Misschien is brandweervrouw wel haar volgende roeping. Toen de Jongsocialisten op sterven na dood waren, blies ze die nieuw leven in. Steve Stevaert stuurde haar naar de zieltogende SP-afdeling van Mechelen en die zit vandaag opnieuw in de coalitie. Dan kan de partij zelf, nu die in de grootste crisis uit haar bestaan verkeert, ook niet echt een probleem zijn voor Caroline Gennez.

De sp.a is verlamd, in shock, weet nog altijd niet goed wat haar overkomen is. Maar wel eerlijk: het is nooit eerder vertoond dat een partij een zo beenharde analyse over haar eigen falen publiek maakte als de sp.a deze week. Het maakt de afdelingsbezoeken, waar de kandidaat-voorzitter haar intentieverklaring gaat toelichten, er niet echt vrolijker op.

In die verklaring lezen we: 'De sp.a moet een partij van vlees en bloed worden, die in het hart van de toekomst staat.' Toen wisten we wel zeker: ze zijn eruit.

"(schatert) Het is toch al een begin. We zitten diep, heel diep zelfs. Het is nog ingewikkelder nu dan in 1999 (de dioxineverkiezing, toen de SP ook met vertraging de Agustarekening gepresenteerd kreeg, YD/LVI), omdat het deze keer ook helemaal onverwacht kwam. Dan zit je met een periode van verlamming. Als je de analyse maakt, moet je erkennen dat we te weinig die partij van vlees en bloed waren. We waren de rationele bestuurders, de kampioenen van de compromissen. Een vriend zei me: 'Democratie is iets heel schoons, maar de sp.a moet daar eigenlijk niet aan meedoen, die moeten altijd in de regering zitten, want die doen meestal wel goeie en intelligente dingen.' Als je zo tot de meubels van het establishment behoort, zit je met een probleem. Dan ga je alleen nog naar het hoofd van mensen, niet langer naar het hart."

Zekerheid en vrijheid zijn de kernbegrippen van uw intentieverklaring. Gek is dat, want zekerheid associëren we toch vooral met iets conservatiefs, en vrijheid met iets liberaals. Dus de toekomst van het socialisme is conservatief-liberaal.

"Goed geprobeerd. En met wie associeer je sociale zekerheid? Waar wij toch de architecten van zijn, nee? Je verwerft toch pas zekerheid en vrijheid als je verlost bent van materiële zorgen, als je weet dat er een valnet voor je is, degelijk onderwijs, goede gezondheidszorg, een job, een treffelijk pensioen? Bovendien, vrijheid is geen liberaal begrip. Als je alleen lekker doet wat je zelf wilt, is dat vrijheid gebaseerd op drijfzand, vrijheid die nergens naartoe leidt. Dat is de vrijheid van 'The land of the free', waar Janis Joplin al tegen zong in haar protestsongs.

"De vraag is of je een partij of een ideologie in twee woorden moet kunnen vatten. Je moet gewoon eerlijke en concrete voorstellen doen, en die aftoetsen aan die basiswaarden. Gelijk kindergeld voor ieder kind in een gezin geeft bijvoorbeeld meer zekerheid en vrijheid. En wie zegt dat vrijheid exclusief liberaal is? Zelfs het Communistisch Manifest begint met 'Bevrijd u van uw ketenen.' Ach, toen Patrick Janssens de term 'gelijke startkansen' lanceerde, kreeg hij ook te horen dat dat eigenlijk een liberaal principe was."

Is jullie niet hetzelfde overkomen als de Volksunie? De socialisten hebben hun werk te goed gedaan, hun programma verwezenlijkt. De arbeidersklasse is de middenklasse geworden, met huisje, tuintje, plasma-tv en wat kasbons, en ze heeft jullie niet meer nodig.

"Was het maar waar. Zelfs hier in het schone Mechelen zie je nog te veel ongelijkheid, te veel armoede, zijn er minder aangename buurten en slechte huizen, mensen die zich niet veilig voelen als ze 's avonds de straat op moeten. Die sociale ongelijkheid blijft en daar moet je als socialist iets aan doen."

Maar die armen zijn wel met een pak minder dan vroeger en bovendien stemmen ze al een tijdje op het Belang.

