Deze studiedag had alles om goed getimed te zijn. Precies vorige week keurde het Vlaams parlement het decreet Vlaamse sociale bescherming goed. Intussen is er hier in Brussel één en ander veranderd (waarover later meer) maar dat mag ons niet beletten om verder te werken aan onze opdracht: een goede sociale bescherming bieden aan de Brusselaar. Ik ben daarom blij dat jullie hier vandaag in zo grote getale zijn ondanks de politieke actualiteit en op de warmste dag van het jaar.

Het lijkt me niet overdreven om te zeggen dat dit decreet een mijlpaal is in de uitbouw van een Vlaams zorgaanbod. De Vlaamse Sociale bescherming betekent een drastisch uitbreiding van de Vlaamse zorgverzekering zoals we die al kenden. Naast de bestaande premie van 130€ tussenkomst per maand voor niet-medische kosten worden ook de tegemoetkoming aan bejaarden, overgekomen naar de gemeenschappen na de 6de staatshervorming, en het Basisondersteuningbudget voor mensen met een beperking voortaan ondergebracht in deze Vlaamse Sociale Bescherming.

In het Vlaams Gewest moet iedereen verplicht aansluiten en betaalt 50€ (of 25€) per jaar, in Brussel is dat optioneel. Alle Brusselaars die dat willen kunnen zich aansluiten en moeten dan vanaf de leeftijd van 26 elk jaar een bijdrage betalen; mensen die later aansluiten krijgen een straftijd van 5 jaar. Met andere woorden, ze moeten eerst vijf jaar betalen voor ze recht hebben op de verschillende premies.

Nu, de plannen voor de uitbouw van deze Vlaamse sociale bescherming liggen al langer op tafel, maar op het terrein bestaat nog veel onduidelijkheid.

Ten eerste stel ik elke dag vast dat veel Brusselaars nog nooit van de Vlaamse sociale bescherming hebben gehoord of in ieder geval geen flauw idee hebben wat die precies inhoudt en hoe ze zich kunnen aansluiten.

Bovendien zijn er nog heel veel vragen hoe de uitrol er in Brussel zal gaan uitzien, morgen maar ook in de verdere toekomst. Vlaanderen raast als een trein vooruit, zonder rekening te houden met Brussel, de specifieke Brusselse context en de plannen van de Brusselse regering.

Nochtans heeft de invoering van de VSB potentieel een enorme impact op het leven van veel Brusselaars.

Laat mij u een aantal voorbeelden geven:

Stel, ik heb een ongeval en hou daar een beperking aan over, maar ik ben niet aangesloten bij de VSB; en laten we nu even abstractie maken van het feit dat BOB in etappes wordt ingevoerd, dan kan ik sowieso ook geen beroep doen op de 300€ basisondersteuningsbudget. Of toch niet de eerste vijf jaar als ik alsnog zou beslissen mij aan te sluiten. Maar ik heb natuurlijk niet pas binnen vijf jaar extra hulp nodig, maar nu meteen.

Of je wordt een dagje ouder en je wil graag thuis blijven wonen maar je hebt nood aan extra hulp om alles rond te krijgen: bij de was, de boodschappen of in de tuin. Of je beslist om naar een rusthuis te gaan en alle extra steun om de rusthuisrekening te financieren is welkom. Als je niet bent aangesloten bij de VSB kan je geen beroep doen op de premie van 130€ om thuishulp of –zorg te financieren of bij te passen in je rusthuisfactuur. Dat kan pas na vijf jaar, als je onmiddellijk zou aansluiten.

Ironisch genoeg zou het helpen als je naar Vlaanderen zou verhuizen en daar bijvoorbeeld naar een rusthuis zou gaan. Omdat aansluiten in Vlaanderen verplicht is, is er geen wachttijd en kan je dus onmiddellijk aanspraak maken op de verschillende tegemoetkomingen onder de VSB.

Intussen stel ik vast dat mensen die in Brussel wonen (en blijven wonen), Brusselaars die wel bij VSB zijn aangesloten in de toekomst sowieso andere, zeg maar meer sociale rechten zullen hebben dan andere. Brusselaars die wél op bepaalde tegemoetkomingen kunnen rekenen in vergelijking met hun stadsgenoten die niet zijn aangesloten bij VSB. En daar doemt voor mij het scenario op van een zorg op twee snelheden, van een stad waar goed geïnformeerde en goed verdienende Brusselaars op meer en betere zorg kunnen rekenen dan hun minder gefortuneerde buren.

