In Groot-Brittanië neemt de zenuwachtigheid toe nu steeds duidelijker wordt dat het zogenaamde Brexit-referendum naar alle waarschijnlijkheid vervroegd zal worden naar 2016. Met nog slechts enkele maanden te gaan, maken de verschillende kampen zich op om aan de campagne te beginnen. Hoewel het referendum door David Cameron werd gelanceerd is het vooral Europees parlementslid Nigel Farage die zich profileert in de OUT-campagnes, die mogelijk al binnen enkele weken van start gaan.

Nee, de EU is nog lang niet wat het zou moeten zijn, en dat is ook wat Corbyn zegt als hij pleit voor een ‘ander Europa’.

Op een partijcongres vorige week liet Farage verstaan dat zijn prioriteit niet langer bij UKIP ligt, maar bij de Brexit-campagne. Dat heeft veel te maken met de vluchtelingencrisis waarvan Farage hoopt de vruchten te plukken bij het bezorgde deel van de Britse bevolking.

Recente peilingen geven overigens aan dat het OUT-kamp aanhang wint. Eén peiling toonde voor het eerst een minuscule voorsprong voor het OUT-kamp; een tweede peiling gaf het IN-kamp nog een lichte voorsprong, maar toonde wel een neerwaartse trend. Een peiling van de Times van 28 september toonde weer een voorsprong voor het OUT-camp als gevolg van de vluchtelingencrisis.

Het was daarom ook uitkijken naar de houding van de nieuwe Labourleider Jeremy Corbyn, die altijd kritisch heeft gestaan tegenover de EU en in 1975 tijdens een referendum over Europees lidmaatschap zelfs een nee-stem uitbracht. Vlak voor de Labourverkiezingen klonk het nog dat Corbyn het Brexit-referendum in het voordeel van de OUT-campagne kon doen omslaan, maar meteen na zijn verkiezing maakte Corbyn duidelijk dat Labour in geen geval een Brexit zou steunen, zonder te preciseren waarom.

Nu er een tekst is uitgelekt voor een speech die Corbyn in de nabije toekomst over het referendum zal houden, wordt duidelijker waarom de Labourleider een vertrek uit de Unie niet ziet zitten. Corbyn houdt een opmerkelijk warm pleidooi voor een sociaal Europa, in de lijn van de Europese sociaal-democratische fractie van het Europees parlement.

“Ik heb van het Europees parlement meer steun gezien voor de grote internationale uitdagingen voor de mensenrechten, gaande van Palestina tot Columbia, dan ik gezien heb van om het even welk nationaal parlement…” Corbyn merkt op dat de EU weliswaar nooit werd opgezet als een links-progressief project, maar dat de Unie wél het enige grote machtsblok is dat arbeidersrechten ingeschreven heeft in haar Verdragen. Dat is zelfs in de VS niet het geval. Het vrij verkeer van goederen laat aan alle werknemers in de Unie toe te delen in de welvaart van de verschillende lidstaten. “Ik wil geen grenzen voor Britse vrachtwagenchauffeurs en producten die door Britse arbeiders zijn gemaakt,” zegt Corbyn in die speech.

Corbyn zingt de lof van het Europees parlement als voorvechter van het internationalisme. “Ik heb van het Europees parlement meer steun gezien voor de grote internationale uitdagingen voor de mensenrechten, gaande van Palestina tot Colombia, dan ik gezien heb van om het even welk nationaal parlement…” Corbyn heeft daarin gelijk. Het Europees parlement wordt weliswaar bevolkt door nationaal verkozen politici, maar die leggen een bijzonder grote zorg voor het algemene Europese belang en de rol die Europa speelt in geopolitieke context aan de dag. Veel sneller dan de lidstaten steunde het parlement bijvoorbeeld een verplichte spreiding van vluchtelingen in Europa, of een verhoging van de financiële steun aan de gastlanden rond Syrië.

Die evolutie naar een politiek project, gebaseerd op Europese en niet op nationaal-egoïstische maatstaven is sinds kort aan de gang, na de verkiezingen van 2014. Weliswaar onder de radar, zodat kiezers ze nog niet opmerken. Uit recent onderzoek is gebleken dat in het Europees parlement ‘Europese waarden’ het in de verschillende politieke groepen halen van nationale belangen. Er is grote eensgezindheid binnen de Europese fracties, zelfs als dat betekent dat parlementsleden daarvoor anders moeten stemmen dan wat hun nationale partijen aangeven.

Althans, die eensgezindheid is groot binnen de Europese Volkspartij, de Europese liberalen en sociaal-democraten; ze is klein bij Eurosceptische partijen waar parlementsleden nog steeds de belangen van hun lidstaat voorop stellen. Waartoe nationaal-egoïsme kan leiden, hebben we in het Volkswagenschandaal gezien. Ook hier weer heeft het parlement al lang voorstellen gedaan om realistische tests te ontwikkelen en die door een onafhankelijk Europees orgaan te laten controleren; het waren de lidstaten die op de rem gingen staan.

Ondanks het feit dat de Grieken aan een wurgend bezuinigingsprogramma zijn onderworpen, kiest Syriza niet om uit de eurozone te stappen. Ook Podemos doet dat niet. Corbyn verzet zich in zijn speech hardnekkig tegen de rabiate bezuinigingspolitiek van de Unie en volgt daarin de kritiek die ook de Europese sociaal-democraten al jarenlang uiten. Hij merkt op dat ondanks het feit dat de Grieken aan een wurgend bezuinigingsprogramma zijn onderworpen, Syriza niet kiest om uit de eurozone te stappen. Ook Podemos doet dat niet. Want, zo zegt Corbyn, het zijn altijd de werkende mensen die betalen voor de speculatie tegen verschillende munten.

Een Europa van rivaliserende munten is de droom van hedgefunders die eurosceptische partijen als UKIP financieren. Inderdaad, een Europa dat opnieuw zou uiteenvallen, is de natte droom van neo-liberalen, die daarin de kans zien een nieuw project op te starten met een minimum aan regels en bescherming en een maximum aan voordelen voor investeerders.

Nee, de EU is nog lang niet wat het zou moeten zijn, en dat is ook wat Corbyn zegt als hij pleit voor een ‘ander Europa’ en daarvoor zelfs de slogan gebruikt die de fractie van Europese sociaal-democraten al enkele jaren hanteert: relaunching Europe. Die heropstart moet leiden naar een sociaal rechtvaardig Europa dat productief investeert, sociale partnerschappen aangaat, sterke vakbonden heeft en zich verzet tegen de graaicultuur van de financiële markten.

“Ondanks de vele bedenkingen over bepaalde onderdelen van het Europese beleid, steun ik de Tory-UKIP-DailyMail-lijn van aangehouden vijandigheid tegenover Europa niet,” zegt Corbyn. Hij noemt het referendum dat Cameron heeft uitgeschreven een “cynische, opportunistische tactiek om de anti-EU stemmen die van de Tories naar UKIP zijn gegaan, terug te winnen.” Als het resultaat van dat “gevaarlijke” referendum Groot-Brittannië zou isoleren van de rest van Europa, zegt Corbyn, zal dat de volledige verantwoordelijkheid van Cameron zijn.