Het discours van de Vlaamse partijen CD&V en Open VLD dat we met zijn allen langer moeten werken, schrikt de Vlaamse socialisten af. 'In een jaar dat er 65.000 jobs verdwijnen, is er geen nood om de pensioenleeftijd te verhogen', zegt sp.a-voorzitster Caroline Gennez. 'Het volstaat niet mensen met stokken richting een job te slaan. Het is ook de verantwoordelijkheid van de werkgevers om een geschikte job aan te bieden. En dat kan alleen als we meer investeren in innovatie en opleiding.'

Caroline Gennez heeft er net een debat op zitten met N-VA-voorzitter Bart De Wever en ze is er nog wat van ondersteboven. 'Het cynisme droop ervan af.' Dat is niet de manier waarop Gennez aan politiek wil doen. 'Een café waarin alleen maar triestige mensen aan de toog zitten, trekt geen volk.' Met de sp.a wil ze oplossingen brengen voor de maatschappelijke uitdagingen. 'Alleen zo kunnen we het vertrouwen van de mensen herstellen.'

 

De voorbije weken en maanden stond de partij niet stil. Ze lanceerde voorstellen rond energie, pensioenen en fiscaliteit. Het opmerkelijkste idee was dat van een vermogenswinstbijdrage. Net als in Nederland wil de partij een belasting heffen op de aangroei van het vermogen van de inwoners.

 

In het debat over de uitdagingen voor de arbeidsmarkt - hoe krijgen we meer mensen aan het werk - is het tot dusver stil gebleven. Open VLD en CD&V willen mensen langer laten werken. Wat vindt de sp.a daarvan?

 

Caroline Gennez: 'Het heersende discours over het arbeidsmarktbeleid zit vandaag in een keurslijf. Let maar op: als je werkloos bent, ga je nooit meer aan een job geraken. Of: als je geen universitair diploma hebt, ga je het moeilijk krijgen. Dat is allemaal wel waar, maar dat geeft niet veel vertrouwen. We willen het vertrouwen herstellen. Dat zwengelt de economie ook aan.'

 

'De laatste twintig jaar was bij de sp.a maar ook bij andere partijen het discours: het gaat morgen niet meer zo goed zijn als gisteren. Dat is ongelooflijk demotiverend. De samenleving sukkelt daarvan in slaap, wordt lethargisch.'

 

'Als partijen het hebben over de arbeidsmarkt, dan hebben ze het vooral over activering. Dat is een politiek die zeker noodzakelijk is, maar als er minder jobs zijn, moet de aandacht uitgaan naar de creatie ervan. Vraag en aanbod moet op elkaar afgestemd worden. We willen de focus leggen op de transformatie van de economie, waarbij elk talent zijn plaats heeft. Iedereen die van de schoolbanken komt, moet aan de slag kunnen.'


Hoe wilt u dat realiseren?

Gennez: ' Er is een veel gerichtere sturing nodig van de overheid en de bedrijven. Nu trekt de overheid steevast een blik subsidies open voor wie zich aanmeldt. De regel is: wie eerst komt, eerst maalt. Dat is een erg aanbodgestuurde politiek. Er moeten keuzes worden gemaakt. We moeten ons richten op een aantal sectoren en ervoor zorgen dat opleiding, vorming en onderzoek en ontwikkeling de centraal sturende krachten zijn.'

'Nu bestaat een ongelooflijke wirwar aan banenplannen en activeringsmaatregelen, maar er ontbreekt één belangrijk element: de link met opleiding. Slechts 20 procent van de arbeiders krijgt vandaag een opleiding door hun werkgever, terwijl 64 procent van de kaderleden die krijgt. De helft van de arbeiders vindt nochtans dat ze te weinig kansen krijgen om van een opleiding te genieten, terwijl slechts 7 procent van de kaderleden daarover klaagt. Dus wie het meest nood heeft aan opleiding, krijgt daar het minste kans toe. Er is dus sprake van een opleidingsval.'

Hoe kunt u de ondernemingen dwingen meer te investeren in opleiding en vorming?

 

Gennez: 'De mentaliteit van de ondernemers moet wijzigen. Ik ben

Hoe wilt u dat realiseren?

