Volgens de gezamenlijke verklaring over de TTIP-onderhandelingen van Eurocommissaris voor handel Cecilia Malmström en VS-handelsgezant Michael Froman, is er “aanzienlijke vooruitgang” geboekt. Ook zouden de motieven voor TTIP “niets aan kracht hebben ingeboet”. “Deze verklaring staat haaks op de maatschappelijke en politieke realiteit,” vindt Güler Turan. “Zo lang we het internationale handelssysteem niet grondig herdenken en op een eerlijkere, duurzamere leest schoeien, zijn handels- en investeringsverdragen zoals TTIP ten dode opgeschreven. En dat is maar goed ook.”

In het najaar van 2016 was reeds duidelijk dat TTIP voor onbepaalde duur in de koelkast werd gestoken. Een ongezien grote en diverse groep van burgers en middenveldorganisaties aan beide kanten van de Atlantische oceaan verzet zich immers tegen TTIP en is het grondig oneens met de koers die het internationale handelssysteem momenteel vaart. Drieënhalf miljoen mensen ondertekenden de “stop TTIP en CETA”-petitie en meer dan 2100 lokale en regionale overheden verklaarden zich TTIP- en CETA-vrij.

Intussen is Donald Trump verkozen tot de nieuwe president van de VS. Het opblazen van bestaande handelsakkoorden en het herzien van lopende handelsbesprekingen was een van de speerpunten van zijn verkiezingscampagne. Bovendien komen er ook in Frankrijk en Duitsland verkiezingen aan en het handelsbeleid belooft ook hier een belangrijk thema te worden. Het maatschappelijk draagvlak voor TTIP daalt zienderogen, het protest zwelt aan. En daardoor heeft de bereidheid van de onderhandelaars om toegevingen te doen en compromissen te sluiten, zeker met verkiezingen in het verschiet, een absoluut dieptepunt bereikt. Deze politieke realiteit dreigt TTIP de genadeslag toe te brengen, of toch tenminste tot 2018 in een diepe coma te houden.

De verklaring van Malmström stelt dat er op een aantal terreinen vooruitgang is geboekt en bewierookt het voorstel van de Commissie om het fel gecontesteerde ISDS-mechanisme (geschillenbeslechting tussen investeerders en staten) te vervangen door een nieuw op te richten systeem van investeerdersbescherming (ICS). Maar in de zomer van 2016 bleek al dat de VS geen duimbreed willen toegeven op eisen die voor de EU fundamenteel zijn. Zo weigeren de VS om Europese oorsprongsregels te erkennen (denk aan feta, champagne en parmaham), willen ze niet dat Europese bedrijven kunnen intekenen op Amerikaanse openbare aanbestedingen en valt het voorstel van de Europese Commissie voor haar hervormde systeem voor investeerdersbescherming (ICS) allerminst in de smaak bij de Amerikanen. Europa blijft ook op haar honger zitten op vlak van dienstenliberalisering en afspraken inzake duurzaamheid. De onderhandelingen zaten toen al muurvast.

Handel is te veel een doel op zich geworden, terwijl het een middel moet zijn om doelstellingen van algemeen belang te realiseren. Handels- en investeringsverdragen moeten bijdragen aan een duurzamer en inclusiever globaliseringsproces en de maatschappelijke welvaart van zo veel mogelijk burgers in de EU en in de partnerlanden vergroten door duurzame ontwikkeling, inclusieve economische groei, hoogwaardige tewerkstelling, een kwaliteitsvolle leefomgeving en sociale vooruitgang te bevorderen en de ongelijkheid te verminderen. Zo lang dat niet het geval is, zijn handelsverdragen zoals TTIP ten dode opgeschreven.