Het valt me op hoe weinig geïnformeerd we een heleboel zaken op een hoop gooien. We lezen of horen iets, we pikken iets op en vinden iets ‘goed gezegd’. Maar vaak weten we er het fijne niet van. En dat is jammer. Want door die troebele blik vallen we heel gemakkelijk ten prooi aan de systematische uitholling van een aantal sociale verworvenheden in onze samenleving.

Door ons voortdurend te vergelijken met anderen, raken we steeds meer verongelijkt en krijg je redeneringen die ver van de realiteit staan. Zonder enig begrip voor mekaar.

"Als ze merken dat ze de rekeningen niet langer kunnen betalen, zullen ze harder hun best doen". Dit soort uitspraken van N-VA-kamerlidmevrouw Zuhal Demir, gekoppeld aan een voorstel tot tijdbeperkingen op werkloosheidsuitkeringen, tasten de fundamenten van ons samenlevingsmodel aan. Ze sluiten aan bij wat de Lega Nord, de Italiaanse N-VA, op stadsniveau implementeerde: een verbod om daklozen eten te geven op straffe van een boete van 500 euro. Ze doen ook denken aan wat het centrumrechtse gemeentebestuur in de Franse stad Angoulême deed op kerstavond: hekkens plaatsen rond zitbanken zodat daklozen er de nacht niet meer konden op doorbrengen. De onderliggende idee: door voedselpakketten uit te delen aan daklozen of zitbanken ’s nachts ter beschikking te stellen zou je mensen aanmoedigen om dakloos te worden. Waarom zouden ze nog werken of een slaapplaats zoeken? Gratis bestaat immers niet.

Ik betaal belastingen en krijg er niets voor in de plaats

Uitspraken als die van mevrouw Demir tasten de fundamenten van ons samenlevingsmodel aan. En toch malen een heleboel mensen er niet om. Hoe dat komt? We verkijken ons voortdurend op een discours dat de hele tijd de volgende stelling predikt: “Ik betaal belastingen, maar krijg daar niets voor in de plaats! Nee, ik moet werken voor mijn inkomen en kom daar zelf niet altijd comfortabel mee rond. Anderen krijgen hun geld zomaar en komen bovendien ook nog in aanmerking voor allerlei sociale voordelen die mij ook ten goede zouden komen.”

Het lijkt wel alsof men ervan uitgaat dat “alle belastingen” systematisch worden doorgestort aan profiterende werklozen die hun geld op café versmossen. Verklaarde minister Homans niet dat “werklozen wel klagen over een verhoging van het laagste tarief in de kinderopvang, terwijl een pint van €2 voor hen geen probleem is"?’

Geen begrip meer

De gedachte achter dit alles: iedereen die niet in hetzelfde schuitje als het jouwe zit, is verdacht. Door ons voortdurend te vergelijken met anderen, raken we steeds meer verongelijkt en krijg je redeneringen die ver van de realiteit staan. Zonder enig begrip voor mekaar.

Hiermee sla je een kloof. Hierdoor creëer je tegenstellingen en hokjesdenken, wat tot een merkbaar radicalere samenleving leidt: ‘de luie Walen’, ‘de profiterende werklozen’, ‘de zakkenvullende vakbonden’, ‘de gewelddadige Islam’ of ‘de schuldige socialisten’.

Wie kent nog het verschil tussen sociale zekerheid en belastingen?

Belastingen dienen als bijdrage in de algemene lasten die een gemeenschap draagt. De sociale zekerheid is een verzekeringsstelsel om iedereen een bepaalde levensstandaard te garanderen. Het is gebouwd op rechten, geen gunsten.

Besparen in de sociale zekerheid betekent gewoon: snoeien in rechten. En dit zorgt voor minder zekerheden en minder sociale bescherming.

Mensbeeld

Het aantal armen in onze samenleving en de wijze waarop we omgaan met de meest kwetsbaren hangen samen met hoe je naar de mens en zijn omgeving kijkt.

Een neoliberaal mensbeeld stelt het individu voorop. Als je maar hard genoeg probeert kan je alles bereiken. Lukt dat je niet, dan ligt dat aan je eigen persoonlijk falen. Talent, afkomst, fysieke en psychische draaglast ten spijt.

Onze samenleving probeert zoveel mogelijk het beste uit twee werelden te halen en ent zich op het zogeheten Rijnlandmodel. Dat staat voor een sociaal gecorrigeerde markteconomie en plaatst mensen in een omgeving en context. Het lauwert eenieders talenten en erkent ook beperkingen. Het stelt ook dat een omgeving en context mee risicovol kunnen zijn voor armoede en uitsluiting.

In deze maatschappijvorm is armoede niet zomaar een karaktertrek of een louter individueel probleem. Armoede is een collectief probleem; ze kan dus alleen maar collectief bestreden worden. Door het aanbieden van rechten en door het ondersteunen met maatregelen. Niet door te zingen dat wie stout is de roe krijgt. Niet door hard te roepen dat wie pech heeft maar op de blaren moet zitten.