 

Gennez: ' Er is een veel gerichtere sturing nodig van de overheid en de bedrijven. Nu trekt de overheid steevast een blik subsidies open voor wie zich aanmeldt. De regel is: wie eerst komt, eerst maalt. Dat is een erg aanbodgestuurde politiek. Er moeten keuzes worden gemaakt. We moeten ons richten op een aantal sectoren en ervoor zorgen dat opleiding, vorming en onderzoek en ontwikkeling de centraal sturende krachten zijn.'

 

'Nu bestaat een ongelooflijke wirwar aan banenplannen en activeringsmaatregelen, maar er ontbreekt één belangrijk element: de link met opleiding. Slechts 20 procent van de arbeiders krijgt vandaag een opleiding door hun werkgever, terwijl 64 procent  het met de werkgevers eens dat onze concurrentiehandicap moet worden aangepakt. De loonkloof bestaat. We willen graag lastenverlaging toekennen, maar we vragen daarvoor iets in ruil. Een bepaald aandeel van de omzet moet naar opleiding gaan en een bepaald deel naar onderzoek en ontwikkeling.'

 

'Er zijn voorbeelden van bedrijven die op de goede weg zijn. Ik ga elke maandag een bedrijf of een sector bezoeken. Deze week waren we bij Umicore in Hoboken, een bedrijf dat in dit crisisjaar 170 mensen wil aanwerven. Zij investeren 7 procent in onderzoek en ontwikkeling. Dat is een traditionele sector die volledig aan het transformeren is. Ik heb daar geleerd dat je uit gsm's goud kan halen. Nog maar 1 of 2 procent van de gsm's wordt echter gerecycleerd. Dat betekent dat er een groeimarge is van 98 procent.'

 

Om onze welvaart te behouden zal het toch ook nodig zijn om mensen langer aan de slag te houden? Voormalig sp.a-voorzitter Steve Stevaert heeft ooit gezegd dat ons land 100 generatiepacten nodig heeft.

 

Gennez: 'Heeft hij dat gezegd? Dat was dan in een vlaag van zinsverbijstering. (lacht) Het Generatiepact heeft zijn effect gehad. Het aantal bruggepensioneerden is vorig jaar maar met 2,3 procent gestegen, ondanks het gigantische verlies aan jobs. Daarentegen is de jongerenwerkloosheid met 9,7 procent gestegen. Daarom moet de focus liggen op jongeren. Zij moeten aan een job geholpen en opgeleid worden. En als ze hun job verliezen, moet ervoor gezorgd worden dat ze makkelijk nieuw werk vinden.'

 

'Natuurlijk moeten we langer werken. Maar dan moeten de werkgevers ervoor zorgen dat we tussen ons 25 en 45 niet langer uitgeperst worden als citroenen. We zijn ongelooflijk productief in een heel korte periode. We hebben nood aan een meer ontspannen loopbaan. Mijn vader heeft tot zijn 64 gewerkt als ambtenaar. Dat kan perfect. Maar voor kleuterjuffen of arbeiders bij Ford bijvoorbeeld is dat veel minder vanzelfsprekend. Als je al 30 jaar aan een band staat en om de 12 seconden een schroef moet indraaien met een zwaar pistool, kan ik me voorstellen dat je snakt naar je pen-sioen.'

 

Vindt u het niet vreemd dat op een moment dat in de politiek een consensus groeit over langer werken, de sp.a zich daartegen afzet?

 

Gennez: 'Je mag niet vergeten dat het de bedrijfsleiders zijn die veel te makkelijk grijpen naar het wapen van het brugpensioen. De meeste mensen van Carrefour gaan niet graag met pensioen op hun 55, maar worden buitengezet omdat ze volgens de directie te veel kosten.'

 

'Natuurlijk moet je maatregelen nemen opdat mensen langer aan de slag blijven. En de federale regering heeft beslist dat de werkgevers meer moet betalen als ze kiezen voor brugpensioen. Wij zijn daar voor. Maar ik vind niet dat het nodig is de pensioenleeftijd te verhogen op een moment dat in een jaar tijd er 65.000 jobs dreigen te verdwijnen.'

 

Ook niet de effectieve pensioenleeftijd?

 

Gennez: 'Dat gaat vanzelf.'

 

Daar is geen beleid voor nodig?

 

Gennez: 'Jawel. Wat wij voorstellen is via gerichte lastenverlagingen voor doelgroepen jobs te creëren. Dat is de efficiëntste manier om werk te creëren. Frank Vandenbroucke heeft ooit een lastenverlaging doorgevoerd voor 55-plussers, maar de federale regering wil dat doelgroepenbeleid afschaffen en kiest voor lineaire lastenverlagingen. Je moet er ook voor zorgen dat er aangepaste jobs zijn voor mensen die willen werken. En dan ga je sowieso meer mensen langer aan het werk helpen.'

