Toen ik de uitnodiging van de avond las, schrok ik toch een beetje. ‘Socialisten en Europa, huiver of hoop?’. Wat een titel… Ik kies resoluut voor het geloof in ons eigen kunnen. Hoop is goed, maar overtuiging is nog beter.Want wie angst heeft, krijgt slaag. En dat kunnen we best vermijden. Het heeft dan ook geen zin om stilletjes in een hoekje te kniezen. Of om vanuit de zijlijn voortdurend te orakelen dat het vroeger allemaal beter, echter, linkser of wat dan ook was. Als Vlaamse socialisten doen we er goed aan om regelmatig is verder te kijken dan het eigen Vlaanderen.[deze toespraak hield ik op dinsdag 5 november voor de Kreveldstihting]

Beste vrienden,

Het is ondertussen een open deur intrappen. Maar het is vandaag een historische dag. Met de verkiezing van Barack Obama als de eerste niet-blanke president van Amerika. Het is ook een grote overwinning geworden voor de Democratische partij, met duidelijke meerderheden in de Senaat en het Congres. De democraten wonnen ook 7 gouverneurs. De kaart van Amerika kleurt opnieuw progressief in.

Obama staat bij uistek voor hoop. Zijn mensen en hijzelf hebben zich nooit laten leiden door angst. Of huiver. In de zomer van 2007 stond hij 30 procent achter op Hillary Clinton in de peilingen voor de democratische voorverkiezingen. Hij hield zijn koers aan.
Ook toen dominee Wright of de vermeende connecties met Ayers opgeworpen werden, hield hij koers.
Hij heeft de voorbije maanden, en ja, zelfs jaren, consequent een boodschap van hoop gebracht, maar ook een boodschap voor verandering en verbinding. De Verenigde Staten zijn een erg verdeeld land geworden. De kloof tussen rijk en arm, de kloof tussen white en blue collars. De kloof tussen blanken en kleurlingen. De kloof tussen religieuze fanatici en mensen die ethisch en relationeel zelf hun keuzes willen maken. De kloof tussen de haviken en de pacifisten. En de kloof tussen mensen met of zonder ziekteverzekering.

Al die breuklijnen hebben de Amerikaanse samenleving volledig geblokkeerd. De voorbije 4 jaar heeft Bush niets ondernomen om die te doorbreken. Hij heeft ze zelfs vergroot.
Die breuklijnen hebben de ongelijkheid en de onzekerheid in de Amerikaanse samenleving enorm vergroot. Van een eerlijke verdeling van de rijkdom is helemaal geen sprake meer.

De keuze van Obama om zijn land opnieuw te willen verenigen is meer dan mooie retoriek. Het gaat over de fundamentele keuze voor herverdeling, voor een eerlijke samenleving. Ik vernoem twee concrete voorstellen. Obama wil de belastingscadeaus van Bush aan de superrijken terugdraaien, hij wil een eerlijker bedrijfsbelasting, en geeft de middelen die dat oplevert aan de werkende mensen. Daarnaast wil hij af van fiscale aftrekken waar alleen zij die genoeg verdienen van kunnen genieten. In de plaats wil hij belastingskredieten invoeren, zodat iedereen van dezelfde voordelen geniet. Het kan de grote kloof in de Amerikaanse inkomens kleiner maken. Dat zijn het soort eerlijke keuzes waarom ik achter Obama sta.

Beste vrienden,

De overwinning van Obama zal een belangrijk keerpunt worden. Ook voor Europa. En ook voor de socialisten in Europa. Dat was ook zo met de overwinning van Bill Clinton.
Maar vergis u niet, de overwinning van Obama is voor ons geen strohalm of zo om het tij te doen keren.

De overwinning zal een keerpunt zijn. Omwille van zijn huidskleur en alle vragen of antwoorden die dit biedt op de uitdaging van de diversiteit en de multiculturele samenleving. Ook in Europa. Zie je in de nabije toekomst een Europees land al een allochtone premier of president verkiezen? Niet direct, maar het is een confronterend gegeven voor Europa dat zich graag verdraagzamer noemt dan Amerika.

De overwinning zal een keerpunt zijn. Omwille van de sociaal-economische uitdagingen. Het casinokapitalisme is op zijn grenzen gebotst. De neoliberale agenda is uitgespeeld. We hebben nu de kans om de sociaal-economische agenda terug sociaal-democratisch in te vullen. Dat is een kans die we niet aan ons mogen laten voorbijgaan.

Want, we hebben die kans in Europa al eens gehad. In het midden van de jaren negentig domineerden de sociaaldemocraten het Europees Parlement en bovenal de Europese Commissie. Toch was het resultaat van die dominantie geen onverdeeld succes. Zeker niet in de ogen van de mensen. Tot eind vorige eeuw wist de Europese constructie mensen zekerheid te bieden. Zekerheid over een welvarende en vreedzame samenleving. Door jarenlange deregulering en concurrentiefetisjisme werd die Europese constructie voor veel mensen een bron van onzekerheid.

We hebben dus fouten gemaakt, of vooral, kansen laten liggen. Dat durf ik eerlijk toe te geven. Want de mensen verwachten van socialisten des te meer een consequente houding. We moeten veel meer dan liberalen of christendemocraten onze beloftes houden. De mensen verwachten dat wel van ons. En gelijk hebben ze.

