59 gezinnen en een wijkgezondheidscentrum dienden zopas een bouwaanvraag in voor de herbestemming van de oude Malmarfabriek in Sint-Amandsberg. zeEen mix van generaties bouwt er binnenkort eigen woningen met een hint naar het historisch verleden van de site. Samen vormen ze het grootste cohousingproject van het land.  Mede dankzij de steun van de Stad Gent wordt het een duurzaam voorbeeldproject. 


Wat voorafging

Ruim 20 jaar geleden, in 1997, kwam de zogenaamde Malmarfabriek vlak bij station Dampoort leeg te staan. De site had al snel te lijden onder gekende leegstandproblematieken zoals vandalisme en sluikstort. Onder impuls van de Stad Gent en sogent - het Gentse stadsontwikkelingsbedrijf- kreeg de plek gaandeweg een nieuwe invulling.

Sven Taeldeman, schepen van Stadsontwikkeling, Ruimtelijke Planning en Wonen en voorzitter van sogent: ‘Met het Bijgaardepark kreeg de buurt er een gevarieerd en avontuurlijk park bij. Buurtbewoners konden hun tuin uitbreiden, er kwam een nieuwe woonkavel en het voormalige stationsgebouw langs de Forelstraat werd tot kinderdagverblijf omgetoverd. De herbestemming van het oude fabrieksgebouw wordt nu het sluitstuk van de transformatie van de site. Het project maakt deel uit van het stadsvernieuwingsproject En Route, waarmee de Stad Gent van de wijken Dampoort en Sint-Amandsberg buurten wil maken waar het ook in de toekomst goed wonen is.'

In 2015 lanceerde het stadsontwikkelingsbedrijf een oproep om geïnteresseerde toekomstige bewoners voor de woonontwikkeling te vinden. Al snel vormden zich drie cohousinggroepen (De Spore, Wijgaard en BioTope) en wilde ook het wijkgezondheidscentrum Kappellenberg zijn schouders onder het project zetten.


Ontwerp nieuwe woonontwikkeling

Het ontwerp van de nieuwe woonontwikkeling vertrekt vanuit het behoud van het industrieel-historische karakter van de voormalige fabriek. De bestaande bakstenen buitenmuren blijven behouden als herinnering aan het industriële verleden. Binnenin wordt er een unieke woon- en werkplek gecreëerd rond een centrale binnentuin die ook enkele bestaande vakwerken en sheddaken incorporeert.


Elke cohousinggroep is verschillend en heeft zijn eigen aandachtspunten. Bij cohousinggroep Wijgaard zijn er niet enkel gemeenschappelijke ruimtes om samen te koken en te eten, maar ook een gedeelde boekenkast waar vergeten lectuur nieuwe lezers vindt, een dakterras met uitzicht en ook een coworkingruimte. Groep Wijgaard wil op die manier een plek creëren waar het fijn is om wonen en werken te combineren.

Cohousinggroep BioTope is een groep die verschillende generaties bevat, waarin zowel alleenstaanden als gezinnen met kinderen een thuis vinden. Vanuit hun ecologische visie over wonen en leven in de stad, zetten zij in op milieubewust bouwen, consuminderen, delen, auto-arm leven en een dakmoestuin. Daarnaast wordt minstens een van hun woonunits via verhuur opengesteld voor erkende vluchtelingen.

Als alles goed verloopt, wordt de vergunning verwacht in het najaar en kunnen de groepen aan het einde van dit jaar aan het bouwavontuur beginnen. De werken zullen vermoedelijk twee jaar duren. De bewoners hopen om in 2020 hun intrek te nemen in het gerealiseerde Bijgaardehof.


Extra subsidie

In Bijgaardehof wordt ook de energievoorziening collectief én hernieuwbaar. Reeds van bij het begin van het project sprong de Stad Gent mee op de kar om samen met het ontwerpteam, de bewoners en toekomstige gebruikers een collectief energieconcept uit te werken. 

De Stad Gent geeft de cohousers nu nog een extra duw in de rug met een bedrag van 100.000 euro als ze investeren in een collectief BEO-veld of in hybride zonnepanelen. Een BEO-veld staat voor Boorgaten Energie Opslag. Het systeem gebruikt de warmte uit de grond om de gebouwen te verwarmen en te koelen. Het BEO-veld in het cohousingproject Bijgaardehof zal bestaan uit 45 boringen van maar liefst 148 meter diep.

Tine Heyse, schepen van Milieu, Klimaat, Energie en Noord-Zuid:'Via dit project willen we collectieve hernieuwbare energiesystemen een duw in de rug geven. Het is een mooi voorbeeld van onze verwarmingsrevolutie: verwarmen zonder fossiele brandstoffen. En dat in een woonproject. Dit project toont aan hoe we onze ambitie van klimaatneutraliteit naar 2050 toe kunnen waarmaken.'

Alle woningen op de site zijn BEN-woningen, bijna energieneutraal dus. Daarnaast is er door de bewoners bewust gekozen om geen gas te voorzien op de site en het regenwater maximaal te hergebruiken. De bewoners hebben zich ook geëngageerd om een minimaal aantal wagens te gebruiken en te investeren in enkele deelwagens. 


Uitbreiding van het Bijgaardepark

Samen met de buurt kijken de toekomstige bewoners ook reikhalzend uit naar de uitbreiding van het aangrenzende Bijgaardepark. Het definitieve ontwerp voor het park is immers klaar. Een deel van de oude fabriek wordt gebruikt om het bestaande Bijgaardepark uit te breiden.Daarbij wordt het industriële karakter van de plek bewaard: de muren en originele spantstructuur blijven (deels) behouden en dienen als basis voor klimplanten. Tussen de muren komt een varentuin waar men in de luwte van de stad kan genieten van het groen. Ook het moestuinenproject van vzw De Bijgaard krijgt een definitieve plek op de site en zal op termijn een meer publiek karakter krijgen.


En wat met de beschermde vleermuizen?

Na jaren leegstand vestigden zich in de Malmarfabriek ook andere bewoners: in de kelder huist momenteel een kolonie vleermuizen. Deze nuttige diertjes zijn erg zeldzaam en daarom Europees beschermd. Om te verzekeren dat de vleermuizen ook tijdens en na de bouw van het cohousingproject en de aanleg van het park hun weg vinden naar de kelders, werd ook een ecoloog bij het dossier betrokken. In het parkontwerp werden tal van kleine ingrepen opgenomen om het de vleermuizen naar hun zin te maken: windluwe plekjes, een natte kelder en aangepaste planten. Ook de timing van de aanleg wordt bepaald door de vleermuizen: de grotere infrastructuurwerken zullen pas uitgevoerd worden als ze, na een deugddoende winterslaap, in het voorjaar uitgevlogen zijn.