"Een aantal zeker en dat is een paradox. Van in de beginperiode van het socialisme heb je een natuurlijke alliantie tussen progressieve intellectuelen met ethische bekommernissen en de arbeiders die uit welbegrepen eigenbelang voor de socialisten stemden. Die twee groepen trokken elkaar mee in eenzelfde, haast volksverheffende beweging. Vandaag zijn die klassen niet meer zo onderscheiden, al beschouwt minstens 90 procent van de bevolking zich nu als een 'gewone man of vrouw'. Die natuurlijke verbinding moet je trachten te herstellen en dus heb je politici nodig die zowel Jan met de pet een verhaal kunnen vertellen als iemand die heel rationeel kiest voor de meest sociaal rechtvaardige optie. We moeten leren opnieuw nauwer aan te sluiten bij het DNA van die gewone Vlaming en daar een progressieve vertaling aan geven. Trouwens, de N-VA, toch een erfgenaam van de Volksunie, staat nu wel in het centrum van het politieke debat."

Met vijf zetels. Is dat uw volgende ambitie?

"Nee, niet hun omvang, wel de manier waarop ze de agenda bepalen. (lacht)"

De PS heeft het beter aangepakt: hou je regio in crisis, zorg voor armoedepieken, hou veel mensen afhankelijk van uitkeringen, en kijk, zelfs als je corrupt bent, haal je nog rond de 30 procent.

"Je maakt er wel een karikatuur van. Maar het klopt dat het moeilijker is om mensen die het, mede dankzij jou, beter hebben gekregen ervan te blijven overtuigen waarom ze voor jou moeten blijven stemmen, terwijl dat voor een Waalse uitkeringstrekker misschien wel iets klaarder is. Net daarom heb je dat dubbele verhaal nodig: je moet mensen emotioneel en verstandelijk overtuigen. Want ook hun alternatief is een eindig verhaal. Als de PS de oude PS blijft, zullen ze ook vrij snel aan die 15 procent zitten."

Een andere doelgroep die jullie hadden kunnen bereiken waren de allochtonen, maar daar mocht vooral de laatste jaren niet te veel over gezegd worden, want dat zou de oude Belgen kunnen wegjagen.

"Je moet geen dogma's of taboes hebben, dat is juist. We hadden dat ook met andere thema's, zoals veiligheid, waarover we te weinig gesproken hebben, omdat dat altijd geassocieerd werd met de rechterzijde. Terwijl veiligheid natuurlijk in de eerste plaats iets is wat de kleine man raakt. Dat is een vergissing geweest. Maar wat ik niet wil doen is dat benaderen zoals de rechterzijde, die het probleem tot gigantische proporties opklopt, waardoor je mensen zo angstig maakt dat niets nog als een oplossing wordt aanvaard. Waardoor ze helemaal de antipolitiek in vluchten. De armoedegraad in Vlaanderen is 10 procent, in Wallonië 20, dat mag gezegd worden, en ook dat zoiets mee ligt aan een andere benadering. De PS wil de uitkeringen verhogen en denkt dat dan het probleem opgelost is. Ik wil ook de uitkeringen omhoog, maar ik wil vooral dat mensen niet langer uitkeringen nodig hebben, omdat ze een job hebben. Dus je hebt het spoor van de lastenverlagingen op arbeid nodig. Geen blanco cheque voor iedereen, zoals de volgende coalitie wil, maar bedoeld om de zwaksten weer aan een baan te helpen."

In de Nederlandse PvdA hebben ze een nieuwe maatschappelijke breuklijn ontdekt, die tussen vooruitgangsoptimisten en -pessimisten. U zit in het eerste kamp, de anderen denken dat ze op een piek zitten in hun welvaart, die hen alleen maar afgepakt kan worden, is het niet door de Marokkaan, dan door de Waal. Er zijn gewoon meer pessimisten.