Ik stel mij bovendien een aantal fundamentele vragen bij de plannen van de Vlaamse Regering op langere termijn: de Vlaamse regering heeft ook al aangekondingd dat bedoeling is om financiering van ouderenzorg, de thuiszorg, de revalidatie en de psychiatrische verzorgingstehuizen onder te brengen in de Vlaamse sociale bescherming en daar de omschakeling te maken naar persoonsvolgende financiering. Dat betekent dat voortaan niet langer de instellingen worden gefinancieerd maar dat mensen die zijn aangesloten een rugzakje krijgen met een budget om zelf hun zorg aan te kopen. Idee erachter is dat mensen zelf de regie over hun leven in handen krijgen en zelf zorg op maat kunnen organiseren.

Nog los van het feit dat ik mij soms de vraag stel af het hele concept van persoonsvolgende financiering geen fause bonne idée is - omdat ik vaststel dat het hele systeem zo complex dat je al deskundige moet zijn om uw eigen zorg georganiseerd te krijgen –  zie ik ook daar enkele grote uitdagingen voor Brussel:

Wat met de toegankelijkheid van de Vlaamse zorginstellingen voor Brusselaars? Als we morgen van instellingsfinanciering overschakelen naar persoonsvolgende financiering, zullen de facto dan niet enkel Brusselaars met VSB en het bijbehorende rugzakje nog zorg kunnen betalen in Vlaamse instellingen, zowel in als buiten Brussel? Nemen we dan niet de vrijheid af van Brusselaars om zelf te kiezen van welk zorgaanaanbod ze gebruik willen maken, iets dat wij heel belangrijk vinden?

Wat met de rentabiliteit van de Vlaamse zorginstellingen in Brussel? Kunnen die financieel overleven als ze afhankelijk worden van het persoonsvolgende budget van hun cliënten, zeker als je weet dat het aantal aansluitingen bij de zorgverzekering in Brussel de voorbije jaren sterk is teruggelopen?

En tot slot, hoe zal VSB zich verhouden tot de autonomieverzekering  waar de Brusselse regering aan werkt, bon werkte, en die ook de bedoeling heeft om mensen zich te laten verzekeren voor bijkomende zorgnoden? Zeker als je weet dat het Vlaams decreet momenteel mensen verbiedt om bij andere zorgverzekeringen aan te sluiten. Wat betekent dat voor mensen die al jaren zijn aangesloten bij de Vlaamse zorgverzekering als er ook een verplichte Brusselse autonomieverzekering zou komen?

Of zullen de welstellende Brusselaars, in tegenstelling tot de minder bedeelden, er toch belang bij hebben om twee keer te betalen, één keer voor de VSB en één keer voor de Brusselse autonomieverzekering ? De optie om de mensen slechts één keer te laten betalen voor één van beide en alles in back office te regelen lijkt eerder maar een theoretische mogelijkheid, aangezien de scope van de beide verzekeringssystemen niet dezelfde lijkt  :de autonomieverzekering is volgens de Beleidsverklaring van het Verenigd College niet bedoeld om verblijven in residentiële voorzieningen te financieren, terwijl Brussel ook niet kiest voor een persoonsvolgende financiering van de instellingen en de thuiszorg en –hulp in Brussel ook anders wordt gefinancierd dan in Vlaanderen.

Nu die laatste vragen over de verhouding tussen Brusselse autononomieverzekering en de VSB lijken helaas niet snel te kunnen worden uitgeklaard aangezien de kans tot mijn grote spijt reeel is, dankzij de eenzijdige en wat mij betreft totaal roekeloze beslissing van één partij, dat er weinig zal gebeuren op niveau van de Brusselse regering de komende maanden.

Maar dat neemt niet weg dat er zich een heel aantal vragen aandienen wat betreft de uitrol van de VSB in Brussel waar we vandaag al over moeten nadenken. Ik vind dat wij niet mogen talmen om die aan te kaarten.

Het opzet van de studiedag van vandaag is dan ook om een licht te werpen op wat die VSB precies inhoudt, zeker omdat ik vaststel dat er op het terrein nog zoveel onduidelijkheid over bestaat, maar ook en vooral om dieper in te gaan op de specifieke uitdagingen voor Brussel.

We moeten de vragen op scherp stellen zodat er op beleidsniveau zo snel mogelijk antwoorden kunnen worden geformuleerd. Kwestie van kort op de bal te spelen. Want het is onaanvaardbaar dat Brussel, of de Brusselaars kind van de rekening worden van een systeem, van een staatshervorming die zorgverstreking bijzonder complex, en als ik mag zeggen, zelfs nodeloos complex heeft gemaakt.