‘Het wordt de hoogste tijd dat Itinera klare wijn schenkt. Gebeurt dat niet, dan kan de fiscus misschien eens kijken in de boekhouding'. Volgens Kamerlid en fiscaal specialist Dirk Van der Maelen (sp.a) is er wel degelijk iets aan de hand met de boekhouding van de zichzelf als onafhankelijk omschrijvende denktank Itinera.

In het eerste deel van het dossier Itinera toonde Apache, op basis van de officiële ‘staat van bezittingen en schulden' aan hoe het Itinera Institute niet draait op ‘mecenaat in zijn puurste vorm', zoals de denktank zelf graag stelt maar wel op ‘andere inkomsten'. Jaarlijks haalt de denktank tot 99 procent van haar inkomsten uit die ‘andere inkomsten'. De facto gaat het om structurele steun van de grote bedrijven die in deel drie van de reeks worden belicht. Tegenover die ‘structurele steun' moet een tegenprestatie staan van de denktank.

Volgens Itinera-directeur Marc De Vos staat er wel degelijk een tegenprestatie tegenover die structurele steun: het geld van de bedrijven gaat in een grote pot waar vervolgens allerlei onderzoeken mee worden gevoerd. Die werkwijze garandeert volgens de Itinera-directeur de onafhankelijkheid  van de denktank.

Bent u overtuigd door die uitleg?

Dirk Van der Maelen: "Helemaal niet. Er zijn twee mogelijkheden. Ofwel spreekt Marc De Vos de waarheid en dan is er een fiscaal probleem voor de bedrijven die, indien ze hun steun fiscaal aftrekken in dat geval onterecht fiscaal voordeel halen uit die steun. Ofwel liegt Marc De Vos en is er sprake van een directe één-op-één-financiering waarbij een bedrijf betaalt voor een specifiek onderzoek. In dat geval is de claim van onafhankelijkheid niet vol te houden."

Bedrijven kunnen hun steun aan Itinera niet fiscaal aftrekken als er geen direct verband is met de ‘tegenprestatie' die Itinera levert?

Dirk Van der Maelen: "Inderdaad, de fiscale wetgeving maakt dat bedrijven hun financiële steun enkel fiscaal kunnen aftrekken wanneer er een direct verband is met hun maatschappelijk doel. De steun moet tot doel hebben de winst van het bedrijf te behouden of te verhogen. Ik zie niet in hoe het overmaken  van geld dat verdwijnt in een grote pot waarmee vervolgens algemene studies worden betaald, kan bijdragen tot het maatschappelijk doel van een bedrijf. Als Marc De Vos de waarheid spreekt, dan hebben de bedrijven die Itinera structureel steunen een fiscaal probleem indien ze hun steun aftrekken. Het wordt de hoogste tijd dat Itinera klare wijn schenkt. Gebeurt dat niet, dan kan de fiscus misschien eens kijken in de boekhouding."

Als de bedrijven effectief gerichte onderzoeken financieren is er geen fiscaal probleem?

Dirk Van der Maelen: "Dan is er inderdaad geen fiscaal probleem, maar dan gaat het wel om onderzoek op bestelling wat volledig haaks staat op de onafhankelijkheidsclaim van Itinera. Wanneer de denktank deze week een studie publiceert over bouwen in België en voorstelt de BTW te verlagen en meer huizen te bouwen, dan is er fiscaal geen probleem indien die studie gefinancierd werd door de bouwondernemers en projectontwikkelaars, maar onafhankelijk kan je zoiets niet noemen."

Kunnen we uit de ‘staat van bezittingen en schulden' nog andere dingen leren?

Dirk Van der Maelen: "Het valt op dat het Itinera Institute een zogenaamde ‘kleine vzw' is. Zo'n kleine vzw heeft in tegenstelling tot een ‘grote vzw' weinig publicatieverplichtingen. Dat Itinera, ondanks de stevige ontvangsten, toch een ‘kleine vzw' kan zijn, dankt het aan de zeer lage personeelskosten. Om een ‘grote vzw' te zijn moeten er minstens vijf voltijdse medewerkers in dienst zijn.  Dat is bij Itinera niet het geval, blijkbaar omdat er niet betaald wordt aan personeel van Itinera maar aan universiteiten, andere instellingen of misschien aan éénpersoonsvennootschappen die opdrachten uitvoeren voor Itinera."

www.apache.be