Een behoorlijk grote opkomst in het gemeentehuis van De Pinte voor de uiteenzetting van professor Mark Elchardus over zijn onderzoek naar de toekomstverwachtingen van Belgische jongvolwassenen. Dat onderzoek, uitgevoerd in opdracht van de stichting P&V, liep zowel bij Nederlandstaligen als Franstaligen, hoogopgeleiden als laaggeschoolden, niet-moslims en moslims. De steekproef was willekeurig. De respons bedroeg 53%.

Op persoonlijk vlak zijn die toekomstverwachtingen zeer optimistisch: bij de 80% rekent erop om op 40 jaar de levenskwaliteit van de ouders te evenaren of te overtreffen.

Anders is het gesteld met de toekomstverwachtingen op maatschappelijk vlak: daar is pessimisme troef. Een meerderheid verwacht in de toekomst meer natuurrampen, minder werkzekerheid en pensioen, geen integratie en meer terrorisme. Het gevoel van declinisme of het geloof in neergang overheerst. Professor Elchardus onderzocht de oorsprong van dat geloof in neergang. Volgens hem is het verschijnsel minder een gevolg van de individuele bestaansonzekerheid, hoewel die relatie zeker ook aanwezig is: eerder leidt een geloof in neergang ertoe dat mensen zich bestaansonzeker gaan voelen.

 

De oorzaken en bronnen van dat declinisme zijn velerlei: er zijn culturele sjablonen en mythes van neergang, denk bijvoorbeeld maar aan de Zondeval of de Griekse mythe van Prometheus. Er is de globalisering die tot doemdenken leidt en het declinisme "op papier" (in literatuur), dat gevolgd en verspreid wordt door andere media. Er is wat Elchardus "de trieste pedagogiek van de politiek" noemt: een negatieve kijk op de wereld en de maatschappij, aangestuurd door alle politieke strekkingen, doordat die te veel de aandacht vestigen op wat er verkeerd loopt, bijvoorbeeld de groenen en de opwarming van de aarde, de socialisten en de teloorgang van de sociale zekerheid, de liberalen en het verlies van de concurrentiepositie, enz.

Het onderzoek richtte zich ook op het soort samenleving die de jongvolwassenen wensen. Hieruit bleek dat het bestaande aanbod aan politieke partijen niet overeenstemt met wat er bij veel jongvolwassenen leeft. Hierdoor haken velen af van de politiek. 48% van de geënquêteerden stelden dan ook dat gaan stemmen geen zin heeft.

Op de vraag wie de toekomst dan wel zal helpen maken, antwoordde de meerderheid dat ze op persoonlijk vlak vooral heil verwachten van zichzelf, de partner en de familie, veel meer dan van de politiek of een god. Individualisme alom dus.

Wat de maatschappij zelf betreft scoort de politiek beter, evenals de overheid, de Europese Unie, de sociale bewegingen. Die moeten echter onderdoen voor vooral wetenschap en technologie en ook de werkgevers.

Elchardus besloot zijn uiteenzetting met de passende uitsmijter: En omdat men beseft dat voor de maatschappelijke neergang geen technologische oplossing bestaat, blijft men gekluisterd aan neergang. Zoals Prometheus vastgekluisterd was aan zijn rots, het centrale beeld van dit hoogstinteressante boek.

Wie meer wil lezen: Voorbij het narratief van neergang is verschenen bij LannooCampus in oktober 2015. Het boek telt 282 pagina's en kost 29,99 euro. Het is verkrijgbaar in de betere boekhandel.

Na de uiteenzetting volgde nog een boeiende vragenronde, gevolgd door een receptie. Enkele foto's: