Nog niet iedereen lijkt het te beseffen maar de tijd dat men zorgeloos zijn vermogen in het buitenland kon parkeren om de roerende voorheffing te ontlopen, is voorbij. We staan aan de vooravond van de globale automatische informatiedoorstroming.

"President Barack Obama zal minstens op dit domein de wereld onomkeerbaar veranderd hebben."

De ontvangsten uit de roerende voorheffing waren in 2007 niet groter dan in 1995. Toch is het nationale inkomen met liefst 61 procent gestegen, en steeds meer van arbeid naar kapitaal verschoven.

Kapitaal genereert dus stelselmatig meer inkomen dan arbeid, maar de lastendruk is niet mee geëvolueerd. Arbeid wordt zwaar belast, kapitaal blijft voor een groot stuk buiten schot. Dat fenomeen heeft zich in de meeste ontwikkelde landen voorgedaan. Hier zit dus iets grondig scheef.

Doorgedreven deregulering en liberalisering leidden tot toenemende kapitaalmobiliteit. Steeds meer landen probeerden beleggers aan te trekken door de inkomsten uit beleggingen voor buitenlanders vrij te stellen, waardoor steeds meer mensen zich als buitenlander gingen voordoen. Iedereen kent nog wel het fenomeen van de couponnetjesknippers uit de jaren negentig: Belgen verhuisden hun vermogen naar Luxemburg, om het van daaruit in België te investeren of beleggen zonder de roerende inkomsten in België aan te geven. Doordat Luxemburg en België geen fiscale informatie uitwisselden, hoefde niemand zich zorgen te maken. Wereldwijd werden zo 'rondjes gedraaid'.

Kaas met gaten

Vorige week bracht deze krant het verhaal van de buitenlandse neplevensverzekeringen. Dat product wordt sinds 2005 op grote schaal verkocht om de Europese spaarrichtlijn te omzeilen. De richtlijn voorzag in de automatische uitwisseling van bankinformatie, net om het eerder beschreven rondjes draaien binnen Europa tegen te gaan. Maar de spaarrichtlijn blijft jammer genoeg kaas met gaten. Van de 42 deelnemende landen wisselt maar iets meer dan de helft informatie uit, de rest kiest voor bronheffing.

Toch is de spaarrichtlijn gebaseerd op een ijzersterk concept: de automatische doorstroming van informatie. Banken geven de interestinkomsten van hun buitenlandse klanten door aan de fiscale administratie van het land waar de bank gevestigd is, dat land bezorgt ze dan aan de betrokken partnerlanden.

De hevige reacties op de nieuwe aangifteplicht voor buitenlandse levensverzekeringen, en het advies van sommige adviseurs aan hun klanten om niets te melden(DS 2 maart), illustreren een soort collectieve ontkenning dat de wereld verandert. De bankencrisis, grote fraudeschandalen en de rol van zogenaamde belastingparadijzen daarin, maar ook de fiscale optimalisatie van multinationals hebben een mentaliteitswijziging teweeggebracht.

Met de billen bloot

In 2009 sneuvelde het principe van het bankgeheim onder druk van de G20. Zowat alle landen ter wereld engageerden zich tot het uitwisselen van bankinlichtingen, maar alleen geval per geval en op voorwaarde dat er een aanwijzing van onregelmatigheden was. Het aantal uitgewisselde inlichtingen is dan ook beperkt gebleven. Maar feit is dat er een barst kwam in het bankgeheim. Er is geen absolute zekerheid op anonimiteit meer en dat heeft in de eerste plaats een psychologisch effect gesorteerd. Sommige fiscaal adviseurs gaan ervan uit dat het bij een barst zal blijven, anderen hebben het wel begrepen: 'Ergens in de volgende jaren staat elke Belg met zwart geld - waar ook ter wereld - met de billen bloot', zegt fiscaal advocaat Anton van Zantbeek.

Voornaamste reden is de onomkeerbare dynamiek die op gang is gekomen na de goedkeuring van de Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) in de Verenigde Staten. Deze wet verplicht alle financiële instellingen wereldwijd informatie over hun Amerikaanse klanten automatisch door te geven aan de Amerikaanse belastingdienst. Wie niet meewerkt, wordt de facto van de Amerikaanse markt uitgesloten. Zelfs Zwitserland ging overstag. De VS onderhandelen intussen over akkoorden met meer dan vijftig landen, verschillende lidstaten van de EU waaronder België en zelfs heel wat notoire belastingparadijzen. Aangezien FATCA in 2014 in werking treedt, worden die onderhandelingen de komende maanden afgerond.

Inkomen is inkomen

De impact van FATCA zal de VS ver overstijgen, te beginnen met Europa. Lidstaten kunnen andere lidstaten niet weigeren wat ze voor de VS wel doen. De logische volgende stap is dat de EU, zoals de VS nu, haar gewicht in de schaal legt en een tweede FATCA-golf ontketent. We staan dus aan de vooravond van een multilateraal platform van automatische informatiedoorstroming. Bij de Oeso is de voorbije maanden hard gewerkt aan de technische kant van de zaak, een gestandaardiseerde rapportering. Daarmee ligt niet alleen het principe van het bankgeheim, maar ook de toepassing ervan aan diggelen. President Barack Obama zal minstens op dit domein de wereld onomkeerbaar veranderd hebben.

Inkomen is inkomen. En de nakende globale transparantie en automatische informatiedoorstroming zal de huidige dubbele privacy-standaard voor lonen en vermogensinkomsten gelijkschakelen. De te hoge belastingen op inkomen uit arbeid zullen verschuiven naar meer lasten op inkomen uit vermogen. Een zeer belangrijke stap naar een eerlijkere fiscaliteit en een efficiëntere fiscale administratie.