We mogen die fout dus niet opnieuw maken. De mensen willen voelen dat wij om hen bekommerd zijn. Dat we echt om hen geven. Socialisten moeten bij uitstek staan voor authenticiteit. Links heeft dus veel recht te zetten in Europa.

Beste vrienden,

Als Vlaamse socialisten, maar dat geldt evenzeer voor de Europese socialisten, staan we voor 4 belangrijke uitdagingen.

Ten eerste moeten we ons mens- en maatschappijbeeld verdiepen. Socialisten brengen best een algemeen, wervend verhaal. We moeten daarvoor onze kernbegrippen duidelijk definiëren. Wat mij betreft, gaat het dan om zekerheid, vrijheid en een eerlijke samenleving.
Vele mensen zijn bang voor morgen en verliezen houvast. Socialisten moeten net die angst voor de toekomst wegnemen. Wij moeten hen een houvast aanreiken, zekerheid bieden en beschermen tegen nieuwe risico’s.

En we moeten ons verhaal consequent brengen. Ondanks alle onzekerheden van vandaag hebben we de vaste overtuiging dat we de samenleving wel degelijk eerlijker kunnen organiseren; en dat we het met z'n allen beter kunnen hebben. Dat is ook de wil van elke ouder, dat zijn of haar kind het morgen beter heeft.

Ten tweede moeten we ons duidelijker afzetten tegen onze politieke concurrentie. Streven naar de grootst mogelijke deler mogen we niet verheffen tot een doel op zich. We zijn misschien wel goed in beleid voeren, maar we moeten even goed zijn in politiek beleiden. Ik wil dat we meer het verschil kunnen maken.

Ik maak het concreet. Neem de internationale crisis. Het regent voorstellen en ideeën. De ingrepen die verschillende christendemocratische of liberale leiders doen, stellen ze voor als ‘noodwendigheden’. Of om het met de woorden van Kris Peeters te zeggen: ‘uitzonderlijke omstandigheden vragen uitzonderlijke maatregelen’. Klinkt alsof we binnenkort opnieuw kunnen overgaan tot de orde van de dag. Of het zijn, laat ons eerlijk zijn, losse flodders. Voorstellen doen is één zaak. Steun zoeken en vechten voor de uitvoering ervan is twee. Voor ons zijn het geen noodwendigheden of losse flodders. Voor links is dit slechts het begin van een echte hervorming van de werking van de markt.
Iedereen is het bijvoorbeeld erover eens dat er meer regulering nodig is in de banksector, maar wij willen de spaarders meer zekerheid bieden door op Europees niveau een toezichtsorgaan of regulator in het leven te roepen. Daar kunnen we het verschil maken.

Ten derde kiezen we resoluut voor een ander partijmodel, de netwerkpartij. Politieke partijen worden nu teveel gezien als geprivilegieerde clubs. Mensen engageren zich eerder in wijkclubs of actiecomités, of gaan op zoek naar netwerken op het internet. Mensen vinden het belangrijk om te behoren tot een netwerk. In een complexer wordende samenleving verschaft het netwerk vaste grond onder de voeten. Het netwerk leidt tot een grotere maatschappelijke betrokkenheid.
Als netwerkpartij bieden we een forum aan mensen en zijn we de schakel tussen het individu en de gemeenschap. Wij staan voor een maatschappelijk project dat steeds vooruit kijkt, maar telkens achterom ziet of iedereen wel mee is.
Ons Visiecongres in oktober was een eerste belangrijke stap voor ons als netwerkpartij. We hebben met meer dan 1000 mensen over onze visie gediscussieerd. En we zullen dat blijven doen, elk jaar opnieuw.

Ten slotte moeten we de discussie over het begrippenkader aangaan. We moeten onze begrippen opnieuw op het voorplan brengen. Een progressief kader meegeven. Ik geef een concreet voorbeeld.
Iedereen is het erover eens dat de activering van werklozen een belangrijke maatregel is. Maar we behoeden ons er beter voor om enkel de partij van de werklozen te zijn. Elke werkende mens verdient evenzeer onze aandacht. We verleggen dus beter onze focus van activering van werklozen naar de activering van bedrijven en overheid om jobs te creëren.

Beste vrienden,

Wij moeten consequent aan de kant van de mensen staan. We zetten bij elk voorstel, bij elke actie, mensen op 1. En dat verwachten we ook van Europa. Het Europese project is nu teveel door de handen van de mensen geglipt. Europa moet opnieuw met passie en verontwaardiging opkomen tegen wat niet juist zit. Europa kan er beter voor zorgen dat mensen en progressieve ideeën de voorkeur krijgen op instellingen.

Daar moeten we als socialisten de komende vijf jaar voor vechten. Voor een sociale en progressieve koers voor het Europese project. Een Europees project dat houvast biedt aan mensen. Een Europees project dat beschermt tegen risico’s. Een Europees project dat een eerlijke samenleving mogelijk maakt.

Dat verwachten we als socialisten van Europa. Onze waarden en ideeën zijn meer dan ooit nodig. Daar gaan we voor. Vol overtuiging, zelfvertrouwen, en ja, hoop.

Dank u.