"De vraag is wat je de mensen écht biedt als je ze het meest zwartgallige beeld van West-Europa voorspiegelt. Je wint er misschien stemmen bij op korte termijn, ja. Kijk wat er op 10 juni gebeurd is. Cd&V en N-VA hebben wel gewonnen, maar op de kap van iemand anders, de Walen. Want alles zou morgen beter gaan in dit prachtige Vlaamse land, als we die maar op hun plaats kunnen zetten. Dat slaat aan, ze winnen de verkiezingen, en op 11 juni moet je dan met die vuige tegenstanders onderhandelen over hoe je dit land verder bestuurt. Wel, we zijn bijna honderd dagen verder en we staan nog nergens. Is dat dan het fameuze goed bestuur? Wat gaan we krijgen? Twee jaar noodregering, waar men het over niets anders dan communautaire kwesties heeft, in de hoop dat ze daar opnieuw de agenda voor 2009 van kunnen maken, en nog eens kunnen winnen bij de Vlaamse verkiezingen? Kijk, als ik moet kiezen tussen dat soort platte cynisme of een vooruitgangsoptimist zijn, dan toch liever het laatste. Je doet toch aan politiek om de toekomst beter te maken?"

Een volgehouden poging tot verbreding van de partij is mislukt, zegt het rapport-Janssens. En van de weeromstuit pleit nu een aantal klassieke socialisten om terug te vallen op de gemeenschappelijke actie, gezellig samen met de vakbond en de mutualiteit het Volkshuis in.

"Dat zou heel dom zijn. Dat is de ironie van het verhaal. Toen we in 1999 zwaar verloren, was dat, zei men toch, omdat we de partij van de zieken, de zwakken en de misselijken waren, te miserabilistisch. We moesten dringend aansluiting zoeken bij de middengroepen, verbreden naar iedereen die maatschappelijk engagement vertoonde. We hebben dat jaren gedaan, met vallen en opstaan, en nu willen sommigen weer lekker onder ons zijn, en dan elkaar overtuigen van het grote gelijk. Terwijl je net je kring moet verbreden, mensen zoeken die je ethisch volgen, hen ervan overtuigen dat ze baat hebben bij een brede socialistische beweging. Daarom moet je je banden met vakbond en mutualiteit natuurlijk nog niet doorknippen.

"Maar men heeft wel een punt met de stelling dat onze partij verschraald is. Als je 24 procent haalt, maakt niemand daar een punt van; nu is het de oorzaak voor de grote nederlaag. (lacht) Maar het klopt wel: de rekrutering van nieuwe politieke mensen, op alle niveaus, laat te wensen over. Je moet meer aan politieke scouting doen, je mensen meer betrekken bij debatten, niet bang zijn om eens op je plaats gezet te worden door je leden. Dat was de afgelopen jaren niet altijd zo."

Hoe erg is het als je je eigen militanten zelfs niet meer de straat op krijgt om te plakken?

"Daar hadden alle partijen last van, verkiezingsmoeheid, net de verkiezingen te veel. Dat is één reden om de verkiezingen opnieuw samen te brengen, want op deze manier is het niet meer te doen. Niet alleen omdat we niet meer de militanten vonden om te gaan plakken, maar omdat het gewoon haaks staat op een efficiënt bestuur voor dit land, wanneer je van campagne in campagne sukkelt. Maar wat bij ons ook speelde, was dat we te vanzelfsprekend waren. Bij CD&V haalde men de motivatie uit het vooruitzicht paars te breken, bij de liberalen was het erop of eronder. Maar of het nu Leterme of Verhofstadt werd, de socialisten zouden er wel weer bij zijn. Dat was de redenering van de kiezer, maar ook die van onze militanten, die daarom moeilijker te mobiliseren waren.

"Om helemaal eerlijk te zijn, dat gevoel leefde ook bij ons aan de top. In 1999 was de SP nodig, er was toen een 'sense of urgency'. Die was er nu niet bij. Er zijn me mensen op de dag van de verkiezingen komen zeggen: 'Caroline, bij de gemeenteraad heb ik voor jou gestemd, maar nu is het voor Verhofstadt, want paars krijgt er onterecht van langs. En jullie zijn er toch hoe dan ook weer bij.' Dat was een strategische fout, om ons in het midden van het bed te profileren. Nu ja, we waren het ook gewend om er altijd bij te zijn. Het wordt echt wel tijd om eens in de oppositie te gaan en die stiel ook te leren"

Hoe voelt het om te weten dat er behoorlijk wat mensen moeiteloos tussen rood en blauw gaan?

