Mondelinge vraag

Geachte Heer Minister,

 Ik verneem via de kranten dat de afgelopen 17 jaar één op de drie overlijdens in de gevangenis een zelfdoding was. Gemiddeld was dat meer dan één zelfmoord per maand. Die cijfers liggen maar liefst acht keer hoger dan bij de rest van de Belgische bevolking. En de echte aantallen liggen waarschijnlijk nog hoger, want er is sprake van zogenoemde misclassificatie: zelfdodingen die onterecht als ongevallen in de statistieken worden opgenomen, denk bijvoorbeeld aan een overdosis.

Het is blijkbaar de allereerste keer dat er in ons land een analyse gebeurt over de zelfmoorden in de Belgische gevangenissen. Tussen 2000 en 2016 pleegden 262 gedetineerden zelfmoord binnen de gevangenismuren. Veel gevangenen hebben het vooral heel lastig als ze pas aankomen in de gevangenis.

Vooral de periode vlak na opsluiting is risicovol beweert onderzoeker Louis Favril. Een vijfde van alle zelfmoorden gebeurt binnen de eerste maand na aankomst in de gevangenis. Dat zou te maken hebben met de stressvolle aard van het begin van de detentie. De overgang van de vrije samenleving naar de gevangenis valt de meeste gevangenen zwaar. Men verliezen plots de vrijheid, maar ook de sociale ondersteuning.

Opmerkelijk is dat één op de tien zelfdodingen gebeurde in een veiligheids- of isolatiecel. Gevangenen voelen zich dan zowel fysiek als sociaal geïsoleerd van hun medegevangenen. De gevoelens van angst en depressie worden in afzondering vaak nog extra versterkt, wat het risico op zelfdoding verhoogt.

Het personeel in de gevangenissen speelt uiteraard een grote rol in het detecteren van zelfmoordgevoelens bij gedetineerden.

Door de besparingen, de aanhoudende overbevolking en de hoge werkdruk is de drempel om een cipier te benaderen vak veel te hoog.

Mijnheer de minister,

Ik heb 1 vraag voor u :

bestaat er geen uitgeschreven beleid over zelfmoordpreventie in gevangenissen met overkoepelende richtlijnen ? Zoja kunt u mij toelichting geven .

Antwoord minister Geens:

Mevrouw Lambrecht, in de gevangenissen is zelfmoordpreventie een complexe materie waarbij diverse initiatieven worden ingezet en waarbij verschillende instanties betrokken zijn,waaronder de Gemeenschappen, die instaan voor hulp aan personen.Verschillende initiatieven die het Directoraat-Generaal van de Gevangenissen zelf neemt, samen met externe partners, op het vlak van zelfmoordpreventie, geven vorm aan het huidige beleid.Een verhoogde waakzaamheid door de medische en psychosociale diensten bij het onthaal van een gedetineerde maakt deel uit van de standaardprocedure.Er bestaan ook uitgeschreven instructies rond visuele controle, en procedures wanneer suïcidaal gedrag wordt vastgesteld.De penitentiaire bewakingsassistenten, wanneer zij suïcidaal gedrag vaststellen, verwijzen de gedetineerde onmiddellijk naar de bevoegde diensten, gevangenisdirectie, de psychosociale dienst of de zorgequipe.

Gezien de belangrijke rol van het gevangenispersoneel, wordt hier binnen de penitentiaire opleidingen bijzondere aandacht aan besteed. Penitentiaire bewakingsassistenten krijgen in de basisopleiding gedurende zeven uur het vak suïcidepreventie. De focus ligt onder andere op het detecteren van signalen van zelfmoordneiging, op het melden ervan en op het gepast reageren. Die cursus werd volledig geactualiseerd met behulp van het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie. Daarnaast organiseren de opleidingscentra voor het penitentiaire personeel ook een tweedaagse flitstraining suïcidepreventie, die toegankelijk is voor alle personeelsleden van het directoraat-generaal penitentiaire inrichtingen.Verder werd in 2016 een opleiding “train the trainer – gesprekstechnieken” georganiseerd in het kader vansuïcidepreventie. Sinds 2017 is het gedeelte gesprekstechnieken opgenomen in de tweedaagse flitstraining suïcidepreventie en dus toegankelijk voor alle personeelsleden. Er is in de gevangenissen ook aandacht  voor hulpverlening specifiek gericht op suïcidepreventie, zowel structureel als ad hoc.

Het DG EPI lanceerde al eigen initiatieven en werkt ook structureel samen met de diensten van de Gemeenschappen rond zelfmoordpreventie, aangezien die problematiek ook tot hun bevoegdheden behoort.Langs Vlaamse kant is er een samenwerking met de centra voor geestelijke gezondheidszorg en aan Waalse kant met de hulpverleningsdiensten - services d'aide aux justiciables.