Professor emeritus Mark Elchardus is zelf geschrokken van de resultaten van zijn onderzoek. Als er bespaard moet worden in de gezondheidszorg, dan sneuvelen 85-plussers, terminaal zieken en mensen met een ongezonde levensstijl eerst. 40 procent van de Vlamingen vindt dat niet iedereen op dezelfde manier mag en kan genieten van de welvaartsstaat. De mensen in vakjes steken en die vakjes vervolgens zwart kleuren is op het eerste gezicht makkelijk en efficiënt. Maar dat is het niet.

Gezondheidszorg mag geen voorrecht zijn van diegene die het kan betalen.

De beste manier om onze verzorgingsstaat te financieren, is dat gezamenlijk te doen, voor een zo breed mogelijk spectrum aan risico's. Alleen als we de risico's van het leven samen opvangen, dekken we ze voor iedereen. Door samen bij te dragen, kan iedereen zich een zorg van absolute wereldklasse permitteren. Niet alleen diegenen die 4.000 euro voor een bevalling of 20.000 euro voor een pacemaker kunnen ophoesten. Gezondheidszorg mag geen voorrecht zijn van diegene die het kan betalen.

De komende jaren zullen we onvermijdelijk meer uitgeven aan onze gezondheidszorg, door vergrijzing en een betere beheersing van ziekten. Tegenover die investering moet een gezondheidszorg van absolute topkwaliteit staan die dankzij innovatie nog efficiënter werkt en nog slimmere keuzes maakt. Maar vooral: een gezondheidszorg die nog meer mensen betere zorgen garandeert. De enige manier om dat te vrijwaren en te bewerkstelligen is de kosten solidair dragen.

Solidaire zorg is de enige garantie op toegankelijke zorg. Samen spenderen we 10,5% van ons BBP (8% publiek en 2,5% uit eigen zak) aan gezondheidszorg. Dat is een pak minder dan meer geprivatiseerde gezondheidszorg zoals in de VS (17,6% BBP) en Nederland (12% BBP). En voor die landen moet onze gezondheidszorg niet onder doen, dat is een publiek geheim. Solidariteit werkt dus beter, de cijfers bewijzen dat zwart op wit. Een gezamenlijk project is daarom de enige garantie op een sterke gezondheidszorg die niemand in de steek laat. Toch stijgen de kosten en moeten we keuzes durven te maken. Alleen een zeer doelmatige zorg, die garandeert dat elke euro goed besteed wordt, is voor ons aanvaardbaar. Enkel zo blijven mensen bereid om bij te dragen tot een gedeelde gezondheidszorg en is er een maatschappelijk en financieel draagvlak voor. Met dubbel zoveel ziekenhuisbedden als in Denemarken en lonen van sommige specialisten waarmee je twee tot drie NMBS-bazen kunt betalen, hebben we nog marge.

We hoeven dus nog lang niet rokers en 85-plussers uit ons systeem te schoppen. Bovendien houdt het individualiseren van gezondheidsrisico's - behalve de torenhoge kost - ook nog een ander gevaar in. Want wie gaat bepalen wanneer en in welke mate iemand ongezond leeft? Wanneer is iemand terminaal genoeg? Waarom 85 jaar en geen 80 jaar als we toch bezig zijn? En wat als oma over enkele jaren ziek wordt, wat zeggen we dan tegen onze kinderen? "Oma kan verzorgd worden jongen, maar het is de moeite niet. Ze is toch al 86 en het is zonde van het geld." En wat als longkanker het leven van papa verwoest, omdat hij al eens een sigaretje rookt? "Papa kan verzorgd worden, meisje. Maar het is de moeite niet. Hij heeft het zelf gezocht." En wat als mama terminaal ziek is, maar haar leven toch nog gerekt kan worden na een precieze behandeling? "Mama kan verzorgd worden, jongen. Maar het is de moeite niet. Sterven zal ze uiteindelijk toch." Vergis u niet. Ook u kunt van de ene dag op de andere ongeneeslijk ziek worden. Zonder enige aanleiding en zonder enige rationele verklaring. Kunt u zomaar eventjes die duizenden euro's aan behandeling op tafel leggen? Neen, alleen samen kunnen we dat. De vrijheid en kwaliteit die een solidair systeem biedt, mogen we in geen geval opgeven. Ook in de toekomst niet. Ik weiger te geloven dat dat deel van de Vlamingen zo op zichzelf gekeerd is. Ik kies er niet voor om hen overboord te gooien. Integendeel, we willen iedereen zolang mogelijk aan boord houden. Solidair zijn in een model waar iedereen telt, daar wordt iedereen beter van.

Dit opiniestuk verscheen in De Morgen (23/10/2013)