 

'We moeten opletten dat de werkenden niet opdraaien voor alles wat verkeerd loopt. De federale regering redt de banken met 20 miljard euro belastinggeld. Vervolgens laat ze de begroting ontsporen onder het mom van de crisis. En wie gaat dat betalen? De werkende mensen. En vervolgens zegt men: we gaan je sociale bescherming afbouwen en u langer laten werken.'

 

Zit u op dezelfde lijn als Rudy De Leeuw, de topman van de socialistische vakbond ABVV, die zich verzet tegen het voorstel van premier Yves Leterme om gepensioneerden onbeperkt te laten bijverdienen?

 

Gennez: 'Ik ben daar niet tegen.Hoe meer mensen willen werken hoe beter.'

 

Klopt het beeld dat de sp.a weer een linksere koers vaart? Zo'n vermogenswinstbijdrage: had de sp.a dat enkele jaren geleden gelanceerd?

 

Gennez: 'Ik denk het niet. Maar wij kiezen er duidelijk voor aan de kant te staan van de werkende mens. Je moet hun perspectief geven, vertrouwen in de toekomst. Een vermogenswinstbijdrage maakt ons systeem eerlijker. Iedereen wil een eigen huis, schaf dus de onroerende voorheffing af op eerste woning. Iedereen heeft ook wat spaargeld, schaf dus ook de roerende voorheffing af op spaargeld.'

 

'Maar als je het geluk hebt om meer inkomsten te genereren door niet te moeten werken, dan moet je ook bijdragen.'

 

Geeft een dergelijke maatregel wel vertrouwen? Dreigt de middenklasse niet het slachtoffer te worden van die bijdrage?

 

Gennez: '80 procent zal minder betalen, 20 procent meer. Dat is een goede verhouding, want de 20 procent rijksten bezitten 65 procent van het vermogen in België. Wij stellen een oplossing voor om de lasten op arbeid te kunnen verlagen. De vermogenswinstbijdrage kan 3 miljard euro extra opleveren. Daarvan kan een deel worden ingezet om de bedrijfsvoorheffing te verlagen, een deel voor de verlaging van de werkgeversbijdragen en een deel voor de verhoging van de belastingvrije som. Zo creëer je werk en koopkracht.'

 

Johan Vande Lanotte, uw voorganger als partijvoorzitter, was tegen een vermogensbelasting omdat hij vreesde dat de grote vermogens naar het buitenland zouden verdwijnen.

 

Gennez: 'Het is geen vermogensbelasting, maar een vermogenswinstbijdrage. Het is een belasting op een fictieve aangroei van het vermogen over een langere periode. In Nederland is die aangroei vastgelegd op 4 procent. En daar heffen we belastingen op. Niet de bron wordt belast, maar de winst.'

 

De grootste vermogens slagen er toch in constructies op te zetten om hun vermogens buiten beeld te houden.

 

Gennez: 'Elk systeem heeft als ergste vijand diegene die het wil misbruiken.'

 

Als je een dergelijke belasting wil invoeren, is een vermogenskadaster nodig. En dat is er nog altijd niet.

 

Gennez: 'Als je het bankgeheim opheft, moet dat mogelijk zijn. Wij zijn ongeveer het laatste land dat krampachtig vasthoudt aan het bankgeheim, maar toch zal het sneuvelen. Ik weet dat veel mensen daar bang voor zijn, maar wie gewoon gaat werken en belastingen betaalt, hoeft daar geen vrees voor te hebben.'

 

De liberalen spreken over een succesbelasting. Wie een florerend bedrijf heeft, wordt ontmoedigd, want hoe groter zijn vermogen, hoe meer hij belast wordt. Dat versmacht de economie.

 

Gennez: 'De reactie van de klassieke rechterzijde is nogal voorspelbaar. Ik heb meer respect voor de reactie van Luc De Bruyckere (voorzitter van de ondernemersorganisatie Voka, red.) die het voorstel het overwegen waard vindt. Ook Axel Haelterman, fiscalist van de KULeuven, steunt het idee.'

