Als we straks op schone stranden willen liggen, moeten we ons veel meer bewust worden van het plastic dat we dagelijks in onze riolen lozen. Dat komt immers in grote mate gewoon in zee terecht, blijkt uit nieuw onderzoek. Daar zitten de kustburgemeesters vandaag over samen.

Iedere Vlaming gooit dagelijks 6.000 “microplastics” in de rivieren.' Dat zegt milieutoxicoloog Colin Janssen (UGent). En daar is de modale Vlaming zich niet goed van bewust, en al evenmin toont hij zich erg bezorgd. Gevolg: het plastiek stroomt mee met het water naar zee, waar het vervolgens in de Noordzee belandt en aan onze stranden aanspoelt.

Microplastics zijn kleine bolletjes (kleiner dan 1 mm) waaruit plastiek gemaakt wordt, en vooral ook deeltjes van afgebroken stukken plastiek.

Dat baart de burgemeesters van Vlaamse kuststeden zorgen. Op hun trimestriële overleg vandaag zal onder meer gepraat worden over de nood aan preventie om de strandvervuiling in te dijken.

'Een rookverbod aan de stranden is niet de bedoeling en lijkt onhaalbaar', weerlegt burgemeester Steve Vandenberghe (SP.A) van Bredene de mediaheisa die zijn voorstel vorige week kreeg. Veeleer gelooft hij in sensibilisering om mensen aan te sporen niet te roken en hun peuken niet in het zand te gooien. Maar vooral hoopt hij bijval te krijgen voor zijn plan om de 'plastic soep' aan onze kustlijn aan te pakken.

Daartoe organiseert hij op 20 juni een symposium. Later wil hij een resolutie voorleggen in het Vlaams Parlement.

Autobanden en douchegel

Op de stranden ligt immers vooral veel plastiek, zo bleek eind maart uit de jaarlijkse strandschoonmaak van de Surfrider Foundation. Over onze kustlijn werd meer dan 7.000 kilogram afval opgehaald. Dat waren vooral zakjes, flesjes, peuken en verpakkingen.

Het bevestigt wat wetenschappelijk onderzoek aantoont, maar in 2013 becijferde de UGent, na gedetailleerd onderzoek van 800 meter kust op vier badplaatsen, dat de grootste vervuiling niet eens op het strand, maar in de zee te vinden is. In het water en op de zeebodem ligt een grotere hoeveelheid microplastics dan op het strand. Voor elke kilo 'macroplastic' op de zeebodem ligt er 100 keer meer microplastic.

Een recent doctoraat van Lisbeth Van Cauwenberghe (UGent) werpt een scherp licht op de herkomst van veel van dat plastiek.

Op zes plaatsen langs de Schelde werd de hoeveelheid microplastics nagegaan. Die kleine deeltjes komen daarin terecht door lozingen van industrieën, het vuilnis van urbane centra (stukjes autobanden, ...) maar ook van huishoudens. Vooral de 'microbolletjes' in hygiënische producten (douchegel, tandpasta, ...) en de vezels die vrijkomen bij het wassen van synthetische kleding, zijn boosdoeners die intussen in meerdere landen verboden zijn.

Het plastiek in rivieren werd tot dusver nauwelijks 'gemeten'. Eind vorig jaar leerde een Zwitsers onderzoek dat ook de Rijn stevig vervuild is. In het Ruhrgebied werd een piek van bijna vier miljoen plasticdeeltjes per vierkante kilometer wateroppervlakte gemeten.

Mosselen en oesters

Volgens het Gentse onderzoek schieten de Vlaamse waterzuiveringsinstallaties tekort. Aan de installatie in Destelbergen werd voor én voorbij het zuiveringsproces gemeten. Daar blijkt dat slechts 44,7 procent van het plastiek uit het water gehaald wordt. Als dat geldt voor alle installaties, zouden in Vlaanderen dagelijks tussen de 15 en 50 miljard deeltjes in het rivierwater terechtkomen.

Het maakt zuiveringsinstallaties paradoxaal genoeg tot een krachtige bron van vervuiling.

Volgens Colin Janssen belandt het meeste afval op dié manier in zee. 'Onze waterzuivering is niet efficiënt genoeg. Plastiek breekt ook heel traag af, of zelfs niet, en belandt op den duur zelfs weer op ons bord, bijvoorbeeld in mosselen, garnalen of oesters. Sommige onderzoekers vermoeden

dat ze doorheen de maagwand in ons bloed terechtkomen.'

Betere sensibilisering moet de bevolking alert maken, zullen de kustburgemeesters vandaag stellen. Milieudeskundigen vragen al lang om plastic zakjes te verbieden, om scrub-zeep die polyethyleen bevat niet te gebruiken, om geen synthetische kledij te kopen, enzovoort.

'Het probleem,' vindt Janssen, 'is dat Vlaanderen andere aspecten van afvalbeheer vergeet omdat we hier zo goed en bewust recycleren. De mensen kunnen de grote getallen van afval ook niet vatten, tot je met hen een kilometer gaat wandelen langs het strand en alles opraapt wat je vindt: dan zijn ze geschokt. Daarom zijn lokale acties goed ter bewustwording.'

Lucht

Gisteren waarschuwde in Groot-Brittannië professor Frank Kelly het parlement dat microplastics nu ook ingeademd kunnen worden. Dat zou gebeuren omdat ze in slib zitten dat als meststof op het land uitgegoten wordt. Wanneer dat vervolgens droogt, komen de deeltjes in de lucht. De hypothese wordt onderzocht.