Een basisloon voor iedereen, is dat haalbaar en betaalbaar? Ja, denkt sp.a-ondervoorzitter Stephanie Van Houtven. Al moeten er wel wat valkuilen worden gedempt.

Toen Roland Duchâtelet bijna twintig jaar geleden het voorstel voor een onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen lanceerde, oogstte hij in de eerste plaats veel spot. Anno 2017 zijn de geesten een stuk rijper. De Nederlander Rutger ­Bregman schreef met Gratis Geld Voor ­Iedereen een bestseller, in Finland experimenteren ze ermee en de Zwitsers mochten zich vorig jaar zelfs uitspreken in een referendum (al werd het uiteindelijk njet).

Het is dan ook een aantrekkelijk idee: als we met zijn allen zeker zijn dat de overheid op het einde van de maand een bedrag op onze rekening stort, hoeft niets meer en kan alles. Vrijheid en gelijke kansen voor iedereen. Dus waar wachten we nog op? Het basisinkomen heeft alvast het voordeel van de duidelijkheid, maar evenzeer schuilen er een paar flinke valkuilen die we tot op vandaag niet gevuld krijgen. Hoe hoog moet dat bedrag dan zijn? Kunnen we dat financieren als je iedereen een basisbedrag geeft dat boven de armoedegrens ligt, een bedrag dat flink hoger ligt dan de 750 euro die Duchâtelet voorstelt? Wat als je een ongeluk hebt en drie operaties moet ondergaan, hoe moet je dat dan betalen? Terechte vragen, waarop de antwoorden tijdens elke discussie wat warriger worden. De truc zit hem erin om de basisgedachte en de voordelen te behouden en de nadelen te zuiveren.

Sociale zekerheid op de helling

Solidariteit is het basisprincipe waarop onze sociale zekerheid gestoeld is. Wie ziek wordt, uitvalt of door pech wil werken maar dat niet kan, wordt 'sociaal' beschermd. Omdat het iedereen kan overkomen, zijn we met zijn allen bereid om daartoe bij te dragen. 

Precies door een sterke sociale zekerheid verzekeren we ons tegen armoede en tegenslag.

Met een onvoorwaardelijk basisinkomen zet je die verzekering op de helling: vrijheid krijg je, maar de verplichting om bij te dragen valt weg. Waarom zou je nog gaan werken en bijdragen aan een samenleving, als je buurman dat doet en er zo mee voor jou wordt gezorgd dat onze gezondheidszorg top blijft, net als het onderwijs voor je kinderen? Niet werken, maar wel genieten van de gulle giften van de welvaartsstaat is voor mij en mijn partij geen optie. Maar niet getreurd, we kunnen wel degelijk het beste van het basisinkomen behouden en koppelen aan een sociale zekerheid die eenvoudiger en eerlijker is, en vooral aangepast aan de noden en behoeften van de 21ste eeuw. En die noden zijn er wel degelijk.

Time-out

Eén: de loopbanen van vandaag zijn niet langer de loopbanen van de vorige eeuw, die de basis vormden van de sociale zekerheid die we vandaag kennen. Een recente enquête leert dat 670.000 Vlamingen stress hebben op het werk, het aantal burn-outs neemt zienderogen toe, jobuitval is niet toevallig de ziekte van deze tijd. Mensen zijn wel degelijk bereid om een inspanning te doen, maar dan moet er wel iets tegenover staan. De combinatie van werk en gezin moeten we weer leefbaar maken en onze 'sociale verzekering' daar ook op enten. Dat betekent dat we mensen opnieuw de regie geven over hun eigen leven door periodes van minder werken met veel werken af te wisselen dankzij een eenvoudige time-outrekening. Die rekening bouw je op van bij het begin van je loopbaan, en je put er vrij uit doorheen je loopbaan. Wanneer je wil, om de reden die je zelf wil. Mensen verdienen naast loon gewoon tijd en dan maakt het niet uit of je werknemer, zelfstandige of ambtenaar bent. Weg met die statuten. Zo rekenen we niet alleen af met een wirwar van vervangingsinkomens waar niemand nog wijs uit raakt, maar maken we langere loopbanen meteen ook werkbaar.

Twee: het begrip arbeid heeft dringend nood aan een moderne - lees: veel ruimere - invulling. Waarom is voor je zieke kind zorgen geen échte job? Waarom krijg je voor de zorg voor je hulpbehoevende ouder geen écht loon in plaats van een kleine uitkering die amper de kosten dekt? Waarom word je niet deftig betaald als je elke dag opnieuw voor een veilige schoolomgeving zorgt? Het zijn allemaal jobs die voor een samenleving relevant zijn, maar die we tot vandaag niet in loon durven om te zetten. Waarom deinzen we ervoor terug om die maatschappelijk waardevolle taken te waarderen? Door die groep een basisloon te geven (je moet dus werkbereid zijn) waardeer je die inzet met een inkomen dat zekerheid biedt. Zo'n systeem zou bovendien de druk op onze sociale zekerheid niet alleen aanzienlijk verlichten, het zou onze samenleving gewoon keihard vooruit helpen.

Portie gezond verstand

Kortom, enkele zaken fundamenteel herdenken kan, als we dat willen. Net als nieuwe afspraken maken. Alleen volstaat dan niet enkel een goed hart met de flinke scheut solidariteit waar ons zo geroemde sociale systeem op gestoeld is, maar ook een portie gezond verstand. Met een time-outrekening en een basisloon voor wie maatschappelijk relevant werk levert, timmeren we alvast aan de weg om onze sociale zekerheid niet alleen eenvoudiger, maar ook eerlijker te maken. En in tegenstelling tot een universeel en onvoorwaardelijk basisinkomen ook betaalbaar te houden.

 Stephanie Van Houtven 

© Gazet Van Antwerpen - 02/02/2017