De Vlaamse wapenexport naar landen buiten de Europese Unie is vorig jaar gedaald van 67,1 miljoen naar 29,9 miljoen euro. Dat berekende De Tijd aan de hand van maandverslagen van de Vlaamse Dienst Controle Strategische Goederen. De forse stijging in 2015 heeft vooral te maken met een uitzonderlijk grote transactie naar de Verenigde Staten.

De Vlaamse wapenuitvoer behelst vooral export van technologie, zoals beeldschermen voor militaire vliegtuigen, nachtkijkers voor geweren en onderdelen van militaire vliegtuigen. Om veiligheidsredenen kan die technologie enkel met een vergunning worden uitgevoerd.

Van die 29,9 miljoen ging 2,2 miljoen euro naar de Arabische wereld. Het ging om vergunningen voor export naar Oman, Qatar en Saoedi-Arabië, Koeweit en Libanon. Twee vergunningen naar Libië en Saoedi-Arabië werden geweigerd. Die wapenexport naar het Midden-Oosten staat ter discussie. Vooral de uitvoer van vizieren voor jachtgeweren naar Saoedi-Arabië stuitte al op protest van de oppositiepartij sp.a.

Vlaams Parlementslid Tine Soens (sp.a) vindt het 'onbegrijpelijk' dat Vlaanderen nog altijd wapentuig uitvoert naar Saoedi-Arabië.

'Niet alleen is dat land verwikkeld in een bloedige oorlog in Jemen en worden de mensenrechten er geschonden, het is ook de grootste financier en ideologische steunpilaar van het terrorisme van IS. Het is naïef te denken dat de wapenonderdelen die wij leveren niet in de verkeerde handen terechtkomen.'

Volgens Diederik Cops van het Vlaams Vredesinstituut bestaat er altijd een risico dat de producten in de verkeerde handen belanden. 'Dat ligt in de aard van onze industrie, die vooral componenten van wapenonderdelen produceert. Daardoor is het bijzonder moeilijk om zicht te krijgen op de uiteindelijke bestemming', zegt Cops.

De Vlaamse regering werkt aan een verstrenging van het Wapendecreet uit 2012. Het is de bedoeling dat decreet midden maart in te dienen in het Vlaams Parlement, zegt Vlaams minister van Buitenlands Beleid Geert Bourgeois (N-VA).

De Vlaamse regering wil voortaan ook wapens controleren die enkel door ons land worden vervoerd om effectiever op te treden tegen illegale wapentransporten. Ze zal ook een tijdelijk wapenembargo voor een bepaald land kunnen invoeren. Bourgeois wil zelf kunnen optreden als een wapenembargo van de VN of de EU gerechtvaardigd lijkt, maar om diplomatieke redenen niet waarschijnlijk is.

Volgens het Vredesinstituut is het nieuwe decreet een verbetering, maar zal veel afhangen van de uitwerking. 'Als je de eindgebruiker goed in beeld wil brengen, moet Vlaanderen beter samenwerken met Buitenlandse Zaken en Flanders Investment and Trade. Die diensten kunnen een beter zicht hebben op de situatie ter plaatse', zegt Cops. Bourgeois pleit voor een Europees georganiseerde controle, via bijvoorbeeld de Europese diplomatieke dienst, omdat de controle na levering veel geld en capaciteit kost.

'Naïef te denken dat de wapenonderdelen die wij leveren niet in de verkeerde handen terechtkomen.'

Doorzoek alle exportvergunningen op tijd.be/wapens
Barbara Moens

Verscheen eerder in De Tijd