In Polen wordt de rechtsstaat ‘systemisch bedreigd’ door de regerende neo-nationalistische PiS-partij, zo bracht een onderzoek van de Commissie al twee keer aan het licht.[1] Toch weigerden de meerderheidspartijen in het Vlaams parlement dinsdag nog maar eens om een sp.a-resolutie, die de Europese Commissie steunt in haar vraag om sancties tegen de Poolse regering te treffen, goed te keuren. Dit is nu al de tweede resolutie (de eerste in de Kamer op 21 januari 2016 [2]) die onder druk van N-VA wordt weggestemd door de Vlaamse meerderheid, gevormd met Open VLD en CD&V. De vraag is waarom?

Ondermijning van de rechtsstaat omdat het “volk het wil”

Eerst even kaderen: de PiS hoort in het Europese parlement bij de (neo)nationalistische fractie van de Europese Conservatieven en Hervormers, waartoe ook N-VA behoort. PiS (Recht en Rechtvaardigheid) is de partij van Jarosław Kaczyński, de man die Europees president Donald Tusk ervan verdenkt achter de vliegtuigcrash te zitten waarin zijn broer (Lech) omkwam. Kaczynski is ook de man van de meest gore en racistische retoriek ten aanzien van vluchtelingen. Niet verwonderlijk dat Polen weigert mee te werken aan een solidaire opvang. 

Vandaag neemt de Poolse PiS-regering beslissing na beslissing om cruciale instellingen - zoals het Grondwettelijk Hof en de publieke media - onder controle van de regering te brengen. Het argument telkens? “Dat is nu eenmaal de volkswil.” Zo geeft de nieuwe Mediawet de minister van Financiën het recht de directeur van de openbare omroep aan te wijzen, die dan meteen ook hoofdredacteur is.[3] Het Grondwettelijk Hof werd op een ongrondwettelijke manier gekaapt, in haar macht beperkt en bevolkt met PiS-getrouwen. Nog andere inbreuken? De begroting voor 2017 werd gestemd in besloten vergadering, in afwezigheid van de oppositie. En in december vorig jaar keurde het Poolse parlement, de Sejm, nog een wet goed die openbare bijeenkomsten verbiedt als ze op hetzelfde moment plaatsvinden als door de staat gesponsorde bijeenkomsten. Tot slot was er nog het wetsvoorstel dat abortus in alle gevallen verbiedt, behalve als het leven van de moeder onmiddellijk in gevaar is. Gelukkig zorgden massale demonstraties ervoor dat de PiS-meerderheid hier moest inbinden.[4]

En N-VA? Die verdedigt dat volmondig

Wat decennialang vanzelfsprekend was, een sterk Europa op basis van de waarden van de Verlichting, is dat vandaag helaas niet meer. Neo-nationalisten maken binnen en buiten Europa gebruik van regeringsdeelname om een 'contrarevolutie' op te starten. En N-VA?  Die verdedigt ze volmondig. Nadat het democratische Europa Hongarije al heeft verloren aan Orban, lijkt ze nu ook Polen te verliezen. De Poolse Regering krijgt nu ook van de N-VA carte blanche om de rechtsstaat aan te vallen, grondwettelijke vrijheden in te perken en vrouwenrechten een eeuw terug te draaien. Of om het in de woorden van Kaczinsky te zeggen, de ‘contrarevolutie’ te ondersteunen. 

De verdediging van de partij van Kaczynski door N-VA kwam er al meteen na de overwinning van PiS in de nationale verkiezingen van oktober 2015. Toen VRT De Redactie de overwinning van PiS bestempelde als “Populisten winnen verkiezingen Polen”, maande Theo Francken prompt de openbare omroep aan om haar tekst aan te passen: “Populisten? Hoezo populisten? Aanpassen aub.” [5]

Let wel, dit was al na de gore, polariserende en racistische retoriek van Kaczynski. Op 12 oktober 2015 sprak Kaczynski een menigte toe in Makow Mazowiecki, een stad ten noorden van Warschau: “We moeten onderzoeken of het klopt dat er een akkoord met de EU bestaat om 100.000 moslims naar Polen te brengen,” zei hij. Voor alle duidelijkheid: de vorige regering stemde toe om 11.946 vluchtelingen op te vangen. Kaczynski voegde eraan toe: “Er zijn al tekenen dat gevaarlijke ziektes opduiken die we al lang niet meer gezien hebben in Europa. Cholera op de Griekse eilanden, dysenterie in Wenen, verschillende soorten parasieten die niet gevaarlijk zijn in het lichaam van die mensen, maar wel bij ons.”[6] De analogie met nazi-speak ten aanzien van de joden als ‘tyfus-dragers’ (nota bene bijvoorbeeld bij het publiceren van het reglement voor het getto van Warschau[7]) zou iedereen grote zorgen moeten baren. In de ‘contrarevolutie’ blijkt dit normaal. 

