Hoe de Europese sociaal-democratie zich voorbereidt op de Europese verkiezingen 2019


In de voorbije weken was ik aanwezig op sociaaldemocratische events met de Portugese eerste minister Costa, Labour-leider Corbyn, PvdA-fractieleider Asscher en delegaties van de Duitse SPD, de Spaanse PSOE en kleinere EU-landen. De agenda en de discussies concentreerden zich op twee punten: een begroting met ruimte om te investeren en de migratiecrisis.


Het politiek gemanoeuvreer rond migratie legt de zenuwen bloot in aanloop naar de Europese verkiezingen van 2019. Nieuw Oostenrijks kanselier Kürz probeert het christendemocratisch centrum naar rechts te trekken om nog rechtser af te weren. Aan de andere kant van het spectrum wil de nieuwe Spaanse premier Sanchez de sociaaldemocratie naar links richten om radicaler links af te weren. Het centrum verenigt zich dan weer rond de Franse president Macron. Het is tot nu erg onduidelijk welke strategie succesvol zal blijken. De kans op grote verschuivingen in het Europees parlement wordt wel met de dag groter.   


  1. Offensief op investeringen 


De Portugese premier Costa is het boegbeeld van de succesvolle switch van bezuinigingsbeleid naar investeringsbeleid. Dat beleid heeft gezorgd voor grotere economische groei, sociale vooruitgang en lagere staatsschuld. Dat is belangrijk. Niet alleen hadden sociaaldemocraten gelijk dat investeren een betere weg uit de crisis is dan bezuinigen. Wie die lijn consequent aanhoudt, zelfs met gedoogsteun van de communisten, wordt electoraal beloond. De nieuwe Spaanse premier Sanchez zal ook in die voetsporen lopen met de begroting die nog door zijn voorganger is voorbereid. Minder zichtbaar maar nog belangrijker is dat ook de nieuwe Duitse coalitie het begrotingsoverschot van om en bij de 40 miljard zal uitgegeven aan sociale uitgaven en investeringen. Ook de noordwest-Europese partijen in oppositie (VK, Denemarken, Nederland en België) hebben programma’s klaarliggen met investeringssprongen op vlak van zorg, onderwijs en integratie. De strijd tegen belastingontwijking en -concurrentie moet voor de financiering zorgen. sp.a blijft niet onopgemerkt in dit debat. De sp.a- Toekomstbegroting, gericht op zorgzekerheid, wordt Europees heel goed onthaald. En op vlak van de strijd tegen de fiscale en sociale fraude is de passage van John Crombez als staatssecretaris nog niet vergeten. 


De Europese sociaal-democratie wapent zich dus voor een offensief van investeringen in sociale vooruitgang en ecologische transitie. Daarmee zijn de lessen geleerd uit de eurocrisis, die dramatisch gebleken is voor sociaal-democraten, ook al waren we er allesbehalve de architect van. Daarmee wordt ook juist ingezet: de oplossingen voor de grote uitdagingen voor Europa -  migratie, integratie, technologische vernieuwing, klimaat, veiligheid, armoede en ongelijkheid - kunnen niet zonder grote investeringen. De uitdaging is nu om het macro-economisch kader van de euro en het handelsbeleid voldoende bij te sturen om die investeringspush duurzaam te maken. Ook daar hebben de Duitse sociaaldemocraten een hele weg afgelegd, getuige het Frans-Duitse akkoord over de hervorming van de eurozone dat met de vorige minister van Financiën Schäuble niet mogelijk was geweest. Het blijft evenwel onzeker hoeveel er overblijft nadat dat akkoord door de molen van de Europese besluitvorming is gedraaid. 





  1. Veilig op migratie 


Ook op vlak van migratie wordt de richting stilaan duidelijk. De ambitie is om de oorzaken van migratie aan te pakken en de opvang in de regio sterk te verbeteren. De ondergrens wordt gevormd door het mensenrechtenverdrag en de conventie van Genève. Daartussen is er ruimte voor een verstandig, gecontroleerd en veilig Europees beleid dat mensenlevens redt, vluchtelingen recht doet, migratie in wettelijke kanalen dwingt en terugkeer van irreguliere migranten organiseert. Dat was de insteek van de SPD in de ruzie tussen kanselier Merkel en de Beierse CSU. Dat is ook de lijn van het initiatief dat John Crombez en Lodewijk Asscher namen samen met de Oostenrijkse, Deense en Italiaanse collega’s. De sociaaldemocraten profileren zich als de verstandige, veilige partij in het bitsige debat tussen centrumrechts en extreemrechts. Begrip voor de bezorgdheid van kiezers over de toekomst en een hart voor mensen in nood. Geen avonturen met de rechtsstaat noch met de welvaartsstaat. Die boodschap kan aan sterkte winnen als ze breed gedragen en vastgehouden wordt door Europese sociaaldemocraten én wanneer zal blijken dat de harde voorstellen van Kürz en co moeilijk realiseerbaar blijken. Sociaaldemocraten moeten vooral het hoofd koel houden, niet onder de lat van de mensenrechten gaan en met echte oplossingen naar voor komen. 


Ook op vlak van migratie moet nog veel gebeuren om die sociaal-democratische aanpak te verankeren. Eén van de grote uitdagingen is de integratie van het migratiebeleid in het buitenlands beleid. Voor stabiliteit, vrede en ontwikkeling zorgen in Noord- en Subsahara Afrika en het Midden-Oosten - niet Rusland - moet de topprioriteit voor Europa zijn. De huidige chaotische aanpak schiet tekort en is teveel ingegeven door neo-koloniale banden. Die aanpak komt grotendeels neer op: “The Africans will build a wall and we will pay for it”. Het migratiebeleid uitbesteden aan Libische milities en straatarme Sahara-staten én tegelijk democratie en rechtsstaat preken is niet vol te houden. De EU zal een consequenter, langduriger engagement moeten aangaan voor veiligheid en ontwikkeling in Afrika. Daarvoor zullen de Europese landen zelf over de brug moeten komen, op vlak van legale migratie, ontwikkeling en handel. De Amerikanen stabiliseerden Europa met een Marshall- plan, een veiligheidsparaplu en multilaterale akkoorden. Europa moet nu hetzelfde doen voor Afrika.