In een opiniestuk in De Morgen vragen Karin en John zich af of de banken nog wel nodig zijn?

De staatsbons blijken een doorslaand succes. Meer dan twee miljard opgehaald in nog geen week tijd, op weg naar de drie miljard, welk bedrijf doet beter dan de nv België? Geïnspireerd door hun succes pleit Didier Reynders nu ook voor een volkslening waarbij de burgers rechtstreeks geld lenen aan Vadertje Staat. Jammer dat hij daar geen oren naar had toen sp.a het idee twee jaar geleden op de politieke agenda zette, maar beter laat dan nooit. De banken staan erbij en kijken ernaar. Ze worden buitenspel gezet. Wat goed is voor het land, is slecht voor de banken. Het is veel te lang andersom geweest.

Het moment is gekomen ons eens grondig na te denken over de rol die de banken moeten spelen in de toekomst. De staatsbons en de volksleningen bewijzen dat er alternatieven opduiken. Veilige alternatieven. Succesvolle alternatieven. We moeten ons stilaan durven afvragen of we de focus niet moeten verleggen. Hebben we de banken eigenlijk nog nodig?

Het is dezer dagen eerder uitzondering dan regel om een enorme sanering door te voeren zonder aan de fundamenten van de welvaartsstaat te raken. België is een uitzondering, we besparen én we bieden perspectief. Toch blijft het ook in ons land afwachten welk effect de saneringen en sociaaleconomische hervormingen op de groei zullen hebben. Hoe groot is het vertrouwen van gezinnen en bedrijven? Blijven ze consumeren en investeren? Omdat die vraag bijna onmogelijk te beantwoorden valt - niemand heeft een glazen bol - blijft de directe ondersteuning van de economische groei van vitaal belang. De overheid kan het risico niet nemen dat de consumptie en de investeringen stil zouden vallen. Waar moet de groei in dat geval vandaan komen?

Wel, België heeft een unieke troef in handen: we hebben meer spaargeld per inwoner dan welk land ter wereld ook. Het succes van de staatsbons illustreert dat die massa aan spaargeld kan dienen om de last van onze staatsschuld te verlichten. Maar we kunnen nog een stapje verder gaan. We kunnen die middelen ook ophalen voor nieuwe investeringen. De Europese project bonds komen moeizaam van de grond. Waarom ze niet importeren in België, waar de mogelijkheden met dat gigantische spaarkapitaal veel groter zijn?

De banken worden bijzonder zenuwachtig bij dat idee. De directe relatie tussen de staat en zijn burgers komt op het terrein van de activiteiten van de banken. Meer zelfs, als spaarders met volksleningen effectief grote investeringen bekostigen, dan nemen ze een deel van die bankactiviteit weg. Hoorzittingen in het parlement vorig jaar toonden dat er bij verschillende experts een draagvlak bestaat voor zulke constructies. En bij de burgers ook, want hun spaargeld brengt een niet onaardig rendement op. Een realistisch rendement. En vooral, het spaargeld dat ze tijdelijk ter beschikking stellen van de staat is veilig gewaarborgd. Daar is absoluut niets mis mee. De overheidswaarborg is slechts een fractie van wat de banken hebben gekregen en de staat krijgt er ook iets voor terug. Geld om te investeren, geen schuldenberg vol waardeloze rommelkredieten.

Als de banken vandaag morren omdat de overheid zich met de staatsbons op hun terrein begeeft, dan is het omdat ze zelf hun doel totaal voorbijgeschoten zijn. Als de banken nog gewoon deden wat ze horen te doen - sparen en lenen - dan was er geen nood aan alternatieve spaar- en leenformules. Misschien moeten we eindelijk duidelijk durven zeggen dat de tijd van de bank als winst- en bonusmachine definitief verleden tijd is. De hele sector moet opnieuw evolueren naar het model van de kleine banken, naar de essentie van bankieren.

We kennen de kritiek als zou zo'n drastische ingreep voor een klein land neerkomen op internationale zelfmoord. Wij voorspellen net het omgekeerde. Canada besliste al eerder om het gegoochel met virtuele miljarden een halt toe te roepen en zijn banken te dwingen opnieuw te focussen op hun kernopdracht: sparen en lenen. Canada was het land dat door de crisis het minst getroffen werd. Maar het kantorennetwerk blijft van cruciaal belang, en de transmissie van geld blijft voor economische groei zorgen. De economie vaart er wel bij, de burger ook en voor de duizenden mensen die in de banksector werken zal het een verademing zijn om back to basics te gaan. Ja, de hervorming is drastisch. Maar mag het even, midden in een crisis die de hele eurozone verlamt?

Dus hebben we de banken nog nodig? Zeker en vast. Maar niet de banken zoals we die de voorbije jaren hebben leren kennen