In de Panama-commissie, opgericht in navolging van de Panama Papers, is de Kaaimantaks een vaste rubriek. Experten - van bankfiscalisten over academici tot vertegenwoordigers van ngo’s - die er de revue passeerden zijn het roerend eens. De Kaaimantaks is te makkelijk te ontwijken. Nochtans is dat achterpoortje eenvoudig te dichten met een wetswijziging. Maar dan moet die wel voor het einde van het jaar worden goedgekeurd, anders gaat alweer een jaar verloren voor de eerlijke belastingbetaler. En toch stemde de meerderheid dinsdag opnieuw tegen die wetswijziging.

De Kaaimantaks of doorkijkbelasting is een manier om offshore-constructies fiscaal te negeren en de persoon die erachter schuil gaat toch te belasten alsof die constructie niet bestaat. Oogt mooi op papier, maar het probleem is dat de Kaaimantaks alleen van toepassing is wanneer de Belgische belastingplichtige rechtstreeks participeert in die offshore-constructie. Daardoor kan de belasting relatief eenvoudig omzeild worden door gebruik te maken van een tussenstructuur. Dergelijke zogenoemde ‘dubbelstructuren’ zijn veeleer regel dan uitzondering[1]. Zelfs de toelichting van het ontwerp van de Kaaimantaks neemt zo’n structuur als voorbeeld en vermeldt dat het een “veelvoorkomende” structuur is.[2] 

Verschillende fiscalisten zoals Goyvaerts[3], Philippe[4] en Parisis[5] hebben daar al op gewezen. In mei van dit jaar - meer dan een half jaar terug dus - bond Peter Vanvelthoven de kat de bel aan in de Commissie Financiën[6]. Hij drong er bij de minister van Financiën op aan het achterpoortje zo snel mogelijk te dichten. Het antwoord van de minister? “Ik zie het probleem niet.” Bankfiscalisten, academici, experten, … voor iedereen is het probleem intussen overduidelijk. Behalve voor één man: Johan Van Overtveldt. 

In de Panama-commissie verwoordde de fiscalist van KBC het als volgt: “Ik probeer altijd het beeld van de Russische popjes, de matroesjka’s, te gebruiken. De fysieke persoon, de belastingplichtige, is dan het kleinste popje. Maar of men dat popje in een ander popje stopt en in nog een ander, en in nog een ander, … dat zou vanuit een fiscaaltechnisch wetgevend oogpunt geen enkel, maar dan ook geen enkel verschil mogen maken. (…) Mijn suggestie is de volgende: maak de wetgeving alstublieft zo duidelijk en scherp mogelijk dat het helemaal geen enkel belang heeft hoeveel tussenstructuren men plaatst.”[7] De fiscalist van BNP Paribas vulde aan: “Ik heb met veel interesse de discussie over de Kaaimantaks gevolgd. Die wet is er. Is die perfect? Waarschijnlijk niet. Maak ze dan duidelijker, verfijn ze gewoon. Ik denk dat dit vrij eenvoudig is, door er het woordje “onrechtstreeks” bij te zetten.”[8] 

Ook Mark Delanote, professor aan de Universiteit Gent die de commissie als expert bijstaat, gaf impliciet te kennen dat ook hij ervan overtuigd is dat het achterpoortje zichtbaar is. In de discussie over de ‘bijzondere mechanismen’ stelde hij dan ook deze vraag: “Is zo’n dubbelstructuur er niet om de Kaaimantaks te ontlopen? Is dat zo’n bijzonder mechanisme bijvoorbeeld en zijn er nog andere?”.[9] In de hoorzitting met de ngo’s sloot fiscalist Ive Rosseel, die voor het ‘Financieel Actie Netwerk’ sprak, zich aan bij dezelfde analyse. Zowel over het achterpoortje als de voorgestelde remedie om de Kaaimantaks sluitend te maken[10]. Samengevat: iedereen zegt dus “ja”, maar de meerderheid blijft halsstarrig “neen” zeggen. Weer geeft ze niet thuis als het erom gaat belastingen eerlijker te maken en de jacht op fraudeurs ernstig aan te pakken. Meer nog: dinsdag stemde ze opnieuw een amendement weg dat de achterpoort in de Kaaimantaks dichttimmert[11]. En wie is daar uiteindelijke dupe van? Juist ja, de eerlijke belastingbetaler.

[1]  Gerd Goyvaerts, “De kaaimantaks, een kritische beschouwing”, TFR 2015, 894
[2] DOC 54K 1125/001, pagina 28
[3] Gerd Goyvaerts, “De kaaimantaks, een kritische beschouwing”, TFR 2015, 894
[4] La Libre Belgique, 6 april 2016
[5] La Libre Belgique, 12 April 2016
[6] Commissie voor de financiën en de begroting van woensdag 18 mei 2016
[7] Hoorzitting bijzondere Panamacommissie, 31/5/2016
[8] idem
[9] idem
[10] Hoorzitting bijzondere Panamacommissie, 22/11/2016
[11] Het amendement voorziet de uitbreiding van het toepassingsgebied van de kaaimantaks tot juridische constructies die een belastingplichtige onrechtstreeks aanhoudt (via een wijziging van art. 2 § 1 14° 4e gedachtestreep WIB 92).