Justitieminister moet fraude aanpakken

Als we de misbruiken van het pro-Deosysteem willen aanpakken, moet er meer controle komen. Maar dan moet minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD) tot actie overgaan.

"Meer controle leidt tot betere rechtsbijstand"

In een opiniestuk gaf advocaat Hans Rieder een opsomming van de alom gekende misbruiken van het pro-Deosysteem (De Standaard, 14 december). De krant titelde terecht op de voorpagina dat advocaten op die manier de staat melken.

De dag nadien kwam er reactie van andere advocaten. De stafhouder van Brussel, voormalig CD&V-senator Hugo Vandenberghe, benadrukte dat de pro-Deoregeling gemaakt werd door politici (onder anderen door hemzelf) en niet door advocaten (onder wie ook hijzelf). Dat misbruiken niet voorkomen konden worden was de schuld van de wetgever die het niet mogelijk had gemaakt om goed te controleren. Deze reactie lijkt op die van rechters die zeggen dat er ondanks diverse blunders weinig tuchtsancties zijn, omdat er geen goede tuchtwet is.

Nestbevuiling

Van overheidszijde zelf bleef het stil. Niet zo bij de advocaten. Toch niet in Antwerpen. De stafhouder van Antwerpen voelde zich blijkbaar verplicht zelf ook een open brief te schrijven omdat veel van zijn confraters hem vroegen een klacht in te dienen tegen meester Rieder. Hem wordt ‘nestbevuiling' verweten. Hij zou veel beweren zonder bewijzen te leveren.

Nochtans, de voorbeelden die meester Rieder opsomde, zijn in het advocatenmilieu gekend. Iedere advocaat weet dat ‘sommigen' zich organiseren om het pro-Deosysteem te melken. Iedereen weet dat sommige advocaten zich specialiseren in het maximaliseren van procedures in vreemdelingenzaken, van zittingen in strafzaken en van tuchtzaken in de gevangenissen.

Men weet het, maar blijkbaar mag het niet gezegd worden. De reactie van de Antwerpse stafhouder – dreigen met sancties tegen wie spreekt – zou toch de minister van Justitie moeten alarmeren.

Het grote probleem is dat de interne controle – door de advocatuur zelf – niet werkt.

De minister van Justitie zou zich niet mogen beperken tot zeggen dat er geen geld genoeg is. Zij zou van de gelegenheid gebruik moeten maken om zelf meer te laten controleren. De schaarse middelen kunnen ook hier efficiënter worden aangewend. Het Rekenhof heeft al eerder aangegeven dat er niet gecontroleerd wordt. In een rapport van 25 november 2011 luidde het nog als volgt: "De overheid heeft op dit vlak geen sturende rol, er is slechts één ambtenaar mee bezig en dan nog één medewerker op de beleidscel. Deeltijds."

Zomaar geld ter beschikking stellen van de balies en hen zelf volgens een puntensysteem toelaten om advocaten te betalen, dat leek wat te gemakkelijk, voelde men zelf aan. Daarom voorziet men in ‘kruiscontroles', zodat de ene plaatselijke balie de andere controleert. Er is altijd een Franstalige balie die een Nederlandstalige controleert en omgekeerd.

Zeer lage pakkans

Hetzelfde rapport van het Rekenhof maakte hiervan de volgende balans: ‘In het voorbije jaar (2010-2011) werd amper 0,01 procent van de afgesloten dossiers gecontroleerd: één op de tienduizend. De ordes leggen niet uit hoe zij in hun balie een steekproef uitvoeren om die controles te doen. We weten dus niet of de resultaten representatief zijn of niet. En ze treden alleen op in de dossiers die ze controleren, door bijvoorbeeld de toegekende punten te schrappen als fouten worden vastgesteld. De pakkans is dus zeer laag.'

Het Rekenhof klaagde toen al aan dat de minister van Justitie geen gebruik maakt van de mogelijkheid om zelf te controleren. De wet voorziet zelfs in terugvordering van rechtsbijstand indien die ten onrechte zou zijn uitbetaald. Het Rekenhof klaagde aan dat niemand weet of dit effectief gebeurt.

Het budget voor de zogenaamde tweedelijnsrechtsbijstand is van 2001 tot 2011 gestegen van 25,27 miljoen tot 69,45 miljoen. In 2012 kwam daar nog eens meer dan 10 miljoen bij. De aanwending van dit geld wordt gebrekkig of zelfs helemaal niet gecontroleerd.

De opsomming van meester Rieder en de reactie van de stafhouders van Antwerpen en Brussel zijn verontrustend. Maar er is ook hoop: als er gecontroleerd wordt kan met het huidige budget meer en betere rechtsbijstand geleverd worden. Maar dan moet de minister van Justitie haar diensten wel opdragen om te controleren.

Dit opiniestuk van Renaat Landuyt verscheen op donderdag 20 december in De Standaard.

Deze discussie werd gesloten.