Sinds ik het Vlaamse regeerakkoord onderging, dreunt deze slogan als een mantra door mijn systeem. Het is de strijdkreet die Hendrik Conscience aan de Guldensporenslag koppelde. Koene Vlamingen hakten er succesvol in op pretentieuze Franse ridders. Een schone mythe, waarvan we ondertussen weten dat het verhaal lekt als een vergiet.


Het gaat hier en nu niet over de Walen. Wel over de afgeleide betekentis van “wals”, namelijk schrikaanjagend vreemd. De gemeen rustige wijze waarop Jan Jambon over ons warm en sociaal Vlaanderen getuigt, verbergt amper een radicale veldtocht tegen interculturaliteit en actief pluralisme. 


Overal in het regeerakkoord lees je dit. ‘Tegelijk zijn er nog steeds mensen met migratieroots die geen aansluiting willen vinden bij de grondwaarden van onze Vlaamse samenleving. We leven teveel naast en niet met elkaar. Deze sluimerende segregatie werkt vooroordelen in de hand, zorgt voor gettovorming en versterkt wederzijds wantrouwen’ (pag. 137 regeerakkoord), ‘Het louter terugplooien op de eigen etnisch-culturele groep belemmert een gedeelde Vlaamse samenleving, net omdat er zo weinig onderling contact is’ (pag. 137 regeerakkoord), ‘Initiatieven die zich terugplooien op etnisch-culturele afkomst en segregatie in de hand werken, worden daarbij niet meer gesubsidieerd vanuit de Vlaamse overheid’ (pag. 140 regeerakkoord), ‘Het louter terugplooien op de eigen etnisch-culturele groep belemmert een gedeelde Vlaamse samenleving, net omdat er zo weinig onderling contact is’ (pag. 142 regeerakkoord), ‘Initiatieven die zich terugplooien op etnisch-culturele afkomst worden daarbij niet meer gesubsidieerd.’ (pag. 174 Vlaams regeerakkoord)


De nieuwe Vlaamse Regering zal geen uiting van etnisch-cultureel diverse identiteit meer dulden. ’t Is nu genoeg geweest met het (h)erkennen van bv. zelforganisaties. Die zijn niet zozeer overbodig, veeleer vijandig voor het assimilatieverhaal. Laat ons daarover duidelijk zijn: het Vlaamse regeerakkoord lijkt wel een catalogus van rabiaat rechtse remedies tegen het recht op een etnisch-culturele identiteit die zich binnen een Vlaamse gemeenschap mag en kan ontwikkelen. Weg met het respect voor diversiteit, het actief pluralisme op de schopstoel. Vanaf nu werkt een sterk bekrachtigde rem op het actief organiseren van ontmoetingen tussen uiteenlopende gemeenschappen. In zowat alles waar de overheid greep op heeft, zal een verbod op uiterlijke religieuze kenmerken zegevieren. Nieuwsgierigheid naar andere culturen wordt herleid tot argwaan, waarbij een (weerom) mythische Vlaamse identiteit als een krappe pasvorm over ieders hoofd wordt getrokken.


Nog niet zolang geleden, in Zuid-Afrika, werden de ijveraars voor zo’n versmachtende identiteitsinvulling – via de Apartheid – als verkramptes beschreven. Dit etiket plak ik nu zonder schroom op de schrijvers van het Vlaams regeerakkoord. Ook al beschikken de Vlamingen vandaag over verregaande autonomie, zijn ze de economisch sterkste kracht, toch blijven oude frustraties de toekomst overweldigen. Nog steeds proef ik in dit regeerakkoord de smaak van “hit back”. ‘t Is nu aan “ons” om de plak te zwaaien. Tot en met de futiliteit van de burgemeesterssjerp, het kappen met Unia en wat nu ongetwijfeld nog allemaal zal volgen.


De verkrampte omgang met diversiteit en een niet aflatende strijd tegen alles wat religieus of eigen-aardig zou kunnen zijn, komt er nu aan met rasse schreden. Ze zal diepe wonden slaan. Zoals eerder de Antwerpse burgemeester zijn stad verdeelde, gaat ook de Vlaamse gemeenschap in steriele contramine over de mate van respect, de constructieve omgang met veelvuldigheid en nieuwsgierigheid naar elkaars verschillen én gemeenschappelijkheid. Waar bleef een minimale empathie voor de honderden duizenden gelovigen, grote groepen christenen, moslims, joden enz. Waar is het respect voor de vele culturele gemeenschappen. Beseffen onze nieuwe Vlaamse excellenties wel hoe deze op hun ziel worden getrapt.


