Monumentale overlaadloods

Het station van Essen speelde vroeger een belangrijke rol als grensstation tussen België en Nederland. De douane controleerde er goederen en dieren die over de grens werden getransporteerd. In 1902 werd daarom op de rangeersite een monumentale loods gebouwd. Treinen reden langs en door het gebouw om goederen te kunnen overladen. Grote schuifpoorten en twee perrons in de loods vergemakkelijkten deze opdracht. De loods verloor echter haar functie en staat al enkele jaren leeg. In 2003 werd de loods beschermd als monument. De gemeente kocht het gebouw in 2010 aan en het werd aan het Gemeentelijk Autonoom Gemeentebedrijf (AGB) toevertrouwd met de ambitie om het nieuw leven in te blazen.

Samenwerking met Kempens Landschap
Het AGB deed beroep op Kempens Landschap om de revalorisatie van de douaneloods en omgeving te begeleiden. Van bij het begin stond vast dat de loods van zo’n 2.000 m2 een nieuwe bestemming zou krijgen in samenwerking met een private partner. Inga Verhaert (sp.a), covoorzitter van Kempens Landschap en gedeputeerde van de provincie Antwerpen verduidelijkt: ““We hebben eigenlijk van meet af aan op twee sporen gewerkt. Eerst en vooral stelden we het architectenbureau aNNo uit Gent aan om de restauratie van de loods voor te bereiden. Anderzijds lanceerden we in 2015 ook een eerste partneroproep. De diverse reacties die we n.a.v. die oproep kregen, inspireerden ons om de loods een industrieel-ambachtelijke functie te geven”.

 Beheersplan

Verschillende voorbereidende onderzoeken naar de geschiedenis, bouw, stabiliteit en materiaal- en kleurgebruik van de douaneloods werden samengebracht in een beheersplan. Dit instrument is immers noodzakelijk om een erfgoedpremie te kunnen aanvragen bij het agentschap Onroerend Erfgoed. In het beheersplan wordt het vooropgestelde beheer van een monument of site voor de komende 27 jaar uit de doeken gedaan. In augustus 2016 keurde het agentschap Onroerend Erfgoed het plan officieel goed.

Europees project DEMI MORE

De douaneloods is opgenomen in het Europese subsidieproject DEMI MORE. Kempens Landschap werkt in dit Interreg Vlaanderen-Nederland project samen met Nederlandse partner Provincie Noord-Brabant. DEMI MORE staat voor ‘Demonstration of Energy efficiency by Measurement and Innovation gives MORE’ en richt zich op energie-efficiëntie in onroerend erfgoed. Door uiteenlopende demonstratieprojecten zoals hier in Essen zullen innovatieve toepassingen voor energie-efficiëntie en het gebruik van hernieuwbare energie in monumenten, tastbaar gemaakt worden en inzicht bieden in toekomstige mogelijkheden.

 Concreet worden er in de lichtstraat (een lange glaspartij in het dak) transparante zonnepanelen ingebracht. Zo kan er elektriciteit opgewekt worden zonder dat zonnepanelen het zicht op het monument ontsieren. Tegelijkertijd laat het glas nog steeds voldoende zonlicht door voor een aangenaam binnenklimaat in de loods.

 Erfgoedpremie

Omdat de douaneloods een beschermd monument is, kan de gemeente een erfgoedpremie aanvragen voor de restauratieve werken aan het gebouw. De werken moeten echter spoedig opgestart worden, aangezien het DEMI MORE project eind 2018 op zijn einde loopt. Daarom vroeg de gemeente Essen een structurele voorafname aan.

Vrijdag jongstleden werd bekend gemaakt dat de aanvraag groen licht kreeg.

“Dit is bijzonder goed nieuws”, zegt Helmut Jaspers, schepen van duurzaamheid. “De toekenning van deze subsidies betekent dat we waarschijnlijk in het voorjaar van start kunnen gaan met de renovatie van de goederenloods. En dat na een lang voortraject”. 

Jeroen Clous en Tuur Goormachtig (sp.a), bestuurders van het Autonoom Gemeentebedrijf dat eigenaar is van de loods: “In de eerstvolgende weken lanceert de vzw Kempens Landschap terug een oproep om een private partner te vinden voor de invulling van de loods. Om het gebouw nieuw leven in te blazen moet het weer gebruikt en geleefd worden. Met respect voor het bestaande monument. Er wordt daarbij gezocht naar een invulling met industrieel of ambachtelijk karakter waarbij ook een gedeelte publiek toegankelijk moet zijn en er moet bekeken worden of het ook kan opengesteld worden voor allerhande activiteiten”.

“We begrijpen dat sommige Essenaren dit dossier met de nodige argwaan bekijken.  Maar dergelijke dossiers zijn nu éénmaal langetermijnprojecten die slechts stap voor stap gerealiseerd kunnen worden.  Maar we zijn ervan overtuigd dat dit uiteindelijk een mooie aanwinst zal betekenen voor Essen en z’n inwoners.  De site zal binnen een aantal jaren terug opbloeien en wordt plaats waar Essenaren zullen kunnen samenkomen en genieten”.

In het nabije verleden werd de site al veelvuldig gebruikt voor de jaarlijkse cyclocross van de Molenheidevrienden en tegenover de Quarantainestallen is er reeds de succesvolle ecologische Samentuin.

De toekomst van de ganse site, die aansluit op het Hemelrijkpark, het Karrenmuseum, het Heemhuis, de Kiekenhoeve, de Quarantainestallen, … eindigt dus niet met de restauratie van de loods.