"Ontzuiling tot in het extreme zeker? Politiek is emotioneler geworden dan twintig jaar geleden. Het gaat vaak over sympathie en antipathie, reageren op prikkels en op beloften. Johan (Vande Lanotte, YD, LVI) stak wat mij betreft in de tv-debatten met kop en schouders boven de gedoodverfde kandidaat-premier Leterme uit. Die wou 11 miljard lastenverlagingen en 2 miljard uitkeringsverhogingen, en toen Johan de simpele vraag stelde hoe hij dat dacht te betalen, viel hij stil. Maar toch kiezen mensen voor de belofte, niet voor de rede.

"Bon, daar sta je dan. Het kartel had de wind in de zeilen, de mensen waren paars beu, er werd ook bewust door sommige media een karikatuur van gemaakt. Onze campagne heeft dat niet kunnen keren. Plus, we zijn te beleefd geweest. We hebben om redenen van politiek fatsoen niet overal onze sterkste mensen ingezet, terwijl de ploeg van het goed bestuur zonder scrupules de helft van de Vlaamse regering op federale kieslijsten heeft uitgespeeld. Ik heb begrepen dat Inge Vervotte dat moest doen om op de communautaire onderhandelingen te wegen. (glimlachje) Dan nog de klucht van doet hij het, of doet hij het niet. En daarvoor is hij beloond door de kiezer, niet afgestraft. Het leven kan onrechtvaardig zijn."

Socialisten die werklozen straffen, fiscale amnestie goedkeuren en een Generatiepact steunen. Misschien is dat niet erg socialistisch overgekomen.

"Dat het laatste niet goed viel, was wel duidelijk. Kijk, ik vind het niet schandalig om mensen te vragen hun best te doen om een job te krijgen of te aanvaarden, maar ik vind dat je dan ook aan werkgevers mag vragen om een deel van lastenverlaging in te zetten voor vorming, voor het in dienst houden van oudere werknemers. Er moet daar een evenwicht zijn. Dat betekent niet dat ons verhaal over werk moet veranderen. Maar het Generatiepact is als te eenzijdig gericht tegen werknemers overgekomen. Ook al was het uiteindelijke doel om op termijn de sociale zekerheid van die werknemers betaalbaar te houden."

Ook uw federale ministers hebben niet echt gescoord.

"Met 16,5 procent is het een collectieve verantwoordelijkheid, dan zijn er geen zwartepieten te verdelen. Ik ga geen bijltjesdag organiseren, ik heb trouwens ook niet langer l'embarras du choix om dat te doen. Maar het klopt dat de perfecte match van 2003 met Steve als volkse figuur en Frank (Vandenbroucke, YD, LVI) en Johan als verpersoonlijking van degelijkheid en verstand niet langer op het veld stond."

Nu zat je met een vicepremier die meer in de boekskes dan in de kranten stond.

"Ik vind Freya (Van den Bossche, YD, LVI) een ongelooflijk verstandige madame, een zeldzaam politiek talent. Maar er wordt veel op haar privéleven gefocust, ze lijkt soms meer een BV dan een politicus. Het is wat onheus wat er met haar gebeurd is."

Als je in Thailand gaat trouwen voor de camera's en drie maanden later is het af, vraag je er wel zelf om, natuurlijk. Dan kan ik me inbeelden dat Jan met de pet tegen zijn Zulma zegt: 'En dat meisje beheert al ons geld?'

"Het zijn eigenlijk niemands zaken, maar het draagt inderdaad niet bij tot de goede perceptie. Maar anderen, om Bart De Wever niet te noemen, komen voortdurend met hun gezin in de boekskes, om over hun vakanties in Beieren en dirndl-kleedjes te spreken, en de week erna over K3. Hen wordt dat niet kwalijk genomen. Kijk, ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is. Maar dat was nog geen reden om, zoals een deel van de pers gedaan heeft, iedere paarse politicus als een halve malloot af te schilderen."

Maar als je zo met mensen jongleert, ze zo snel omhoog laat schieten, is het toch normaal dat ze gaan flippen?

"We hebben zelf ook fouten gemaakt met ons politiek personeel, dat klopt. Als je rekruteringsbasis te smal is, begin je met mensen te sollen en vraag je hen haast het onmenselijke en onmogelijke. Er is op sommigen veel te veel druk gelegd en veel te snel. We hebben ook te veelvuldig geswitcht. De langst zittende voorzitter, met zes jaar, was Frank en dat is bijna twintig jaar geleden. Iedereen permanent laten doorschuiven en van functie laten veranderen is uitputtend en niet goed."

