan universiteiten en hogescholen te rekruteren en een netwerk van een brede progressieve partij uit te bouwen. Dat is beestig interessant, mij hoor je niet klagen.'

'In onze partij was er een te grote kloof tussen top en basis, met weinig ruimte voor discussie. Dat heb ik hersteld. Die kadaverdiscipline is eruit. Gezag kan ik enkel verdienen als ik oprecht en authentiek ben, en me ook kwetsbaar opstel.'

'Mensen voelen zich veel vrijer nu. Iedereen mag zijn ei leggen maar finaal is er wel een voorzitter die concludeert.'

De keerzijde is dat interne ruzies naar buiten komen. Zoals toen Frank Vandenbroucke dreigde met ontslag naar aanleiding van een discussie over de communautaire strategie.

'Het was niet verstandig om dat op de straatstenen uit te vechten. Maar we hebben er geen schade door geleden. Frank en ik kunnen eigenlijk heel goed samenwerken. Dat was gewoon een emotionele oprisping van hem, waar meteen de spons over is geveegd.'

U hebt hem toch even laten voelen wie de baas is, of niet?

'Bwa, er moet wel één iemand zijn die zegt: dit hebben we nu afgesproken, dus gaan we dat ook uitvoeren. Dat heeft hij ook wel erkend. We zitten nu wel heel vaak samen en het klikt heel goed.'

Wordt hij als vice-minister-president jullie boegbeeld voor de Vlaamse verkiezingen?

'Ik zou me geen verkiezingen kunnen indenken zonder Frank. Maar ik geloof dat we wel meer boegbeelden zullen nodig hebben. Ze hebben allemaal nog een grote rol te spelen: Frank, Johan Vande Lanotte, Renaat Landuyt... Het belangrijkste is dat de partij een evenwichtig samengestelde club is. We hebben een sterke nieuwe generatie met Bruno Tobback, Peter Vanvelthoven, Freya Van den Bossche, Kathleen Van Brempt, Pascal Smet en John Crombez ( SP.A-fractiesecretaris en voormalig kabinetschef van Vande Lanotte en Van den Bossche, red.). Maar we zullen nog moeten differentiëren in leeftijd en ervaring.'

Stond je nog van bepaalde zaken versteld toen je op deze stoel kwam te zitten?

'De kruiperigheid van sommige mensen. Ik had ook altijd veel respect voor pakweg Stevaert of Tobback. Maar kruiperig gaan doen, neen. Sommige mensen die me vroeger straal voorbijliepen, klampen me nu ineens aan en doen poeslief: (gespeeld truttig) misschien moeten we eens afspreken, en, goh, wat je zegt, is ongelooflijk interessant!'

'Wie tien jaar minister of voorzitter is, raakt gewend aan de macht', zegt Johan Vande Lanotte. Geen schrik van machtsverslaving?

'Ik kan me bij die mechanismen wel iets voorstellen. Ik ken genoeg voorbeelden in mijn omgeving van mensen met wie een en ander is misgelopen. Maar zelf ben ik er niet bang van. Ik heb genoeg vrienden die mij wel tijdig zullen waarschuwen. En ik heb genoeg passies buiten de politiek.'

'Mochten ze mij nu zeggen dat ik bij het begin van het nieuwe theaterseizoen geen enkele voorstelling kan bijwonen, of dat ik niet naar concerten of naar het voetbal kan gaan, dat zou pas een straf zijn. Ik plan dat in mijn agenda in en dan moeten ze mij wel met rust laten, tenzij er iets heel ergs aan de hand is.'

'De kaartjes voor The Last Shadow Puppets in de Cirque Royale en voor Sigur Rós in Vorst - fantastisch op Pukkelpop - zijn al besteld. En vorige week heb ik me geweldig geamuseerd met de Clement Peerens Explosition in Westerlo! Dat was echt lachen.'

'Ik kan me momenteel geen leven zonder de politiek voorstellen, maar later ongetwijfeld wel. Leven zonder engagement kan ik me dan weer helemaal niet voorstellen. Maar je engagement kun je op veel manieren invullen. Journalisten kunnen ook geëngageerd zijn. Een pure commerciële activiteit, dat zie ik mezelf nooit doen. Ik heb een te hoog moeder Teresa-gehalte.' (lacht)

 

Dit interview verscheen in DS Weekend op zaterdag 23 augustus. Het werd afgenomen door Isabelle Albers.