Sinds de partij wakker schrok na een peiling die amper 14 procent voorspelde, heeft sp.a-voorzitster Caroline Gennez het roer stevig in handen genomen. De boodschap voor de verkiezingen van 2009 is duidelijk: alle hens aan dek, het is pompen of verzuipen. Heilige huisjes, zoals het huidig kartel met Vl.Pro, kunnen sneuvelen, taboes mogen niet overeind blijven. 'We hebben te lang onze kop in het zand gestoken.'

Hoe zwaar tilt u aan de onkostennota's die Bettina Geysen tot ontslag dwongen als voorzitster van Vl.Pro?

"Met belastinggeld moet je heel voorzichtig omgaan. Bettina heeft niets strafbaars gedaan en ze hoeft niet eeuwig aan de schandpaal genageld te worden voor fouten uit het verleden, maar ze moet wel toegeven dat die onkostennota's ongepast waren. Ik huiver bij de idee van een heksenjacht, maar als politicus weet je dat je een voorbeeldfunctie hebt en dus moet je je gedragen."

Heeft het nog zin om met VlaamsProgressieven als zelfstandige partij door te gaan?

"Ze hebben foute keuzes gemaakt, maar dat kan gebeuren als je bij de verkiezingen zo'n dreun gekregen hebt. Wij hebben vanaf dag één een consequent traject uitgezet. Het heeft veel te lang geduurd naar mijn goesting, maar we hebben oppositie leren voeren en we weten waar we in 2011 willen staan en we gaan voluit voor 2009. Bij hen liep het anders, meer met stop en go, en nu blijkt dat als los zand aan elkaar te hangen. Maar er zitten daar veel goede mensen, waar ik het zelfs honderd procent mee eens kan worden. Je kunt je de vraag stellen of we op een bepaald moment geen nieuw project boven de doopvont moeten houden. Maar het zou dom en ongepast zijn om dat als grote kartelpartner in deze crisis op te dringen. We gaan niet rap een tong draaien aan de voordeur om dan te zien dat we toch niet bij elkaar passen."

Houdt u rekening met een scenario waarbij de Vl.Pro'ers zelfs beseffen dat ze evengoed een soort sp.a'ers kunnen worden?

"Dat zou zeer wijs zijn."

Politiek is wel een harde stiel geworden. Kijk naar uw verkeersspecialist Flor Koninckx: één misstap, betrapt worden met een glas teveel op, en hij mag niks meer zeggen over verkeersveiligheid.

"We hebben hem van het dossier gehaald, omdat er gewoon mee gelachen werd. Er circuleerden moppen op internet en daar zaten zelfs goede bij. Geloofwaardigheid is belangrijk. Flor weet bijzonder veel van verkeer en hamerde er altijd op dat de regels respecteren een heilige plicht is. Als je die dan zelf niet volgt, is er een probleem. Maar hij is daar heel correct in geweest, heeft zijn fout toegegeven en dat betekent niet dat hij niet meer aan politiek mag doen."

Geldt dat ook voor de federale ministers die in de problemen gekomen zijn? Is er stilaan geen sprake van afgunstpopulisme?

"Dat is geen goede evolutie, maar politici moeten wel van een redelijk onbesproken gedrag zijn. Als je je fouten niet eens toegeeft, bewijs je niemand een dienst en voed je de antipolitiek. Wat Patrick Dewael (Open Vld) nu bijvoorbeeld doet na de problemen met de politietop is du jamais vu en het ambt onwaardig. Eigenlijk zegt hij: 'Veiligheid kan mij eigenlijk niets schelen, ik zit hier bij gratie van een politiechef die zelf monddood is en ik zal het wel in de bak laden van twee brave medewerkers'. Dat is laakbaar, onethisch en reden voor ontslag. Ik ben heel trots dat wij niet zulke vertegenwoordigers hebben en hadden.
"De Fortisaandelen van Karel De Gucht zijn van een andere orde. Politici moeten hun verantwoordelijkheid nemen, ook voor hun individuele daden, maar wat mij betreft moet hij voorlopig niet voor een strafrechter verschijnen. Wij vragen een uitgebreid, parlementair onderzoek over de hele aanpak van de financiële crisis. "

De oppositie lijkt stilaan op kruissnelheid. Misschien omdat de regering ook wat actiever geworden is?

