Mondelinge vraag:

Geachte Heer Minister,

Ik kom alweer terug op de problemen bij het veiligheidskorps. Ik stelde u er reeds 2 vragen over op 16 februari waar u antwoordde dat er onderhandelingen aan de gang waren.

De problematiek blijft bestaan aangezien deze maand de raadkamer van Mechelen besliste om een verdachte drugshandelaar vrij te laten omdat hij die dag niet de kans had gekregen om voor de rechter te verschijnen. De man zat al meer dan een maand in voorhechtenis en had normaal al voor de tweede keer voor de raadkamer moeten verschijnen, maar bij de eerste controle van zijn aanhoudingsbevel was hij ook al niet naar de rechtbank gebracht. De raadkamer vond dat niet kunnen.

In een andere zaak werden drie Roemeense vrouwen die van georganiseerde diefstal worden verdacht, op vrije voeten gesteld. Dat gebeurde door de onderzoeksrechter zelf. De onderzoeksrechter was de aanslepende problemen met de overbrenging van verdachten naar de gevangenis naar de rechtbank beu en wilde zelf een signaal geven dat iedereen het recht heeft zich op een zitting van de raadkamer te kunnen verweren.

Het is een speciaal team van de Antwerpse politie dat, met steun van het veiligheidskorps van Justitie, ervoor verantwoordelijk is om gevangenen vanuit een Antwerpse cel naar een zitting te brengen. Door het blijvende tekort in het veiligheidskorps worden er soms transporten geschrapt waardoor zittingen moeten worden geannuleerd.

Vandaar mijn vragen:

  • Hebben de gesprekken ondertussen al iets opgeleverd?
  • Hoelang denkt u dat deze problematiek nog zal aanhouden?

Antwoord minister Geens

Over het voorval in Antwerpen is al veel gezegd en geschreven. Ik herhaal niettemin op uw verzoek de belangrijkste punten. Hoe het mogelijk was dat de twee gevangenen konden ontsnappen, is een operationele vraag over een dienst die niet onder mijn bevoegdheid valt. De gedetineerden zijn immers kunnen ontsnappen tijdens een transport dat werd uitgevoerd door de lokale politie van Antwerpen. Bij de lokale politie van Antwerpen bestaat de dienst Gerechtshoven en Overbrengingen (GEOV) en die organiseert alle transporten. Het veiligheidskorps staat ter beschikking om de taken mee uit te voeren.

Het transport van gevangenen tussen de gevangenis en het gerechtsgebouw en binnen het gerechtsgebouw is een taak die valt onder de verantwoordelijkheid van de politie. Historisch was dat een opdracht van de rijkswacht, die niet meer bestaat. Sedertdien is het een opdracht van de politie. In 2003 heeft Justitie het veiligheidskorps gecreëerd, een korps van veiligheidsbeambten die ongewapend de politie assisteren bij de uitvoering van die taak.

Die dag werd beslist het transport te doen uitvoeren door twee inspecteurs van de lokale politie. In Antwerpen verliep de samenwerking tussen de lokale politie en het veiligheidskorps traditioneel zeer goed. De jongste maanden kwam er, tijdelijk hoop ik, een kink in de kabel door absenteïsme, dat blijkbaar onder andere werd veroorzaakt door tuchtonderzoeken naar aanleiding van de zogenaamde WhatsAppzaak en ook door een hogere inzet van de lokale politie voor doeleinden in de terreurbestrijding.

Wij blijven hameren op een goede samenwerking en verstandhouding tussen de federale en de lokale overheden. Er heeft hierover al een constructief overleg plaatsgevonden met alle betrokkenen in Antwerpen, eerst tussen mijzelf, de Antwerpse burgemeester en de minister van Binnenlandse Zaken, dan op het niveau van de rechtbank van eerste aanleg tussen de politie, de magistratuur, het veiligheidskorps, de gevangenissen en de eerste voorzitter van het hof van beroep. Dat gebeurde op vrijdag 15 september jongstleden.

