Mondeling verslag commissie:

Mijnheer de voorzitter, mijnheer de minister, de Hoge Raad voor de Justitie liet een audit uitvoeren na verschillende klachten van rechters, over personeelstekort bij Justitie. Uit de audit blijkt voornamelijk dat rechtbanken doen wat zij kunnen om de personeelstekorten die zij ervaren op te vangen. Dat is niet vanzelfsprekend omdat zij slechts over beperkte middelen beschikken. Bovendien hebben de rechtbanken slechts de verantwoordelijkheid over een stukje van de bevoegdheden inzake personeelsbeheer. Het personeelsbeheer in de rechterlijke orde is sterk versnipperd en heeft nood aan een integraal humanresourcesmanagement. Er moet naar gestreefd worden om alle aspecten die met het personeel te maken hebben vanuit één model aan te sturen. 

Tot op heden ontbreekt er een geformaliseerd en gemeenschappelijk instrument voor werklastmeting voor alle rechtbanken. Volgens de Hoge Raad voor de Justitie is er nood aan een gemeenschappelijk betrouwbaar en gedragen instrument voor de meting van de werklast, zodat de verdeling van het personeel zal gebeuren op basis van de werkelijke noden van de rechtbank. Er is een algemeen besluit bij de meeste rechtbanken dat er een gebrek is aan personeelsmiddelen. De rechtbanken doen wat zij kunnen om het personeelstekort dat zij ervaren op te vangen, door onder andere intern te reorganiseren, prioriteiten te stellen, werklast van magistraten en personeel te verlagen, enzovoort. 

De Hoge Raad voor de Justitie is evenwel van oordeel dat de minister van Justitie hierin zijn verantwoordelijkheid moet nemen en ervoor moet zorgen dat er voldoende gekwalificeerd personeel ter beschikking is, zodat er een duurzame oplossing kan komen en een rechtbank niet langer haar toevlucht moet nemen tot lapmiddelen. 

Mijnheer de minister, ik heb twee vragen in dat verband. 

Ten eerste, wat zult u doen met de aanbevelingen en de vaststellingen uit de audit personeelsbeheer in de rechtbanken van eerste aanleg van de Hoge Raad voor de Justitie? 

Ten tweede, bent u van plan om, zoals de Hoge Raad voor de Justitie het vraagt, uw verantwoordelijkheid te  nemen en ervoor te zorgen dat er voldoende gekwalificeerd personeel beschikbaar is en dat er een duurzame oplossing komt? 

03.03 Minister Koen Geens: Mijnheer de voorzitter, ik heb inderdaad kennisgenomen van de audit over het personeelsbeheer in de rechtbanken van eerste aanleg. In de audit van de Hoge Raad voor de Justitie worden de zaken wel minder scherp gesteld dan in uw vraag. Er worden aanbevelingen gedaan aan de minister van Justitie, maar ook aan het College van de hoven en rechtbanken en aan de rechtbanken zelf. De audit bevat volgens mij een aantal interessante aanbevelingen en vaststellingen. 

Le Conseil supérieur de la Justice a fait remarquer à juste titre que les cadres légaux établis ne sont pas le résultat d'une analyse objective des besoins en personnel actuels. Ceci conduit à ce constat dans l'audit: "Il est toutefois difficile de vérifier si les doléances en matière de manque de personnel sont fondées. En effet, dans la situation actuelle, en absence d'un instrument d'évaluation commun de la charge de travail, il ne peut être objectivé que certaines instances disposent ou non des ressources suffisantes pour fonctionner correctement." C'est la raison pour laquelle je souhaite remplacer les anciens cadres du personnel par des enveloppes consacrées au personnel qui seraient réparties sur la base d'une méthode d'allocation qui tiendrait compte de la charge de travail et du traitement des affaires. J'ai demandé au Collège des cours et tribunaux de concevoir ce type de modèle d'allocations. En outre, ce modèle doit permettre de comparer la charge de travail entre les différents types de juridiction afin de pouvoir servir de base en vue d'un éventuel déplacement des moyens humains entre l'ensemble des entités et ce, tant entre les cours et tribunaux qu'entre les différents tribunaux ou cours au sein de la même instance. 