 

Het is natuurlijk makkelijk om voorstellen te lanceren vanuit de oppositie. Maar als beleidspartij - in de Vlaamse regering - krijgt de sp.a toch maar weinig in beweging. De federale regering steekt nu zelfs positief af tegen de Vlaamse regering, waar alles lijkt te zijn stilgevallen.

 

Gennez: 'Het Vlaams regeerakkoord maakt alleszins veel sterkere keuzes dan het federale, wat je bezwaarlijk een regeerakkoord kan noemen. De Vlaamse regering houdt haar huishouden op orde door een begrotingsnorm af te spreken en daar naar te streven.'

 

'Wel vind ik dat er inzake innovatie een tandje moeten worden bijgestoken. Daar ben ik meer en meer overtuigd van geraakt door bedrijven te bezoeken.'

 

Er zijn dus verkeerde keuzes gemaakt bij de regeringsonderhandelingen?

 

Gennez: 'Toen wisten we nog niet dat de crisis zo diep zou snijden.'

 

Het is toch niet alleen in tijden van crisis dat je in innovatie moet investeren?

 

Gennez: 'Neen, maar in tijden van crisis moet je een tandje bijsteken. In dat opzicht ben ik het eens met Hillary Clinton en anderen: 'Never waste a good crisis', het is het moment om het verschil te maken.'

 

Het beeld over de Vlaamse regering wordt op dit moment volledig overschaduwd door de discussie over de Oosterweelverbinding. Gelooft u dat er een oplossing komt?

 

Gennez: 'Dat legt inderdaad een schaduw over de regering. Wat moet je doen met een 15 jaar oud dossier dat al heel veel geld heeft gekost en waarin nog niets is gebeurd, maar waarover wel al een referendum is georganiseerd waarin de bevolking zich tegen het ontwerp van de Lange Wapper heeft uitgesproken?'

 

'Je mag de impact van dat dossier niet onderschatten. Brussel-Halle-Vilvoorde splitsen is nodig, maar daar gaat de gemiddelde inwoner van Halle zijn leven niet ingrijpend door veranderd zien. De discussie over de Oosterweelverbinding heeft wel een invloed op de leefbaarheid van Antwerpen.'

 

Zal de sp.a zich blijven verzetten tegen een Oosterweel Light?

 

Gennez: 'De sp.a wil een oplossing voor een mobiliteitsknelpunt, een goede ontsluiting voor de haven, maar ook een garantie voor de leefbaarheid. Er kan enkel een oplossing worden gevonden als alle 30 of 40 scenario's samen worden gelegd en daaruit de beste elementen worden gehaald.'

 

Straks komt er mogelijk een voorstel op tafel voor de splitsing van BHV. Wat mogen we verwachten van de sp.a in dat dossier?

 

Gennez: 'We zullen een constructieve houding aannemen, want dat is een dossier dat de Wetstraat al veel te lang gijzelt en dat daardoor een gigantische impact heeft op de Dorpsstraat. Als nog slechts 17 procent van de bevolking vertrouwen heeft in de politiek, dan heeft dat te maken met een gebrek aan daadkracht van een politieke klasse. Mensen hebben de indruk dat ze in een geblokkeerde samenleving leven. Daarom moet BHV zo snel mogelijk gesplitst worden. Maar er moet ook een institutioneel kader worden gecreëerd waardoor de stabiliteit kan terugkeren. En de eerste voorwaarde daarvoor is samenvallende verkiezingen houden. Waarom wordt er niet beslist op federaal niveau? Eerst omdat ze er twee jaar niet in geslaagd zijn om een regering te vormen en nu omdat ze bijna opnieuw naar de kiezer moeten.'

 

Is de achterliggende gedachte van samenvallende verkiezingen dat je op een of andere manier met dezelfde coalities moet werken om het land weer bestuurbaar te maken?

 

Gennez: 'Samenvallende verkiezingen zijn een institutioneel verhaal, geen coalitieverhaal. We zijn om inhoudelijke reden niet in de federale regering gestapt. We hadden er en cours de route al 27 keer kunnen inzitten, maar als je niet gelooft in het verhaal, dan blijf je er beter van weg. Op Vlaams niveau ligt dat anders. In het Vlaams regeerakkoord geloof ik wel.'

'Wij kiezen er duidelijk voor aan de kant te staan van de werkende mens', zo verdedigt sp.a-voorzitster Caroline Gennez het voorstel om een vermogenswinstbijdrage in te voeren.