Eerder (2009-2015) deed ik een doctoraatsonderzoek naar Vlaamse en Brusselse zelforganisaties op basis van etnisch-culturele diversiteit. Twee besluiten klonken overdonderend eensgezind.


Ten eerste bleek duidelijk dat onze vele maatschappelijke voorzieningen, of ze nu gaan over welzijn, onderwijs, zorg, cultuur, justitie, tewerkstelling of de vele andere maatschappelijke organisaties, er niet of nauwelijks in slagen om de mensen van de etnisch cultureel diverse gemeenschappen in ons land te bereiken en te betrekken bij hun werking. Hoe goed bedoeld ook, deze organisaties van welzijn en geluk richten zich op de mainstream bevolking en zijn niet in staat door te dringen tot die duizenden mensen die het meest nood hebben aan deze begeleiding en ondersteuning. De zelforganisaties op basis van etnisch culturele diverse  identiteit zijn zowat de enige maatschappelijke actoren die erin lukken om de brug te slaan tussen de diensten en organisaties uit onze verzorgingsmaatschappij en de vele mensen van etnisch cultureel diverse afkomst. De doorgaans “witte” instellingen van welzijn en geluk worstelen er nog steeds mee, na meer dan vijf decennia immigratie, om deze etnisch-cultureel diverse gemeenschappen met hun aanbod te bereiken. Zelforganisaties zijn de beste actoren en bezitten de vele concrete en positieve mogelijkheden om deze bruggen te slaan.


Een tweede vaststelling was dat deze zelforganisaties, meer dan welke andere overheidsdiensten of organisaties dan ook, willen inzetten op bridging en dus veel meer de stap naar anderen willen zetten. Daarvoor willen ze hun eigenheid niet verloochenen, maar zien ze meer dan welke andere maatschappelijke spelers de noodzaak in om vanuit hun eigenheid de link te maken met de gehele samenleving. De overheden, overheidsdiensten en maatschappelijke actoren voelen veel minder de behoefte om bruggen te bouwen. Er komen relatief weinig initiatieven daarvoor. Zeker niet vanuit officiële instanties. Wanneer men dus de segregatie wil voorkomen kan men veel beter deze zelforganisaties op basis van etnisch-culturele identiteit inschakelen en ondersteunen. Het zijn de belangrijkste bondgenoten om linken te leggen tussen de vele diverse gemeenschappen en de officiële organisaties. Om een hecht Vlaanderen te bouwen moet men net zelforganisaties koesteren en ondersteunen als belangrijkste actoren tot verbinding.


Zelforganisaties, op basis van welke eigenschap ook, verdienen per definitie steun en waardering van onze overheden. Ze zijn straffe bondgenoten op weg naar een open, slagkrachtige en ook vriendelijke samenleving. Ze verhogen het probleemoplossend vermogen, ze openen deuren, ze stimuleren burgerschap. Juist hier zet dit regeerakkoord de sluizen van boycot, misprijzen en argwaan open.  Averrechts.


De cumul van pesterijen in het Vlaams regeerakkoord bevestigen soms woordelijk deze angstwekkende analyse. Het wordt tragisch duidelijk dat deze Vlaamse regering hierover helemaal geen hoopvol verhaal wil vertellen. Het modewoord verbinding verwerd tot een verblinding, de verdwenen positieve kijk op diversiteit en actief pluralisme.


Het gaat misschien in tegen de gedachte van de goegemeente, maar het staat wel als een paal boven water: slechts zij die gerespecteerd worden in hun eigenheid en zich gerespecteerd voelen binnen het geheel, zullen verantwoordelijkheid opnemen naar die groep. Indien men waarachtig wil samen-leven, moet men respect opbrengen voor de culturele eigenheid van mensen. Enkel zou zal men komen tot een inclusieve en warme gemeenschap.


Zonder dat noodzakelijk respect zullen die etnisch-culturele gemeenschappen zich afzetten tegen een Vlaamse gemeenschap waarin ze zich niet betrokken en erkend voelen. Het afstraffen van etnisch-culturele zelforganisaties en hun koepels zal leiden tot isolement en segregatie. Er zal niet minder diversiteit door ontstaan. Er zal enkel meer vervreemding door groeien. De keuze van deze regering is dom en gevaarlijk. Ze spelen met vuur en miskennen de enorme mogelijkheden van dit sociaal-cultureel veld. Er zal enkel minder samenleving door ontstaan. Ik lees en ril bij de steile opmars van een verkrampte identitaire benadering. De slogan wat wals is, vals is kreeg een geactualiseerde invulling. Op weg naar een mythische Vlaamse gemeenschap, strompelend op verkrampte en kromme benen.


Bert Anciaux

Senator