"Dit blijft de slechtste regering ooit. Het is niet dankbaar oppositie te voeren tegen een regering die niet bestuurt en dat blijft tot nader order zeer moeilijk. De politiek is volledig geblokkeerd en dat heeft stilaan zijn impact op het werkelijke land. De regering zou beter eerlijk zijn en ermee stoppen."

En dus volgend voorjaar ook federale verkiezingen organiseren?

"Dat lijkt mij zinvol. Niet alleen omwille van deze regering, maar ook voor het voortbestaan van het land en de efficiëntie van het bestuur. Gescheiden verkiezingen zorgen ervoor dat je niet meer kan besturen, zeker niet als je ook nog eens met politici zit die bang zijn van hun eigen schaduw en geen maatschappelijk project hebben. Deze ploeg had drie speerpunten: het communautaire, het sociaal-economische en asiel en migratie. Op geen van die drie vlakken worden beslissingen genomen."

Over asiel hebben we sp.a nog niet veel gehoord.

"We mogen geen taboes hebben en die hebben we bij asiel en veiligheid bijvoorbeeld lang gehad. Louis Tobback en Johan Vande Lanotte hebben in de jaren negentig op beleidsvlak voor asiel zeer goede dingen gedaan, maar ook als we niet deelnemen aan het beleid moeten we daar een mening over durven hebben. Het ergste wat je kan doen is je kop in het zand steken en we moeten er niet fier op zijn dat we dat soms wel gedaan hebben."

Welaan dan, wat moet er gebeuren?

"Het is bij uitstek het dossier dat volledig geblokkeerd zit. Het gaat maar over een paar duizend mensen en op hun kap wil men het blijkbaar eens lekker hard spelen. Dat is van een grenzeloos cynisme. Eigenlijk gebeurt hetzelfde als in de communautaire discussie: de partijen hebben zich vastgezet op torenhoogte beloftes. Annemie Turtelboom (Open Vld) zou het hele systeem hervormen, als minister van Asiel en Migratie zou ze het land op dat vlak in een nieuwe plooi leggen. De andere kant, vooral cdH, stelt daar haar eisen tegenover en blijkbaar is het dan goed bestuur om niets te doen en te zeggen dat je je woord gehouden hebt. Het gevolg is moedeloosheid en dat is het ergste wat de politiek zichzelf kan aandoen, want dan vluchten mensen naar de extremen en de antipolitiek."

Hoe geraak je daaruit?

"Je moet de dossiers asiel en migratie uit elkaar halen. Nu is alles aan alles gekoppeld. Open Vld wil meer economische migratie forceren en gebruikt daarvoor asielzoekers en illegalen die daar eigenlijk niets mee te maken hebben. Je moet een individuele regularisatie doorvoeren, geen collectieve. Laat alle gezinnen met kinderen die hier drie jaar zijn, blijven. En voer duidelijke criteria in voor de anderen. Dat mag voor ons gerust taal- en werkbereidheid zijn. Je mag streng zijn, als het maar duidelijk en correct is. Maar het is oneerlijk om die discussie met het debat over migratie te vermengen. Ik ben geen voorstander van acties als kraanbezettingen en hongerstakingen, want dat is chantage. Maar de politieke impasse die daartoe leidt door alles aan elkaar te koppelen, is evengoed chantage. Het wordt tijd dat iemand zegt dat het zo niet verder kan en dan lijkt de premier de aangewezen persoon te zijn."

Maar die doet dat niet.

"Hij laat alles op zijn beloop. De pensioenen, het zilverfonds, de begroting, waar we nu al aan een tekort van vier miljard zitten. Dat is niet langer après moi le déluge, maar le déluge aujourd'hui, j'y suis, j'y reste. Dat is Leterme."

Hij heeft naar eigen zeggen de bankencrisis toch goed aangepakt?