Wat Brussel betreft, word ik meestal op de hoogte gebracht wanneer er problemen rijzen. Daar wordt in de mate van het mogelijke snel en adequaat op gereageerd. Als er vertragingen zijn bij het gevangenenvervoer, worden de griffiers en voorzitters daarvan op de hoogte gebracht, zodat zij in de mate van het mogelijke nog kleine verschuivingen kunnen aanbrengen in hun agenda. Dat verloopt meestal met begrip voor alle partijen en met weinig noemenswaardige problemen.

Het veiligheidskorps is niet “onderbemenst”. Op het 442 koppen tellende kader zijn er op dit ogenblik 422 posten ingevuld. Door de komende aanwervingen met 17 bijkomende posten, 422 plus 17, kan vanaf oktober in 3 mutaties voor Antwerpen worden voorzien. Begin 2018 zouden er nog 2 moeten bijkomen. Dat is plus 5 voor Antwerpen.

Het is inderdaad niet evident om nieuw personeel voor het veiligheidskorps te vinden. Ik zal een nieuwe selectie opstarten om alle bestaande reserves, die uitgeput zijn, aan te vullen, ook omdat ik in andere departementen met analoge competentieprofielen geen kandidaten meer kan vinden.

In het kader van het kerntakendebat van de politie heeft de regering beslist om de taken van het veiligheidskorps te integreren in het takenpakket van de nieuwe dienst Directie Algemene Beveiliging. Die dienst wordt ondergebracht bij de federale politie en zal de taken van de politie van hoven en rechtbanken van de lokale politie overnemen. Het grote voordeel is dat hierdoor in de toekomst een duidelijk commando zal zijn en niet zoals nu een commando van het veiligheidskorps onder de lokale politie en een commando van de lokale politie.

De Ministerraad keurde in juli in tweede lezing de oprichting van die dienst goed. Het voorontwerp dat momenteel voor advies bij de Raad van State ligt, wordt dit najaar in het Parlement behandeld. Vannamiddag wordt het zelfs in de commissie voor de Binnenlandse Zaken toegelicht.

De operationalisering van de dienst zal in de loop van volgend jaar heel wat beterschap geven. Het is de bedoeling om tegen 1 januari 2019 de volledige capaciteit van het veiligheidskorps te hebben overgeheveld naar de nieuwe directie DAB, maar de minister van Binnenlandse Zaken heeft beloofd dat hij voor Justitie operationeel zal starten in de loop van 2018.

De onderhandelingen met de syndicale organisaties hieromtrent zijn lopende. Over een aantal ontwerpen van uitvoeringsbesluiten werd reeds onderhandeld en verkregen over het algemeen een akkoord van de vakbonden. Er zijn nog onderhandelingen nodig met betrekking tot de overheveling van het personeel van het huidige veiligheidskorps naar de nieuwe directie. Dat staat gepland voor dit najaar.

In verband met het gebruik van videoconferenties voor het verschijnen voor de raadkamer of kamer van inbeschuldigingstelling, er werden vooralsnog geen procedures op die manier gevoerd, omdat de wettelijke basis nog onzeker is, aangezien er inderdaad een procedure werd ingesteld bij het Grondwettelijk Hof. Het Grondwettelijk Hof heeft zich nog niet uitgesproken. Helaas kan ik u geen precieze datum geven waarop het arrest zal worden geveld.

Mijn diensten beschikken niet over gegevens aangaande het aantal zittingen dat diende te worden uitgesteld door het feit dat de gedetineerde niet aanwezig kon zijn. Wel kan ik meegeven dat in 2017 geen enkele gedetineerde kon ontsnappen tijdens een overbrenging met het veiligheidskorps. In 2016 heb ik weet van twee pogingen waarbij de gedetineerde onmiddellijk weer kon worden ingerekend.

In alle gevangenissen, dus niet alleen in de nieuwste, houdt de strafuitvoeringsrechtbank zitting. Voor andere zaken worden de lokalen die daarvoor te beschikking staan, jammer genoeg niet gebruikt.