U wilt dus minstens tien jaar blijven zitten.

"(lacht) Dat is wat veel, maar wil je die partij opnieuw opbouwen, dan heb je toch een meerjarenplanning nodig. Ik verwacht niet dat we er in 2009 weer op volle kracht zullen staan. Pas bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 zul je kunnen zien of de heropbouw van de partij al dan niet vruchten heeft afgeworpen.

"Iedereen beseft dat je eigenlijk vanuit het niets opnieuw moet beginnen, dat vraagt nu eenmaal tijd. Zeker als de gemoederen zo communautair verhit blijven. Als mensen als Bart De Wever met de grootste smile het einde van België aankondigen, een thema dat niet direct onze eerste passie is, is het niet onze beste periode. Ik vind dat eigenlijk hallucinant, hoe die man met vijf zetels de grootste volkspartij van Vlaanderen naar zijn pijpen doet dansen. Ik begrijp dat hij iedere dag zotter van glorie wordt, ik begrijp niet goed hoe ze die 'state of mind' in Vlaanderen hebben kunnen creëren. Maar chapeau voor hen, want zelfs het Vlaams Belang is er nooit in geslaagd om het separatisme zo mainstream te doen worden."

We hadden het eigenlijk over u. Komt het ook voor u niet weer te snel en te plots? U bent pas 32.

"Ik ben misschien te jong voor deze job, ja. Toen ik gevraagd werd, heb ik wel even de telefoon afgelegd en een paar uurtjes nagedacht. (stil) Ik ben ook met lood in mijn schoenen naar Mechelen gekomen, maar ik heb er nog geen moment spijt van gehad, en ik hoop dat het nu hetzelfde zal zijn. De aard van het beestje, zeker?"

Dat gold ook voor Freya en dat is een zware inschattingsfout gebleken. En nu doet men het opnieuw met u, alleen staat nu de hele partij op het spel, niet het vicepremierschap.

"Opbeurende mensen zijn jullie. Er is nu eenmaal geen brede consensus. Op dit ogenblik, moet je toegeven, is er geen echt natuurlijke leider binnen de sp.a. Ik ga gewoon proberen om het met de mensen van de nieuwe generatie zo goed mogelijk te doen. Ik hoop dat er veel mensen meewerken, dus we zullen wel zien of ik die leider kan worden. Ik troost me met de gedachte dat Verhofstadt nog jonger was toen hij voorzitter werd. Er lopen ook niet te veel spontane kandidaten rond om aan deze job te beginnen, hé."

Een politicus moet niet alleen begeesterd zijn, hij moet ook begeesteren, zegt het rapport.

"Helemaal mee eens, maar het is moeilijk jezelf op dat vlak te beoordelen. Ik probeer het door een consequent verhaal te vertellen, door niet te gaan lopen van thema's, door als schepen zo goed mogelijk te besturen. Ik ben gisteren gaan spreken in Nederland over jeugdbeleid, met de bevoegde minister en een paar wethouders. Bij hen is jeugdbeleid terug te brengen tot de rotjochies en de probleemkinderen, wat bij ons de bijzondere jeugdzorg is. Toen ik vertelde dat dat hier maar een klein deeltje is van het beleid, dat we veel meer inzetten op de 95 procent jongeren waar geen problemen mee zijn, zag ik de zaal even schrikken. Maakt dat me begeesterend? Ik weet het niet, maar ze waren plots wel allemaal wakker. Want als je alleen nog maar voor de problemen bevoegd bent, verengt je blik, word je harder en repressiever, vergeet je dat er ook nog veel dingen gewoon oké zijn. Je kunt ook alles overproblematiseren en defensief benaderen. Zo zit ik niet in elkaar. In de Mechelse scholen zijn er ook zo'n veertig jonge gasten, een harde kern die overal voor problemen zorgt. Wel, maak daar een aangepast begeleidingsproject voor, repressief als het moet, maar laat de negentienduizend andere scholieren en studenten toch niet in de kou staan."