"Voor alle duidelijkheid, de kredietcrisis is niet de verantwoordelijkheid van Leterme, zoveel macht dicht ik hem niet toe (lacht). We hebben onlangs een tabel gevonden waarin de omzet van de financiële sector de voorbije jaren vergeleken werd met die van de reële economie. De financiële sector stond op 5000, de reële economie op 3. Dat legt de wanverhouding bloot. Dit is een zeepbel, maar wel een waarop ons hele systeem gebouwd is.

"Daar kan de regering niets aan doen, maar ze heeft wel de verdomde plicht om te doen wat ze kan. Ik zie alleen een blunderparcours. Geen enkel land heeft zijn grootste bank, zijn economisch kroonjuweel verkocht. Wij wel. Waarom nam België een participatie van 49 procent in Fortis en geen 51 procent? Omdat Didier Reynders (MR) een ultraliberaal is die niet wou weten van een verfoeilijke nationalisatie. Had hij het wel gedaan, dan was de rest misschien niet nodig geweest. Maar nu hebben we ons uiteindelijk moeten laten uitkopen. Nu zijn ze kwaad op Bos en Balkenende (de Nederlandse ministers die Fortis Nederland en ABN Amro binnenrijfden, LVI/WP), maar in dit verhaal ben ik toch liever Bos of Balkenende dan Leterme of Reynders."

Heeft sp.a een antwoord op de crisis?

"Karel De Gucht zegt dat het systeem in wezen goed is en dat we dus over moeten gaan tot de orde van de dag. Wij waarschuwen daarvoor. Je moet meer controleren en dat gaat verder dan het installeren van een regulator. We pleiten ervoor een onafhankelijke commissie op te richten, waar banken hun producten voorstellen voor ze op de markt komen. Die kunnen dan op basis van het risico in categorieën ingedeeld worden. En sommige producten zal je gewoon van de markt moeten weren, omdat hun herkomst niet te traceren valt en het risico niet in te schatten is. Het zou goed zijn als Europa in die richting werkt, maar als we willen, kunnen we dat in België meteen invoeren. Maar dan zou de regering in staat moeten zijn om iets te beslissen."

Zelfs de Congolezen wachten nu al op de premier.

(lacht) "Inderdaad. Je kan eigenlijk niet meer van een regering spreken, er zijn ministers en hier en daar een verdwaalde staatssecretaris."

Is Frank Vandenbroucke er intussen van overtuigd dat het beter was voor de oppositie te kiezen?

"Absoluut. Ik weet niet of hij het al publiek gezegd heeft, maar Patrick Janssens en Johan Vande Lanotte hebben dat wel al gedaan. Op het partijbureau is Frank intussen de eerste om de oppositie mee aan te vuren. Het heeft een tijdje geduurd, maar het werkt wel. Hij blijft overigens geheel terecht verdedigen dat we wel in de Vlaamse regering gebleven zijn. Als je uit de ene regering stapt omdat de andere op geen orgel trekt, dan ben je even mallotig bezig als de andere partijen."

Als deze regering zo asociaal is, moet u stilaan dan ook niet de linksen die Leterme I wel steunen op hun verantwoordelijkheid wijzen? De vrienden van PS en ACW?

"We hebben bewust gekozen voor de oppositie omdat we in de regering het verschil niet konden maken. Onze sociale ondergrens bleek niet aanvaardbaar. De PS heeft die afweging niet gemaakt, uit partijstrategische overwegingen. Ze zijn erbij gaan zitten in de hoop dat het niet erger zou worden. Ik begrijp dat, maar het was niet onze keuze."

Maar moet u Elio Di Rupo, Jo Vandeurzen en Luc Cortebeeck niet wat aanporren?

"CD&V heeft zich volledig vastgezet op het communautaire, het makkelijkste thema om mee te scoren in dit land. Ze hebben dat gedaan omdat acht jaar oppositie het ergste is wat hen ooit is overkomen. Nu kunnen ze op geen enkel vlak nog het verschil maken. Die partij heeft toch geen standpunten meer?