Ook Helga Stevens moe(s)t inbinden

Naar aanleiding van het kandidatendebat voor de nieuwe voorzitter van het Europees Parlement citeerde Politico op 11 januari 2017 N-VA-Europarlementslid Helga Stevens: “Poland should be sanctioned for violating its EU treaty rule of law obligations” [8]Deze uitspraak leidde blijkbaar tot grote woede van de PiS-neonationalisten, want nog geen dag later verscheen al een ECR-bericht met een ‘verheldering’ van Helga Stevens: 'My position on the rule of law has always been the same as the longstanding ECR Group position: if there is an allegation of a breach of the rule of law, the European Commission should act as Guardian of the Treaties, but in a non-partisan and factual manner. I have said the same about other recent cases such as in Hungary, and I would say the same if the country in question was Belgium. However, the format of the debate did not allow me to make it clear that I did not accept the premise of the journalist's question, as I do not believe the European Commission has acted fairly in recent months, singling out Poland above other countries in a partisan attack while some founder EU countries have specifically been allowed to break rules. If I were elected as President of the European Parliament, I would treat all countries equally and fairly whether the largest or the smallest, a founder member state, or the newest entrant."[9]  De ‘slip of the tongue’ ten voordele van de rechtsstaat werd dus duidelijk teruggefloten. 

Stevens maakte het vorige week (22/03/2017) zelfs nog bonter, toen ze zich als woordvoerder van de Poolse Regering liet gebruiken in de LIBE-commissie van het Europees Parlement. Stevens herhaalde in die hoedanigheid dezelfde woorden: het onderzoek van de Europese Commissie naar de rechtsstaat in Polen is ‘onwettig’ en de Europese Commissie zelf is partijdig en speelt ‘politieke spelletjes’.[10] Gisteren (29/03/2017), tijdens de bespreking van de sp.a resolutie over de afbraak van de rechtsstaat in Polen in het Vlaams Parlement, was N-VA er opnieuw als de kippen bij om met dezelfde verdediging de Poolse regering uit de wind te zetten. N-VA was bij monde van Vlaams Parlementslid Marc Hendrickx ‘geenszins geneigd’ om de veroordeling van de acties van de Poolse regering te volgen. Omdat het ‘selectief’ is en Polen ‘politiek geviseerd’ wordt.[11] 

Wat geldt voor Turkije, is voor N-VA geen probleem in Polen

In verschillende lidstaten zijn er (tijdelijke) problemen met één of ander aspect van de rechtsstaat. In Roemenië ging het recentelijk bijvoorbeeld over een problematische anti-corruptiewet (de regering daar werd uiteraard door de Europese Socialistische Partij teruggefloten[12]). Nergens anders dan in Hongarije is de aanval op rechten, vrijheden en de rechtsstaat zo systematisch en alomvattend als in Polen. Het Rule of Law Framework is net in 2014 in het leven geroepen omdat Europa toen al besefte dat ze met Orban onvoldoende instrumenten had om op te treden. De systemische bedreiging werd al twee keer vastgesteld. De Vlaamse meerderheid heeft al tweemaal een resolutie dienaangaande verworpen.  Door bovendien nu nog te claimen dat er eerst nog betere instrumenten moeten komen, gooien de verdedigers van de Poolse neo-nationalisten enkel zand in de ogen en komt men,  zoals bij Orban het geval was, nog maar eens voor voldongen feiten te staan. 

N-VA schreeuwt uit electorale redenen moord en brand als het over Turkije gaat. Dat past immers in het inspelen op de islamofobie. Maar als de eigen vrienden in Polen net hetzelfde doen, is er geen vuiltje aan de lucht. Nochtans is er ook in Polen een regering aan de macht die de media muilkorft, de rechterlijke macht controleert, een offensief tegen liberale NGO’s voert en grossiert in beledigend taalgebruik tegenover de ‘vijandige’ buitenwereld. Een ruk aan het roer richting autoritaire vaarwateren is oké in Polen, maar verwerpelijk in Turkije. Dat is de boodschap van de N-VA vandaag. Dat N-VA zo in het bed ligt met de Poolse autocraten, ondermijnt ernstig de positie van België. En vooral ondergraaft dat de Europese Unie in haar grondwaarden.

[1] [27 juli 2016 ] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-16-2643_en.htm  en [21 december 2016] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-16-4476_en.htm 

[2] http://www.dekamer.be/FLWB/PDF/54/1581/54K1581002.pdf

[3] Met als gevolg dat die nu blijkbaar elke kritiek op de regering censureert, zie bv. https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/07/09/obama-slammed-polish-democracy-on-friday-heres-how-polish-tv-proved-him-right/?utm_term=.310246243bc8

[4] https://www.theguardian.com/world/2016/oct/05/polish-government-performs-u-turn-on-total-abortion-ban

[5] http://www.demorgen.be/tvmedia/-aanpassen-aub-theo-francken-probeert-vrt-te-corrigeren-baed415c/

[6] https://euobserver.com/political/130672

[7] http://archive.jta.org/1941/01/08/archive/typhoid-is-endemic-jewish-disease-nazis-say-in-issuing-warsaw-ghetto-rules

[8] http://www.politico.eu/newsletter/playbook/politico-brussels-playbook-parliament-debate-wrap-immersed-in-the-brussels-bubble/   Kijk terug hier: https://www.facebook.com/POLITICOeu/videos/976387809161703/

[9] http://www.4-traders.com/news/ECR-European-Conservatives-and-Reformists-Helga-Stevens-on-Poland--23683418/

[10] http://www.europarl.europa.eu/news/en/news-room/20170316IPR67408/committee-on-civil-liberties-justice-and-home-affairs-22032017-(pm)   Vanaf 1:52:16

[11] https://www.vlaamsparlement.be/commissies/commissievergaderingen/1122176#livestream Vanaf 02:09:19

[12] https://www.pes.eu/oc/en/news-events/news/detail/PES-position-on-events-in-Romania/