Overproblematiseren is één fout, minimaliseren een andere. De schrijver Joost Zwagerman heeft net in zijn pamflet De schaamte voor links de socialisten verweten blind te zijn geweest voor de problemen van multiculturaliteit en stom te zijn gebleven in het normen-en-waardendebat. De boerka's van het socialisme noemt hij het, de oogkleppen van de politieke correctheid.

"Daarom zeg ik ook heel duidelijk dat je moet antwoorden op de terechte vragen van mensen, zonder dogma's of taboes. Wij hebben nood aan veel meer 'parler vrai', dat is juist. Veel socialisten durfden niet te zeggen dat sommige wijken verwaarloosd en onveilig waren of toch zo werden aangevoeld. Je moet dat wél doen.

"Wij werken hier samen met Open Vld aan een geïntegreerd veiligheidsplan. Misschien zijn wij iets minder gek van paardenpatrouilles dan zij en willen wij meer inzetten op de wijkagent, maar we vinden wel allebei dat er aan die veiligheid gewerkt moet worden. Hetzelfde wat migratie betreft: als je vaststelt dat de werkloosheid onder allochtone jongeren onaanvaardbaar hoog is, dan moet je durven te zeggen dat zulks ligt aan discriminatie op de arbeidsmarkt, maar ook aan attitudeproblemen bij sommige van die jongeren. De rechterzijde ontkent de discriminatie, links ontkende de attitudeproblemen. Wel, laten we dingen allebei eerlijk en complexloos proberen te benoemen. Maar het kan toch nooit de ambitie zijn om zoals het VB of Lijst Dedecker mensen te beledigen, psychologisch of fysiek te kwellen? Sommige zelfverklaarde verdedigers van de vrije meningsuiting willen vooral vrijheid voor hun eigen mening, maar verdragen zeer slecht dat iemand er een andere op na houdt."

Concreet: mag er morgen een betoging tegen de islamisering door de Mechelse straten komen?

"Ik denk dat Thielemans gelijk had, dat zo'n provocerende betoging in die wijken een gevaar voor de openbare orde is."

Juist. Alleen betogingen waar ik het mee eens ben mogen.

"Maar nee, ik loop zeker niet mee in alle betogingen die ik zou toelaten. Maar als je weet dat er een reëel gevaar op rellen is, dat men daar zelfs op uit is, dan zijn er grenzen. Dat is toch niet nodig? Alles moet gezegd kunnen worden, maar ik ben te veel begaan met de mensen om ze ongestoord hun gal te laten spuwen, vooral niets op te lossen en de problemen te laten escaleren. Dat is toch geen gezonde manier om in het leven te staan?"

U staat misschien dan weer veel te gelukkig in het leven.

"(verbaasd, dan schaterend) Dank u. Dat was een compliment, toch?"

Misschien. U straalt geen greintje boosheid of verontwaardiging uit, zoals een Van Miert of een Tobback dat konden.

"Ik word natuurlijk wel kwaad van onrecht. Maar als je je voortdurend kwaad maakt, is dat een vorm van onmacht."

Tobback zal het graag horen.

"(lacht) Dat is nu eenmaal mijn karakter. Ik ben geen roeper. Wie dat doet, in het schepencollege bijvoorbeeld, is meestal het meest onredelijke, verliest zijn lijn, en weet tenslotte niet meer wat hij wou bereiken."

Waarmee we uw burgemeester Bart Somers beter leren kennen.

"Wie zegt dat ik het over hem had? (lacht)"

Politicoloog Carl Devos, Carl de Sos voor de vrienden, schreef in een opiniestuk dat de vorige SP-generaties uitgerangeerd is, en de nieuwe te licht. Dat zou over u kunnen gaan.

"Ja, dat zullen we dan wel zien. Op voorhand kritiek geven is altijd makkelijk. Herinner u de karikaturen die van Patrick Janssens zijn gemaakt bij zijn aantreden: de reclamejongen zonder politieke ervaring die het even kwam doen. Hij doet dat uiteindelijk niet slecht, toch?"

Patrick Janssens heeft zelfs de weg gewezen: voer campagne zonder het merk sp.a, dan win je nog eens.

"(grijnst) Bedankt voor de tip, maar ik ben niet van plan mezelf en de partij overbodig te maken."