Vanuit de Antwerpse haven vertrekken jaarlijks tienduizenden tonnen ‘vuile diesel’ naar Afrika, met een enorme impact op mens en milieu tot gevolg. Güler Turan kaartte het probleem aan bij minister-president Bourgeois (N-VA), maar die schoof de hete aardappel door. Volgens Bourgeois ligt de oplossing bij de overheden in West-Afrika. “Nonsens,” vindt Turan, “de argumenten om sterk vervuilde brandstoffen te blijven exporteren, zijn zo lek als een zeef”.

Uit het rapport ‘Dirty Diesel’ dat de Zwitserse NGO Public Eye in december vorig jaar publiceerde, blijkt dat vanuit de havens van Antwerpen, Rotterdam en Amsterdam (ARA) enorme hoeveelheden hoogzwavelige diesel naar Afrika worden uitgevoerd. Deze brandstof bevat een veelvoud van de bij ons toegelaten concentraties zwavel, wat gepaard gaat met een zeer hoge uitstoot van roet en fijn stof.  De onderzoekers van Public Eye tankten diesel bij tankstations in acht Afrikaanse landen. Die bleek gemiddeld 200 keer meer zwavel te bevatten dan volgens de Europese standaarden is toegestaan. Ook werden veel te hoge concentraties van andere schadelijke substanties teruggevonden, zoals benzeen en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK's).

Sp.a wil daarom een verbod op de uitvoer van vuile diesel en pleitte eerder al voor een convenant tussen de havens van Antwerpen, Rotterdam en Amsterdam. Want alleen als zij samen zo'n verbod invoeren, kan de handel in sterk vervuilde en vervuilende brandstoffen een halt worden toegeroepen. Zo’n convenant is helaas niet afdwingbaar, maar kan wel het steeds weerkerende argument doorbreken dat een verbod enkel zou leiden tot een verschuiving van trafiek naar een concurrerende haven.

Gemeenteraadslid Toon Wassenberg (sp.a) interpelleerde ook havenschepen Marc Van Peel (CD&V) over het probleem, maar die toonde weinig bereidheid om concrete acties te ondernemen. Dat bevestigde Bourgeois in zijn antwoord op de vragen van Güler Turan. Bourgeois zei “meerdere keren” contact te hebben gezocht met het kabinet van Van Peel, echter zonder succes. Er zouden wel gesprekken tussen de havenbedrijven zijn geweest “over het afstemmen van communicatie en het hebben van meer aandacht voor duurzaamheid”.

Bourgeois stelde bovendien dat een verbod op de export van vervuilde brandstoffen geen zin heeft, want volgens hem “zijn de installaties die daar staan helemaal niet geschikt voor die zuiverder diesel”. Maar dat is een vals en misleidend argument, dat Vlaanderen en Antwerpen gebruiken om hun verantwoordelijkheid te ontlopen. Het klopt dat de meeste Afrikaanse raffinaderijen niet in staat zijn om brandstof te produceren die even schoon is als in Europa, maar dat hun installaties niet geschikt zouden zijn voor schone diesel, klopt niet. Zelfs als in deze installaties diesel van zogenaamde ‘African quality’ gemengd wordt met schonere Europese diesel, dan zal de resulterende diesel gemiddeld nog steeds van betere kwaliteit zijn. We legden het argument van Bourgeois ook voor aan de onderzoekers van Public Eye, die bevestigden dat het een drogreden is.

Volgens de milieumanager van het havenbedrijf “moeten de VN en de EU opleidingen verstrekken in die landen om met die minder ‘dirty’ diesel om te gaan”. Bourgeois pleit van zijn kant voor een Europees fonds dat subsidies geeft om de petrochemische installaties in ontwikkelingslanden “op ons niveau te brengen”.  Dat zijn lovenswaardige initiatieven op langere termijn die sp.a zeker kan steunen, maar zijn in essentie naast de kwestie en lijken vooral bedoeld om de eigen verantwoordelijkheid te ontlopen en een oplossing op de lange baan te schuiven. Wat nu nodig is, is concrete actie op korte termijn, namelijk een verbod op de export van vuile diesel via een convenant tussen de ARA-havens.

Dat de meeste Afrikaanse raffinaderijen momenteel nog niet in staat zijn om schone brandstoffen te produceren, is dus allesbehalve een geldig excuus om vuile brandstoffen vanuit de EU naar deze landen te blijven exporteren, wel integendeel. Bovendien hebben Ghana, Nigeria, Benin, Togo en Ivoorkust onlangs beslist om hun raffinaderijen nog tot 2020 de tijd te geven om de nodige investeringen te doen zodat ze schonere brandstoffen kunnen produceren. Tegelijkertijd kondigden deze landen aan de import van diesel met een te hoog zwavelgehalte uit de EU te gaan verbieden. Ook het Amsterdamse stadsbestuur stemde in met een voorstel dat de productie van giftige brandstoffen moet verbieden via een convenant met afspraken tussen het Amsterdamse havenbedrijf en de betrokken bedrijven.

Zowel in Nederland als in Afrika heeft het rapport van Public Eye overheden op verschillende niveaus tot actie aangezet. Verschillende betrokken partijen zijn samen aan de kar aan het trekken. Nu de Vlaamse regering en het Antwerpse stadsbestuur nog.