Volgens de Hoge Raad voor de Justitie is er ook nood aan een strategische visie voor het personeelsbeheer. De Hoge Raad voor de Justitie roept het College van de hoven en rechtbanken op zo snel mogelijk een algemene visie te ontwikkelen. Tot nu toe werden personeelszaken vooral centraal beheerd, vanuit de FOD Justitie. De schaalvergroting van de rechtbanken in 2014 en het toekomstige verzelfstandigd beheer creëren evenwel een aantal nieuwe noden in de rechtbanken, zoals de vraag naar een tool voor het personeelsbeheer. In het kader van het verzelfstandigd beheer zullen de colleges op termijn het personeelsbeheer overnemen. In de wet van 2014 op het verzelfstandigd beheer is dan ook bepaald dat de gemeenschappelijke steundiensten van de colleges ondersteuning moeten bieden aan de directiecomités op het vlak van personeelsbeheer, budget, enzovoort. 

In het kader van de federale redesign en met het akkoord van beide colleges is het anderzijds de bedoeling dat voor de loons- en personeelsadministratie vanaf 2019 een beroep zou worden gedaan op PersoPoint, het sociaal secretariaat van de federale overheid bij de FOD BOSA. De voorbereidende analyse daarover is op dit ogenblik lopende bij de personeelsdiensten van de FOD Justitie. De vraag van de korpschefs om instrumenten te krijgen om hun personeel te beheren, is terecht. Het lijkt mij dan ook nuttig dat de FOD Justitie, de FOD BOSA en de colleges daarover samenzitten. Wij hebben trouwens al afspraken gemaakt met de colleges om via de ontwikkeling van een BI-plan te komen tot een correcte data-inzameling, die nodig is voor het beheer van de rechterlijke organisatie. Een andere vaststelling van de Hoge Raad is de te lange aanwervingsprocedure. Ik ben een voorstander van de verhoging van de frequentie van de vacatureplannen, in samenwerking met de colleges. 

Een bijkomend probleem is evenwel dat de eigenlijke benoemingsprocedure zeer lang is, maar ik ben bereid elk voorstel te bestuderen dat de benoemingsprocedure optimaliseert. 

Enfin, le Conseil supérieur a établi que de très bonnes pratiques étaient développées au sein des tribunaux en matière de planification du personnel, d'une augmentation de la mobilité, des formations, de la standardisation et de l'harmonisation des processus de travail, d'une amélioration de la gestion des séances, etc. Comme le Conseil supérieur l'affirme, les chefs de corps se penchent donc sur les avantages de l'élargissement d'échelle et saisissent notamment l'occasion d'optimiser les moyens. Une dynamique de qualité a donc vu le jour dans certains tribunaux. Le Conseil supérieur invite, à juste titre, à partager ces pratiques intéressantes entre présidents. 

Met deze dynamiek en een objectieve en dynamische verdeling van de middelen tussen de rechtbanken, kan volgens mij een goed antwoord worden gegeven op de problematiek van de tekorten en de verdeling van het personeel en de middelen, waarvan sprake in de audit van de Hoge Raad voor de Justitie. 

03.04 Annick Lambrecht (sp.a): Mijnheer de minister, ik dank u voor uw antwoord. Ik merk uw bereidheid, maar ik blijf toch op mijn honger zitten en velen met mij. Het is niet een probleem dat dit jaar is ontstaan, maar dat al lang bestaat. Ik hoor steeds hetzelfde, namelijk dat men het probleem erkent en dat men gaat samen zitten, maar steeds mis ik concrete voorstellen, ook inzake aanwerving. Een van mijn volgende vragen zal daar trouwens over gaan. Er wordt al jarenlang gezegd dat het personeelsbeleid zo'n probleem is. Nu heeft men het over 2019. Dan is er weer een volgende legislatuur en moet men weer van nul beginnen. Het is later dan vijf voor twaalf, op het vlak van personeelsbeheer. Ik vrees dat er te veel vergaderd wordt, maar dat er te weinig actie is.