"Ik vind dat het ACW en de PS zich met hun steun aan deze regering een grote verantwoordelijkheid tegenover de volgende generaties en de politiek in het algemeen op de schouders halen. Ik ga daar niet voor applaudisseren, integendeel. Ik ben niet de hoeder van mijn broeder. Natuurlijk kan ik kwaad worden op Cortebeeck, maar ik ben het wel nog altijd voor 99 procent met hem eens. Als ik met ACW'ers praat, hoor ik vooral een diepe zucht. Dat is de moedeloosheid die toeslaat. Die delen wij niet, wij zijn met veel goede moed bezig ons verhaal vorm te geven. Dat is wel plezant, al zie je het misschien nog niet in de peilingen."

Hoe is dat als er een peiling van 14 procent binnenkomt?

"Dat is even slikken. Je voelt dat je niet goed genoeg bezig bent en je hebt genoeg schoonmoeders, ook in eigen rangen, om je daar ook nog eens op te wijzen. Maar die peiling heeft er wel voor gezorgd dat iedereen wakker is. Het was een wake-up call."

Hebt u al een antwoord gevonden?

"Wanneer hebben socialisten gescoord in het verleden? Als ze op hun corebusiness van economie, sociale zekerheid en pensioenen het enige linkse, progressieve antwoord zijn. We moeten het verschil maken tegen de vlaktaks, tegen de private hospitalisatieverzekering. En wanneer scoren socialisten echt goed? Als ze ook nieuwe thema's en maatschappelijke groepen aanspreken: verkeersveiligheid met Steve Stevaert, de kernraketten met Karel Van Miert. Je moet sterk zijn op de corebusiness en de tijdsgeest vatten. Dat is iets anders dan de partij constant verruimen. De mensen die met die thema's bezig zijn, zijn niet noodzakelijk georganiseerd. Elke moeder wil dat haar kind veilig op school aankomt. En die moet je aanspreken."

U trekt met zes jonge kopstukken een roadshow op gang. Zijn dat straks ook de lijsttrekkers?

"Dat is absoluut nog niet beslist. Maar het zou dom zijn hen niet op de lijst te zetten, ze zullen allemaal veel stemmen halen. Dit is geen voorafname op de lijstvorming, maar hopelijk wel op de sp.a van morgen. Voor onze generatie is dit de eerste economische crisis van die omvang, daar willen we met een frisse blik naar kijken en nieuwe oplossingen aandragen."

En daar zijn Vandenbroucke en Vande Lanotte te oud voor?

"Nee, maar zij hebben dat al meegemaakt. De oplossingen van toen, de BTK's en de DAC's, moeten niet terugkomen, we moeten iets nieuws verzinnen, nieuwe concepten bedenken. Het is toch logisch dat je dat verhaal met generatiegenoten op touw zet. Frank en Johan zijn bijzonder waardevol voor de partij, maar dat is niet meer voor twintig jaar. Ik vind trouwens dat we ons te lang verscholen hebben achter onze hele sterke top. Dat heb ik niet graag."

Iedereen moet in de wind gaan staan.

"Het is guur weer, iedereen moet in de wind. Dit keer zal niemand kunnen of mogen ontsnappen."

Dus Patrick Janssens staat in 2009 op de lijst?

"Absoluut. Al kan ik nu nog niet zeggen waar." (zie ook kader op pagina 11, red.)

Zal hij op een plaats staan waarmee hij ook echt verantwoordelijkheid opneemt?

"Ik vind dat hij verantwoordelijkheid moet dragen."

Kan je het eigenlijk maken om de fractieleider in de Kamer, Peter Vanvelthoven, of kamerlid Freya Van den Bossche nog eens uit te spelen bij de Vlaamse verkiezingen?

"Alles is mogelijk, niets is beslist. Maar ik heb daar geen principiële bezwaren tegen. Voor de toekomst van het socialisme heb ik heel veel principes. Zolang ik in de spiegel kan blijven kijken, heb ik geen scrupules. Iedereen met een hart voor de partij moet in de wind en op de barricaden. We hebben als socialisten veel recht te zetten."

Over een eventuele opslorping van Vl.Pro:

We gaan niet rap een tong draaien aan de voordeur om dan te zien dat we toch niet bij elkaar passen.

Over de problemen aan de politietop:

Wat Patrick Dewael nu doet is 'du jamais vu' en het ambt onwaardig, laakbaar, onethisch en reden voor ontslag. Ik ben heel trots dat wij niet zulke vertegenwoordigers hebben en hadden.