Het is de eerste keer sinds lang dat de Vlaamse socialisten het feest van de arbeid vanuit de oppositie vieren. En dat gaat hen wel af. Leterme I is dan ook een regering waar makkelijk tegenaan kan worden gebeukt. Maar dat betekent niet dat de Vlaamse socialisten er weer helemaal zouden staan.

Na de verkiezingsopdoffer van 10 juni 2007 lag de sp.a in de touwen. Alles wat de voorgaande jaren met heel wat marketing was opgebouwd, zakte als een pudding ineen. Plots was er niets meer: geen hippe boegbeelden, geen wervend programma, geen socialistische boodschap. Het zwarte gat.

Een nieuwe generatie sp.a'ers moet vanuit het niets het socialisme heruitvinden. En dat zal tijd vergen. Voorzitster Caroline Gennez hoopt er terug te staan tegen de volgende federale verkiezingen, die er pas in 2011 komen. De Vlaamse verkiezingen van juni 2009 komen er te snel, vreest ze.

Teletubbies
Eerst en vooral zullen de Vlaamse socialisten het verleden van zich moeten afgooien. Het bord afvegen, is waar de sp.a nog maar aan toe is. De nieuwe generatie dertigers bij de sp.a zal moeten revolteren tegen het tijdperk van de Teletubbies, om een nieuw, eigentijds socialisme te kunnen uitvinden.

Het debat weer openen, is de eerste stap die nu schoorvoetend wordt gezet. Ten tijde van Stevaert en Vande Lanotte hing er een 'omerta' over heel de partij. Wie kritiek had, of wie 'ambetante' dossiers wilde aankaarten, kreeg ervan langs. Het socialisme zou gezellig zijn of niet zijn. Na verloop van tijd durfde niemand zich nog te roeren.

En zo kwam het dat de sp.a vooral uitblonk als een partij die geen stelling wilde innemen als dat stemmen dreigde te kosten. Dat viel heel hard op als het ging over zaken die eigenlijk tot de corebusiness van de socialisten zouden moeten horen, zoals heel het integratie- en migratievraagstuk en de daarmee gepaard gaande onzekerheid.

De basismilitant was gefrustreerd, de kiezer haakte af. De analyse achteraf was snel gemaakt. Er was al te gemakzuchtig van uitgegaan dat de 'sossen' er wel weer zouden bij zijn. Na bijna twintig jaar onafgebroken regeringsdeelname, leek het wel alsof de socialisten altijd in de regering zouden zitten.

Populistisch links
Het wordt zoeken naar een nieuwe invulling van het socialisme. Maar daar is de sp.a nog altijd niet aan toe. Eerst moet het stof gaan liggen. De tegenreactie op het tijdperk van de Teletubbies is noodzakelijk, maar teruggrijpen naar een doctrinair socialisme of terugplooien op de socialistische volkshuizen lijkt geen toekomstproject.

Welke richting de socialistische partij zal inslaan, is nog onduidelijk. Wel is het duidelijk dat de sp.a heel wat kiezers - langs de travaillistische kant, zoals dat dan heet - op 10 juni de oversteek heeft zien maken naar Lijst Dedecker. Als daaruit al iets mag worden geconcludeerd, dan is het dat de socialistische kiezer wel oren heeft naar uitgesproken standpunten, zelfs al klinken die populistisch.

De 'eminance grise' van de sp.a Louis Tobback heeft het ook al eens laten vallen. In Europa blijkt er weer ruimte te komen voor socialistische partijen die geprononceerde standpunten innemen. 'Ik heb het gevoel dat het geloof in de maakbaarheid van de maatschappij een voorzichtige comeback beleeft', ontleedde Tobback het al eens. En daar put Louis Tobback moed uit. 'Wie denkt dat er geen socialisten meer nodig zijn, die moet zijn oor eens bij de steenrijke Amerikaanse belegger Warren Buffett te luisteren leggen. Die zegt dat er wel degelijk een klassenstrijd aan de gang is. Ongelooflijk. Terwijl wij ter linkerzijde de term klassenstrijd haast niet meer in de mond durven te nemen.'