Eén op de vijf Vlamingen vindt dat wie te veel drinkt, de verzorging van zijn leverziekte maar zelf moet betalen. Bijna de helft vindt dat niet-rokers bij een hartoperatie voorrang moeten krijgen op rokers. De cijfers van de Studiedienst van de Vlaamse Regering (SVR) zijn schokkend (DS 13 maart) . ‘Eigen schuld, dikke bult' klinkt op het eerste gezicht misschien logisch en rechtvaardig, maar wat gezondheidsrisico's betreft snijdt het geen hout.

‘De maatschappij als meedogenloze rechter' is een doembeeld waar ik voor pas.

Wat is immers onverantwoord gedrag? Wie bepaalt dat en speelt voor rechter? Geldt het principe ook voor wie kiest om met de fiets te gaat werken en daarbij valt? Voor wie een spier scheurt bij het voetballen? Voor een tuinier die ooit bestrijdingsmiddelen heeft gebruikt? Of binnenkort voor de vrouw die getroffen wordt door kanker omdat ze slechte genen had? Bewust of onbewust doen we allemaal wel iets ‘gevaarlijks'. En soms hebben we gewoon tegenslag. Die risico's individualiseren komt dan ook neer op het belasten van pech in de gezondheidsloterij.

Precies door onze verzorgingsstaat gezamenlijk en voor een zo breed mogelijk spectrum aan (gezondheids)risico's te financieren, vermijden we dat. Dat betekent inderdaad dat sporters meebetalen voor rokers. Maar het betekent ook dat couchpotatos meebetalen voor de stressfracturen van vrijetijdslopers, voetballers voor tennisellebogen en kinderloze koppels voor de materniteiten. Het nettoresultaat daarvan is dat onze gezondheidszorg minder geld opslorpt dan in vergelijkbaar ontwikkelde landen, terwijl de toegang ertoe beter is. En vooral dat we allemaal de vrijheid behouden om eigen keuzes te maken

Individualiseren zou bovendien een regelrechte aanval betekenen op de zwaksten in onze samenleving. (On)gezondheid is in België immers ongelijk verdeeld. Mensen onder aan de sociale lader hebben 18 tot 25 minder gezonde jaren te goed en sterven drie tot vijf jaar vroeger. De gezondheidspiramide vormt een feilloze afdruk van de maatschappelijke ongelijkheidspiramide. Gezondheidsattitudes zijn dus in sterke mate sociaal bepaald en niet alleen terug te brengen tot persoonlijke verantwoordelijkheid. Toegang tot goede gewoontes is niet gelijk verdeeld.

Ik blijf dus tegen de doodstraf, ook voor rokers, drinkers of overijverige sporters. ‘De maatschappij als meedogenloze rechter' is een doembeeld waar ik voor pas. Laten we absoluut iedereen in staat stellen en (desnoods hard) aanporren om de beste keuzes te maken. Maar de gevolgen van mindere keuzes of zelfs brute pech, die dragen we samen. De vrijheid en de levenskwaliteit die dat biedt mogen we in geen geval opgeven. (Deze opinie verscheen in De Standaard)